Upapattishekhara 7.p1
Upapattiśekhara 7.p1
- Language
- Sanskrit
7.p1
darśapūrṇāsravanādiśrutyā pūrvamṛṣiṣu kācana kālavedinī prakriyāsīd yanmūlā
gaṇanaiva nūnaṃ karaṇarūpeṇa pariṇatā brāhmādiṣu saṃkrāntā sāṃprataṃ pratyahvaśuddhisaṃjñāmāpede | seyaṃ gaṇanāpaddhatirlalla brahmaguptādisiddhānteṣu prathamānā bhāskarasyāpyādhārabhūtā'bhavat | sā punaḥ sphītasphītā bhavantī bhāskarīyāsu yuropīyāsu ca gaṇitaśailīṣu mahonnatiṃ prāpteti spaṣṭam | iha saṃgatipūrtyarthameva gurubhūtāpi sārvabhaumasthā
sauraprakriyā darśitetyalaṃ pratyabdaśuddhipiṣṭapeṣaṇena
21| ‘rāhumāhuriha ke'pi tameva’ ityatra vṛhatsaṃhitāyāṃ (a. 5 ślo. 1-7)
yadaprakṛtaṃ rāhukhaṇḍanaṃ kṛtaṃ mihireṇa, tad ‘jyotiṣamāgamaśāstram-’ iti pratijñāṃ
vismaratā tadbhaṅga eveti draṣṭavyam | tata eva brahmaguptakeśavārkādibhī rāhūjjīvanameva yathāprasaṅgamuktam
iti pratyabdaśuddhiḥ
vyavahārārthamarkodaya iṣyate sarvatra | tataḥ sādhāraṇyena smarantyetat-‘sūryodayād
rāvaṇarājadhānyāṃ vārapravṛttiṃ munayo vadanti’ iti | yattu laṅkāyāmārdharātrika ityādyucyate tad rūḍhacaiva | yato mayāsuraḥ śālmaladeśīyaḥ | tatra pradhānapurī yamakoṭiḥ,
tadudayo laṅkāyā ardharātraḥ | rāvaṇo rākṣaso'pi vaidikaḥ, tasyāpi vaidikī kriyā
arkāyattā | evaṃ vairocanādayo'pīti dik
laṅkārkodayādhīnā vārapravṛttirniyataviṣayaiva | sāmānyā tu svasvadeśoyārkodhīnā | tata eva tidhyādipraṇayanāt | evamādigaṇitaṃ ‘bṛhaspatermadhyamarāśibhogāt ’ ityādivaddṛṣṭārthamupayujyata ityalam
bījakarma dṛśyate | tacca madhyame saṃskārārtham | evaṃ ca vakṣyamāṇena phalena
saṃskārād dṛkpratyayaḥ syāt | iha kecid bījaṃ khaṇḍayanti, kecidādriyante | sarvajñakartṛke upadeśakāle mūlāṅkeṣu bījānupayoga iti pūrve | sarvajñenopadiṣṭasyāpi śāstrasya
guruśiṣyapāramparyeṇopalabdhau bījopayoga iti pare | paryante dṛkpratyayo niyāmaka
iti vastusthitiḥ | dṛg jñānaṃ locanaṃ ca | tatra locanaṃ prāṇavad vyavasthitamiti dik
9-10 | yad grāmyairityādinā madhyamādhikāre pauruṣagrantheṣu yannānāprakārāṇāṃ
darśanaṃ tanniyamanaṃ śiṣyāṇāṃ kālayāpanaṃ mābhūdityarthamāvaśyakam
iti madhyamādhikāraḥ
iha madhyamādhikāre saṃgatyai pratipattau cāvaśyakaviṣayāḥ—yatreti dvayam
truṭyādīti dvayam | vedā iti trayam | sṛṣṭeriti dvayam | atra ‘madhyamakakṣāvṛtte-’ iti
lalloktaṃ dvayam ( upa0 pṛ0 7)
‘dhruvatārāpratibaddhaṃ jyotiścakraṃ pradakṣiṇagamādau
pauṣṇāśvinyantasthaiḥ saha grahairbrahmaṇā sṛṣṭam
Linked texts (1)
- Siddhāntaśiromaṇi — Bhāskara II, Sanskrit