Ranadipika 2
Raṇadīpikā 2
- Language
- Sanskrit
Contents
- 2.49 — 1 part
2.1
atha saṃkṣepato vakṣye saṃrambhāya ca lakṣaṇam
yātrāyāṃ pūrvaśāstrebhyaḥ sārasaṃgrahadhīraham
2.2
yātrāmuhūrte ye yogā yāni bhāni ca rāśayaḥ
proktā yāstithayaḥ pūrvaiḥ śastā yāne raṇāya ca
2.3
pi(trā ? tryā)diśravaṇāntāni yāni bhāni kadācana
prācyāmudīcyāṃ yātrāyāṃ naiva sarvāṇi tānyapi
2.4
vasvādivihvagāntāni varjitāni maharṣibhiḥ
yātrāyāṃ dakṣiṇasyāṃ ca pratīcyāmapi sarvadā
2.5
vāyavyāgneyakoṇasthaḥ parighākhyaḥ suduḥkhadaḥ
yojanādūrato yāne manīṣī taṃ na laṅghayet
2.6
tamatikramya yo yuddhaṃ karoti raṇabhūtale
mṛtimāpnoti bhūpālaścaturaṅgabalo'pi saḥ
2.7
phaṇinaṃ bhairavaṃ caiva yoginīṃ ca divākaram
śivaṃ ca pṛṣṭhe saṃsthāpya gacchet sarvatra sarvadā
2.8
yasyāṃ diśi sthitā nityā gulikārkajaviṣṭayaḥ
na tāṃ prati diśaṃ yāyāt pṛṣṭhagāste jayāvahāḥ
2.9
praṇamya gaṇanādhaṃ ca gaurīṃ ca parameśvaram
smaran grahendraṃ diṅnāthaṃ manasā ca mahīpatiḥ
2.10
pratoṣya viprānagnīṃśca svarṇairapi dhanañjayam
samarcya haviṣā yāto labhate sadhanaṃ jayam
2.11
yātrākāle yathā sthitvā parīkṣeta mahīpatiḥ
svadehapadmakuhare sthitaṃ devaṃ samīraṇam
2.12
pradhānāḥ sarvanāḍīnāṃ daśa nāḍyaḥ prakīrtitāḥ
tāsāṃ tisraḥ pradhānāḥ syustāsāmekā ca nāḍikā
2.13
mūlādibrahmarandhrāntaṃ dehamadhye vyavasthitā
nāsāśrayā suṣumnākhyā sā ca yogapathānugā
2.14
tasyā dakṣiṇapārśvasthā piṅgalākhyā prakīrtitā
iḍeti vāmapārśvasthā nāsikāntegate hi te
2.15
pradhānaḥ sarvavāyūnāṃ prāṇo vāyuḥ prakīrtitaḥ
tamārūḍho mahānātmā karotyeva śubhāśubham
2.16
sūryo dakṣiṇagaḥ proktaḥ somo vāmagatastathā
pāvako dvandvago devaḥ sa ca kāryavināśakṛt
2.17
samastu candramāḥ prokto vijñeyo viṣamo raviḥ
candraḥ strī puruṣaḥ sūryaścandraḥ kṛṣṇo raviḥ sitaḥ
2.18
puro vāmordhvagaścandro dakṣādhaḥ pṛṣṭhago raviḥ
yasyāṃ diśi sthito devastāṃ diśaṃ gantumarhati
2.19
vāmacārapravāhe tu na gacchedū yāmyapaścimau
dakṣacārapravāhe tu na gacchet pūrvamuttaram
2.20
nirgame tu śubhā vāmā praveśe dakṣiṇā śubhā
śubhakārye śubhā vāmā dakṣiṇā krūrakarmaṇi
2.21
jape ca niyame dāne yātrāpūjotsaveṣu ca
vivāhayajñayoḥ śāntikarmaṇyabjaḥ praśasyate
2.22
sannāhe maithune dyūte vivāde kalahe'pica
uccāṭanādikāryeṣu dīpto bhānuḥ praśasyate
2.23
raṇāyāpi ca yātrādau niśānāthaḥ śubhapradaḥ
praveśe raṇabhūdeśe divānātho jayapradaḥ
2.24
viṣuvasyodaye yātrāṃ manasāpi na kārayet
sarvakarmāṇi saṃnyasya saṃ smaredīśvaraṃ tadā
2.25
pañca bhūtāḥ svarāḥ pañca pakṣiṇaḥ pañca pañca ca
tithayo'pi jagat sarvaṃ vikhyātaṃ pāñcabhautikam
2.26
tasmād bhūtān parīkṣeta pūrvābhivadanaḥ sudhīḥ
stanadvayaṃ ca saṃvīkṣya śvāsaṃ vakṣasi recayet
2.27
puṭayorapi daṇḍasthā sthirā toyamadhaḥsthitam
kṛśānurūrdhvaṃ pārśvasthaḥ samīro madhyame'mbaram
2.28
kaṇṭhordhvataḥ sthito vahnirmābhimūle prabhañjanaḥ
jānūrdhvataḥ sthitā pṛthvī pādayoḥ salilaṃ tathā
2.29
pṛthivyāṃ sthirakarmāṇi calakarmāṇi vāruṇe
kurvīta saṅgaraṃ vahnau māraṇoccāṭane'nile
2.30
vyomni kevalamātmānaṃ manasā saṃsmaret tathā
cāndre toye pṛthivyāṃ ca yāyāt sarvatra bhūpatiḥ
2.31
pūrṇabhāgaṃ puraskṛtya kṛtvā śūnye raṇe ripum
karoti vindate yuddhaṃ jayaṃ rājyaṃ ca bhūpatiḥ
2.32
cakoradarśanaṃ puṇyaṃ dakṣabhāge viśeṣataḥ
tadbhāge tasya śabdaṃ ca susvaraṃ ca taduttamam
2.33
tiryaggato vāyaso'pi vāmato dakṣiṇe śubhaḥ
anyo'pi śobhanaḥ puṃsāṃ kṛṣṇavarṇastathaiva ca
2.34
pakṣiṇī pītavarṇā ca śvetavarṇā ca vāmagā
śobhanā munibhiḥ khyātā śabdastatra śubhastathā
2.35
vayo'nugānaṃ śubhadaṃ dakṣe vāme'nyathā śubham
śyeno'pi vāmago mānyo māṃsayukto viśeṣataḥ
2.36
dakṣato vāmagoścāpi śobhano jambuko'nyathā
vāme na śobhanaḥ puṃsāṃ kṛkalāsaḥ śubho'nyathā
2.37
tiryaggataḥ śubho naiva tathā kṛṣṇasahasrapāt
tasyāgamaṃ śubhaṃ vidyāt tathā kanyāgamaṃ gavām
2.38
śaṅkhanādaṃ śubhaṃ vidyācchubhaṃ vedaravaṃ tathā
śabdaṃ maṅgalavādyānāṃ śubhaśabdaṃ nṛṇāmapi
2.39
pūrṇakumbhaḥ surā takraṃ dadhi dīpitapāvakaḥ
māṃsakhaṇḍo naro veśyā teṣāmāgamanaṃ śubham
2.40
riktapāṇirdvijo rājā vaidhakirgaṇakoragau
paṅguraṅgavihīnaśca daṇḍapāṇistathaiva ca
2.41
tailahastastadabhyakto nagno muktaśiroruhaḥ
pāṣaṇḍī cārdravāsāśca patitaśca kuṭhārabhṛt
2.42
kāyastho muṇḍito rogī rudan vedanayā saha
malinaśchinnavāsāśca nārī ca vidhavā tathā
2.43
aśastacintāvacano mārjāro gardabho'pi vā
teṣāmāgamanaṃ varjyaṃ gamane sarvadikṣvapi
2.44
muhūrtaṃ śakunaiḥ sārdhaṃ śubhamāha bṛhaspatiḥ
vāyūdayaṃ pradhānaṃ tu kapilaḥ siddhanāyakaḥ
2.45
gārgyaḥ prabhātamityāha vedavyāso manoratim
upaśrutiṃ mahānatrirvipravākyaṃ janārdanaḥ
2.46
ityādi lakṣaṇaṃ sarvaṃ vijñāyaiva narādhipaḥ
yuddhāya raṇabhūdeśaṃ gacchet saha balairapi
2.47
ekāṃśasthitayoścandrabhaumayoḥ svasvavargayoḥ
ārabheta mahīpālo lagne yadi tadā raṇam
2.48
bhaumodaye ca taddvāre parasenāṃ prati dhruvam
yadā viṣaghaṭīkāle sāyakaṃ visṛjet tadā
2.49
viṣṭerabhyudaye kāle tasyāṃ diśi ca saṃsthitaḥ
śarān vimuñcan bhūpālo jayaṃ prāpnoti saṅgare
2.49.p1
iti raṇadīpikāyāṃ yātrāviveko dvitīyo'dhyāyaḥ
Discussed in (1)
- Census of the Exact Sciences in Sanskrit, Series A — Pingree 1970, English