Ranadipika (Raṇadīpikā)
रणदीपिका
Work in 8 adhyāyas composed under patronage of Devaśarman, brother of Govinda.
- Language
- Sanskrit
- Date
- 1625–1675 CE
- Author
- Kumāra Gaṇaka
- Extent
- 282 passages, 2,631 words
- Text
- partly digitised
- Source
- archiveorg · Ranadipika; ed. K. Sāmbaśiva Śāstrī; Trivandrum Sanskrit Series (Anantaśayanasamskṛtagranthāvaliḥ);… · Scan of a printed edition hosted by the Internet Archive (archive.org); the ancient text is in the public…
Contents
- 1 — 32 parts
- 2 — 49 parts
- 3 atha tṛtīyo'dhyāyaḥ — 37 parts
- 4 atha caturtho'dhyāyaḥ — 28 parts
- 5 atha pañcamo'dhyāyaḥ — 31 parts
- 6 atha ṣaṣṭho'dhyāyaḥ — 32 parts
- 7 atha saptamo'dhyāyaḥ — 25 parts
- 8 atha aṣṭamo'dhyāyaḥ — 37 parts
- 9 — 1 part
Text
1.1
śrīpadmanābhasevinyakhilaśrīvardhanī mahārājñī
śrīsetulakṣmyabhikhyā
pratyakṣā jayati vañcibhūlakṣmīḥ
granthāvaliriyamindhe
prasādhitā tatprasādaguṇagumphā
śrīsahitasetulakṣmīprasādamālā suvarṇamaṇicitrā
śrīḥ
raṇadīpikā
kumāragaṇakakṛtā
prathamo'dhyāyaḥ
paramānandamātmānaṃ śivaṃ jyotirmayaṃ vayam
janānāṃ jīvarūpeṇa manmahe hṛdi saṃsthitam
1.2
yā devī bhāsate nityaṃ kṛtyaiḥ pañcabhireva hi
tāṃ numaḥ paramānandadāyinīmādiyoginīm
1.3
kumāranāmadheyena gaṇakena mayādhunā
prabodhanārthaṃ bālānāṃ kriyate raṇadīpikā
1.4
ādāveva ca gṛhṇīyānnītiṃ śāstroditāṃ parām
tejorthī cennaro nityaṃ raṇe tejaḥpradāyinīm
1.5
anītijñaḥ samartho'pi ripuṇā paribhūyate
gajo'pi cāmbudhau magno mahāmatsyairyathā tathā
1.6
kṣamā balamaśaktānāṃ śaktānāṃ bhūṣaṇaṃ kṣamā
kṣamā jayati lokeṣu bhūrbhuvaḥsvarganāmasu
1.7
viprāṇāṃ bhūṣaṇaṃ vedāḥ strīṇāṃ lajjā vibhūṣaṇam
sarveṣāṃ bhūṣaṇaṃ dharmaḥ kṣamā dharmasya bhūṣaṇam
1.8
tathāpi śobhate puṃsāṃ kṣamā naiva parābhave
yathā suratavelāyāṃ striyo lajjā tathaiva ca
1.9
prāṇād yaśo rakṣitavyamanityādāyugaṃ nṛbhiḥ
śakto yuddhaṃ tataḥ kuryācchastrī rājā ca śatrubhiḥ
1.10
aṃśobhaneṣu sarveṣu bhayaṃ nṛṇāṃ vivekinām
tasmādavaśyaṃ kartavyaṃ yaśaḥ sarvatra sarvadā
1.11
hetutaḥ sarvalokānāṃ śatrumitre bhaviṣyataḥ
tasmin kāle mahīpālaḥ svayaṃ kāryaṃ vivecayet
1.12
ariprayataṃ saṃvīkṣya sandhiṃ kurvīta kutracit
āsanaṃ vigrahaṃ yānaṃ dvaidhībhāvaṃ samāśrayam
1.13
yo balī saha hīnena vigrahaṃ na kadācana
omapātraṃ yathāmena pātreṇa saha naśyati
1.14
jyāyasā na vigṛhṇīyāt kadācidapi buddhimān
hastināṃ pattiyuddhena tulyaḥ prabalavigrahaḥ
1.15
hīyamānaiśca kurvīta sandhiṃ yuddhaṃ samena vā
āśrayecchaktihīnaśced balavantaṃ mahīpatim
1.16
durbalāśraya evaṃ hi duḥkhamāvahati kṣaṇāt
eraṇḍamavalambyaivaṃ kuñjarendraṃ na kopayet
1.17
dvayoradhṛṣyayodvaidhībhāvaṃ kurvīta buddhimān
āsanaṃ kalpayet tatra śatruṃ svakupitaṃ prati
1.18
sāmādyupāyairyukto'yaṃ nayo nītiritīryate
upāyo'lpaprayatnād yat kāryasiddhiḥ sa eva hi
1.19
upāyapūrvaṃ yat kāryamārabheta vicakṣaṇaḥ
deśakālavibhāgajño mahīpālaḥ prakīrtitaḥ
1.20
āpatsu snehasaṃyuktaṃ mitramityabhidhīyate
balaṃ sampadyate nityaṃ mitrasaṅgrahaṇena hi
1.21
asahāyaḥ samartho'pi sīdatyeva narādhipaḥ
pariśramati naivaikaṃ cakraṃ yadvat tathaiva ca
1.22
tataḥ sahāyānanvicchet sampādyātmānameva ca
tulyaduḥkhasukho mānī sahāyaiḥ pratipattimān
1.23
tathaivotpādayedātmadvitīyaṃ mantriṇaṃ punaḥ
sarvārambhāḥ sambhavanti mantramūlā mahīpateḥ
1.24
evaṃ vimṛśya matimān mantribhiḥ saha mantrayet
matsaro mantrakāle tu kartavyo nāpi kenacit
1.25
avinītaṃ na kurvīta snehamātreṇa bhūpatiḥ
mantre mantrapramādena mantro yāti riporvaśam
1.26
kāryākāryapradīpo hi mantro mantrākhyacakṣuṣā
śatrośchidrāṇi paśyèn yaḥ sa hi rājānyathā nahi
1.27
ṣaṭkarṇaśchidyate mantro mantro guptaḥ prakīrtitaḥ
trayāṇāmekavākye'smin kartavyaḥ pratyayastadā
1.28
yadidaṃ kāryamityetaiḥ kalpanīyaṃ tathāpi ca
puruṣaṃ kaścidapyevaṃ kadācinnaiva viśvaset
1.29
svaśaktiṃ paraśaktiṃ ca sahāyāṃśca parāmṛśan
pūrvaṃ niścitya tat kāryaṃ paścādeva samācaret
1.30
agamyāgamanādāyurryaśaḥ puṇyāni ca kṣaṇāt
kṣīyante sarvalokānāṃ tathā dharmanivāraṇāt
1.31
daivataṃ svavaśaṃ kuryācchaktimāñchāntikarmaṇā
pauruṣaṃ kāryadoṣaṃ (yat ? tu) kauśalena nivārayet
1.32
śatrośchidraṃ naro yāvat tāvat paśyati saṃharet
evaṃ smṛtvā mahārāja ārabheta raṇāntaram
1.32.p1
iti raṇadīpikāyāṃ nayavivekaḥ prathamo'dhyāyaḥ atha dvitīyo'dhyāyaḥ
2.1
atha saṃkṣepato vakṣye saṃrambhāya ca lakṣaṇam
yātrāyāṃ pūrvaśāstrebhyaḥ sārasaṃgrahadhīraham
2.2
yātrāmuhūrte ye yogā yāni bhāni ca rāśayaḥ
proktā yāstithayaḥ pūrvaiḥ śastā yāne raṇāya ca
2.3
pi(trā ? tryā)diśravaṇāntāni yāni bhāni kadācana
prācyāmudīcyāṃ yātrāyāṃ naiva sarvāṇi tānyapi
2.4
vasvādivihvagāntāni varjitāni maharṣibhiḥ
yātrāyāṃ dakṣiṇasyāṃ ca pratīcyāmapi sarvadā
2.5
vāyavyāgneyakoṇasthaḥ parighākhyaḥ suduḥkhadaḥ
yojanādūrato yāne manīṣī taṃ na laṅghayet
2.6
tamatikramya yo yuddhaṃ karoti raṇabhūtale
mṛtimāpnoti bhūpālaścaturaṅgabalo'pi saḥ
2.7
phaṇinaṃ bhairavaṃ caiva yoginīṃ ca divākaram
śivaṃ ca pṛṣṭhe saṃsthāpya gacchet sarvatra sarvadā
2.8
yasyāṃ diśi sthitā nityā gulikārkajaviṣṭayaḥ
na tāṃ prati diśaṃ yāyāt pṛṣṭhagāste jayāvahāḥ
2.9
praṇamya gaṇanādhaṃ ca gaurīṃ ca parameśvaram
smaran grahendraṃ diṅnāthaṃ manasā ca mahīpatiḥ
2.10
pratoṣya viprānagnīṃśca svarṇairapi dhanañjayam
samarcya haviṣā yāto labhate sadhanaṃ jayam
2.11
yātrākāle yathā sthitvā parīkṣeta mahīpatiḥ
svadehapadmakuhare sthitaṃ devaṃ samīraṇam
2.12
pradhānāḥ sarvanāḍīnāṃ daśa nāḍyaḥ prakīrtitāḥ
tāsāṃ tisraḥ pradhānāḥ syustāsāmekā ca nāḍikā
2.13
mūlādibrahmarandhrāntaṃ dehamadhye vyavasthitā
nāsāśrayā suṣumnākhyā sā ca yogapathānugā
2.14
tasyā dakṣiṇapārśvasthā piṅgalākhyā prakīrtitā
iḍeti vāmapārśvasthā nāsikāntegate hi te
2.15
pradhānaḥ sarvavāyūnāṃ prāṇo vāyuḥ prakīrtitaḥ
tamārūḍho mahānātmā karotyeva śubhāśubham
2.16
sūryo dakṣiṇagaḥ proktaḥ somo vāmagatastathā
pāvako dvandvago devaḥ sa ca kāryavināśakṛt
2.17
samastu candramāḥ prokto vijñeyo viṣamo raviḥ
candraḥ strī puruṣaḥ sūryaścandraḥ kṛṣṇo raviḥ sitaḥ
2.18
puro vāmordhvagaścandro dakṣādhaḥ pṛṣṭhago raviḥ
yasyāṃ diśi sthito devastāṃ diśaṃ gantumarhati
2.19
vāmacārapravāhe tu na gacchedū yāmyapaścimau
dakṣacārapravāhe tu na gacchet pūrvamuttaram
2.20
nirgame tu śubhā vāmā praveśe dakṣiṇā śubhā
śubhakārye śubhā vāmā dakṣiṇā krūrakarmaṇi
2.21
jape ca niyame dāne yātrāpūjotsaveṣu ca
vivāhayajñayoḥ śāntikarmaṇyabjaḥ praśasyate
2.22
sannāhe maithune dyūte vivāde kalahe'pica
uccāṭanādikāryeṣu dīpto bhānuḥ praśasyate
2.23
raṇāyāpi ca yātrādau niśānāthaḥ śubhapradaḥ
praveśe raṇabhūdeśe divānātho jayapradaḥ
2.24
viṣuvasyodaye yātrāṃ manasāpi na kārayet
sarvakarmāṇi saṃnyasya saṃ smaredīśvaraṃ tadā
2.25
pañca bhūtāḥ svarāḥ pañca pakṣiṇaḥ pañca pañca ca
tithayo'pi jagat sarvaṃ vikhyātaṃ pāñcabhautikam
2.26
tasmād bhūtān parīkṣeta pūrvābhivadanaḥ sudhīḥ
stanadvayaṃ ca saṃvīkṣya śvāsaṃ vakṣasi recayet
2.27
puṭayorapi daṇḍasthā sthirā toyamadhaḥsthitam
kṛśānurūrdhvaṃ pārśvasthaḥ samīro madhyame'mbaram
2.28
kaṇṭhordhvataḥ sthito vahnirmābhimūle prabhañjanaḥ
jānūrdhvataḥ sthitā pṛthvī pādayoḥ salilaṃ tathā
2.29
pṛthivyāṃ sthirakarmāṇi calakarmāṇi vāruṇe
kurvīta saṅgaraṃ vahnau māraṇoccāṭane'nile
2.30
vyomni kevalamātmānaṃ manasā saṃsmaret tathā
cāndre toye pṛthivyāṃ ca yāyāt sarvatra bhūpatiḥ
2.31
pūrṇabhāgaṃ puraskṛtya kṛtvā śūnye raṇe ripum
karoti vindate yuddhaṃ jayaṃ rājyaṃ ca bhūpatiḥ
2.32
cakoradarśanaṃ puṇyaṃ dakṣabhāge viśeṣataḥ
tadbhāge tasya śabdaṃ ca susvaraṃ ca taduttamam
2.33
tiryaggato vāyaso'pi vāmato dakṣiṇe śubhaḥ
anyo'pi śobhanaḥ puṃsāṃ kṛṣṇavarṇastathaiva ca
2.34
pakṣiṇī pītavarṇā ca śvetavarṇā ca vāmagā
śobhanā munibhiḥ khyātā śabdastatra śubhastathā
2.35
vayo'nugānaṃ śubhadaṃ dakṣe vāme'nyathā śubham
śyeno'pi vāmago mānyo māṃsayukto viśeṣataḥ
2.36
dakṣato vāmagoścāpi śobhano jambuko'nyathā
vāme na śobhanaḥ puṃsāṃ kṛkalāsaḥ śubho'nyathā
2.37
tiryaggataḥ śubho naiva tathā kṛṣṇasahasrapāt
tasyāgamaṃ śubhaṃ vidyāt tathā kanyāgamaṃ gavām
2.38
śaṅkhanādaṃ śubhaṃ vidyācchubhaṃ vedaravaṃ tathā
śabdaṃ maṅgalavādyānāṃ śubhaśabdaṃ nṛṇāmapi
2.39
pūrṇakumbhaḥ surā takraṃ dadhi dīpitapāvakaḥ
māṃsakhaṇḍo naro veśyā teṣāmāgamanaṃ śubham
2.40
riktapāṇirdvijo rājā vaidhakirgaṇakoragau
paṅguraṅgavihīnaśca daṇḍapāṇistathaiva ca
2.41
tailahastastadabhyakto nagno muktaśiroruhaḥ
pāṣaṇḍī cārdravāsāśca patitaśca kuṭhārabhṛt
2.42
kāyastho muṇḍito rogī rudan vedanayā saha
malinaśchinnavāsāśca nārī ca vidhavā tathā
2.43
aśastacintāvacano mārjāro gardabho'pi vā
teṣāmāgamanaṃ varjyaṃ gamane sarvadikṣvapi
2.44
muhūrtaṃ śakunaiḥ sārdhaṃ śubhamāha bṛhaspatiḥ
vāyūdayaṃ pradhānaṃ tu kapilaḥ siddhanāyakaḥ
2.45
gārgyaḥ prabhātamityāha vedavyāso manoratim
upaśrutiṃ mahānatrirvipravākyaṃ janārdanaḥ
2.46
ityādi lakṣaṇaṃ sarvaṃ vijñāyaiva narādhipaḥ
yuddhāya raṇabhūdeśaṃ gacchet saha balairapi
2.47
ekāṃśasthitayoścandrabhaumayoḥ svasvavargayoḥ
ārabheta mahīpālo lagne yadi tadā raṇam
2.48
bhaumodaye ca taddvāre parasenāṃ prati dhruvam
yadā viṣaghaṭīkāle sāyakaṃ visṛjet tadā
2.49
viṣṭerabhyudaye kāle tasyāṃ diśi ca saṃsthitaḥ
śarān vimuñcan bhūpālo jayaṃ prāpnoti saṅgare
2.49.p1
iti raṇadīpikāyāṃ yātrāviveko dvitīyo'dhyāyaḥ
atha tṛtīyo'dhyāyaḥ
3.1
punaranyadahaṃ vakṣye saṃkṣepeṇa jayājayam
dvayorapi tayoreva saṅgare sthāyiyāyinoḥ
3.2
gojāśvikarkimithunāḥ samūgāścandrarāśayaḥ
śeṣāḥ saurāstu vikhyātā munibhiḥ śāstrakovidaiḥ
3.3
candrarāśigate sūrye yāyī vijayate tadā
sūryarāśigate candre sthāyī jayati vairiṇaiḥ
3.4
anyonyarāśigau tau cet sūryācandramasau yadā
tadā vraṇapradau dehe kalahe sthāyiyāyinoḥ
3.5
svasvarāśigayoścandrasūryayo raṇabhūtale
necchataḥ kalahaṃ yāyī sthāyī ca taruṇāvapi
3.6
svarkṣāt parabhaparyantaṃ bhāskarairguṇitaṃ haret
saptaviṃśatibhiḥ śiṣṭaṃ pañcacchinnāvariśatam
3.7
etat krameṇa gaṇayed yoginaḥ pratiyoginaḥ
akārādisvarāḥ pañca nandāditithayo'pica
3.8
bālaḥ kumāro rājā ca vṛddho mṛtyuriti kramāt
bālasya bālayermṛtyurmṛtyurvṛddhasya vṛddhayoḥ
3.9
tayoḥ kumārayostarhi saroṣo vijayī bhavet
dvayostu rājñoḥ kalahe kulajo balavān bhavet
3.10
teṣāṃ tu balavān rājā mṛtyurdurvala eva hi
rājñāṃ tulyaḥ kumāro'pi vṛddhabālau samau smṛtau
3.11
svarkṣādaparanakṣatraṃ dvādaśaghnaṃ navoddhṛtam
phalādhike jayaṃ brūyāt samatve'lpavayasyapi
3.12
tathaiva nāmanakṣatrāt kalpanīyaṃ jayājayam
tasmāt taducyate nāmnāṃ sarveṣāmadhunā mayā
3.13
ekāśītipade cakreṃ koṇakoṣṭhavivarjitem̐
bāhyeṣu kṛttikādīni sapta catvāri bhāni vai
3.14
avau kaṃ ca haḍau prācyāṃ maṭau paṃ ca ratāvatha
nayau baṃ ca śajau paścād gadau saṃ ca calau vidhoḥ
3.15
teṣāmantaḥpadeṣvetān kramāt pañcasu pañcasu
caturdikṣu bhaveṣvevaṃ likhed varṇānanantaram
3.16
teṣāmantaḥpadeṣveva meṣasiṃhadhanuḥkramāt
rāśīn prakalpayet teṣāmantarbhūtāni kalpayet
3.17
varṇasvaraiśca sambhedādekaikaiḥ pañcadhā bhavet
catuścaturbhiraikaikamekenaiva caturthabham
3.18
uktairojairanojāśca gṛhyante pañcabhiḥ svarāḥ
kena khaṃ gena ghaṃ grāhyaṃ tadvaccaṭajaḍādibhiḥ
3.19
kvāpi santi na nāmādau ṅañaṇāḥ ko'pi ṣaṇmukhaḥ
kvacidastīti ced bhūmau ṣakāraśca sakāravat
3.20
evaṃ hi nāmnāṃ sarveṣāṃ nakṣatraṃ prathamākṣarāt
jñātavyaṃ yuddhayogthena mānavena viśeṣataḥ
3.21
janmarkṣādapi nāmarkṣa pradhānaṃ yuddhakarmaṇi
anyasminnapi śūdrāṇāṃ nāmarkṣa prabalaṃ viduḥ
3.22
iti kecid vadantyanye janmarkṣaṃ sarvakarmasu
pradhānaṃ nāmanakṣatrāt kṛtrimāt kṛtaketaram
3.23
ajñātajanmabhaṃ yasya tasya nāmabhamucyate
auraso nāsti putraśced dattako vastutāṃ vrajet
3.24
vadantu bahudhā kāmaṃ munīndrāḥ śuddhamānasāḥ
ahaṃ satyaṃ pravakṣyāmi yuktyā paramasārayā
3.25
yuktiyuktamupādeyaṃ vacanaṃ bālakādapi
anyat tṛṇamiva tyājyamapyuktaṃ padmajanmanā
3.26
karṇāṭe draviḍe gauḍe kāśmīre koṅkaṇe'pica
turuṣkarājye vaidehe vaṅgāle siṃhale'pica
3.27
pāṇḍyamālavalāṭādiparadeśeṣu nāmabham
pradhānaṃ janmanakṣatrāt sarveṣāṃ sarvakarmasu
3.28
kerale bhuvi lokānāṃ janmabhaṃ grāhyameva hi
śrīparaśurāmaśaktyā viprāṇāmaidhikṛtyam̐ ca
3.29
yasmāduktaṃ paṇḍitena mādhavākhyamahādhiyā
janmakṣārdhaphalaṃ nāmanakṣatraṃ brāhmaṇasya vai
3.30
grāme nivāsināṃ yadvacchūdrādīnāmanantaram
bhāgineyān parityajya putro bhoktā bhaviṣyati
3.31
tadvat saṃsargamātreṇa hīno'pyuttamatāṃ vrajet
rajataṃ svarṇasamparkād bha(va ? ja)tyeva suvarṇatām
3.32
jātivarṇakulādīnāṃ kṣayavṛddhī bhaviṣyataḥ
merumāśritya sauvarṇā bhavanti kila vāyasāḥ
3.33
tasmādasmin keralākhye mahīdaivamahītale
śūdrādibhirapi jñeyaṃ janmabhasya balābalam
3.34
tayorapi nirūpyante śūlacakrādayo budhaiḥ
janmakṣāt kevalādeva jñātavyā grahagocarāḥ
3.35
aśvinyādīṣṭabhaṃ yāvat tāvat saptaghnamaṣṭabhiḥ
hṛtvā śeṣān khagendrādikākāntān gaṇayet sudhīḥ
3.36
nāmākṣarāṇāmādau dvāvantye ṣaṇmadhyavartiṣu
trayodaśa tadaṣṭaghnaṃ sapta hṛtvāvaśeṣitam
3.37
yayośca nāmnorityevamānītamadhikaṃ phalam
tayordvayostu yasyāsti tasya yuddhe jayaṃ vadet
3.37.p1
iti raṇadīpikāyāṃ jaiyājayavivekaḥ tṛtīyo'dhyāyaḥ
atha caturtho'dhyāyaḥ
4.1
kadā śubhaphalaṃ nṛṇāmaśubhaṃ vā kadā bhavet
iti karmavipāko'yaṃ saṃkṣepeṇopadiśyate
4.2
pāke janmani cāre vā grahāḥ karmavaśānugāḥ
kāle phalanti lokānāṃ yathā vṛkṣāḥ śubhāśubham
4.3
daśājñānamavijñāya yaḥ karoti naro raṇam
prayāti nāśaṃ baḷiśapiṇḍīmpaṭamatsyavat
4.4
tasmād daśāphalaṃ pūrvaṃ jñātavyaṃ vijigīṣuṇā
tataścāraphalaṃ jñeyaṃ tatprakāro'bhidhīyate
4.5
haurikairuktamārgeṇa daśāmānīya tatphalam
taireva kathitaṃ samyak cintayed yuddhakarmaṇi
4.6
ṣaṣṭhāṣṭamavyayasthānāṃ daśākāle yathākramam
vraṇaṃ bhayaṃ dhanālasyaṃ labhate nātra saṃśayaḥ
4.7
aṣṭameśagrahasyāntardaśāyāṃ maraṇaṃ bhavet
tatra saṃsthasya pāpasya pāke mṛtyumavāpnuyāt
4.8
randhradrekkāṇanāthasya pāke mṛtyumavāpnuyāt
naiva kuryāt tadā kāle saṅgrāmaṃ sarvayatnataḥ
4.9
śubhānāṃ vāśubhānaṃ vā pakṣe kasyacideva vā
daśācchidre naro yuddhaṃ manasāpi na kārayet
4.10
karmalagnagayorantardaśākāle narādhipaḥ
dhanaṃ jayaṃ ca rājyaṃ ca labhate nātra saṃśayaḥ
4.11
digbalasya grahasyāntardaśāyāṃ digbalī bhavet
sthānavīryānvitasyābde sthāyī jayati niścayaiḥ
4.12
kālavīryānvitasyāntardaśākāle mahīpatiḥ
kālakrameṇa śatrūṇāṃ prāṇanāśaṃ ca kārayet
4.13
ceṣṭāvīryānvitasyābdo yāvad bhavati bhūpatiḥ
tāvat parākrameṇaiva nāśayecchātravaṃ kulam
4.14
balī vā yogakartā vā gocarastho'pi vā grahaḥ
svasya pākadśāṃ prāpya śubhaṃ nṛbhyaḥ prayacchati
4.15
śubhadoye'pi cāreṇa doṣarāśigato grahaḥ
doṣameva dadātyeva ghṛtamādhavayogavat
4.16
janmakālagrahendrebhyaḥ salagnebhyaḥ khagā nṛṇām
keṣu doṣapradāḥ sarve śubhadāḥ keṣu rāśiṣu
4.17
varāhamihireṇoktāḥ 'svādarkaḥ prathamā'dayaḥ
śuklākṣarāśayastena noktāḥ kṛṣṇākṣalakṣitāḥ
4.18
sveṣu sveṣvaṣṭavargeṣu śuklākṣādhikarāśiṣu
gatā grahāḥ śubhaṃ dadyuranyasthā na śubhapradāḥ
4.19
phalamiṣṭamaniṣṭaṃ vā pṛṣṭaṃ dadyurgrahā nṛṇām
atha saṃkṣepato yattat kathyate janmacandrataḥ
4.20
triṣaḍekāda(śa? śā)jñāsu śubhado bhāskaro'nyagaḥ
na śobhana iti khyātaḥ pūrvācāryairmanīṣibhiḥ
4.21
dyūnajanmatriṣadlābhamānarāśiṣu śobhanaḥ
śītadīdhitiranyeṣu śobhano naiva rāśiṣu
4.22
yadā lābhāriduścitkagatā mandārarāhavaḥ
tadā dhānyaṃ dhanaṃ rājyaṃ jayaṃ yacchanti nānyathāḥ
4.23
svabandhuśatrukarmāyanidhaneṣu budho budhaiḥ
śobhano gadito'nyeṣu śubhado naiva rāśiṣu
4.24
jāyāyārthatapobuddhigato jīvaḥ suśobhanaḥ
anyatra na śubhaḥ khyātaḥ sarvaśāstraparāyaṇaiḥ
4.25
āsutāṣṭamadharmāyavyayago bhṛgujo yadā
tadā śubhapradaḥ khāstāriṣu doṣaphalapradaḥ
4.26
dvādaśāṣṭamajanmasthāḥ kujamandārkamantriṇaḥ
sthānamānadhanālasyaṃ kurvanti prāṇasaṃśayam
4.27
niryāṇamandagurvarkacandrā ye kathitāḥ purā
yavanādibhirācāryairjñātavyāste ca saṃyuge
4.28
evaṃ śubhāśubhaṃ jñātvā śubhakāle mahīpatiḥ
prasahya kalahaṃ kuryād yaśase mahate'ribhiḥ
4.28.p1
iti raṇadīpikāyāṃ kālavivekaḥ caturtho'dhyāyaḥ
atha pañcamo'dhyāyaḥ
5.1
hikprāṇaśūlacakrādilakṣaṇaṃ kathayāmyaham
pūrvairdṛṣṭāni śāstrāṇi vimṛśya parayā dhiyā
5.2
arkādubhayatam̐stritri ṣaḍ bhāni gaṇayet kramāt
andhakāṇākṣiyugmāni kāṇāni trīṇi bhānyatha
5.3
vārān bhāni ca saṃyojya śiṣṭāstārā navoddhṛtāḥ
dvidṛgekadṛgandhākhyā yugarāmākṣisammitāḥ
5.4
arkādivārāṃstriguṇān bhagaṇādatha śodhayet
kāṇākṣiyugmatimirāḥ śeṣā randhrārkaṣaṇmitāḥ
5.5
ravicandramasoścakṣurasti staścakṣuṣī tathā
budhabhārgavajīvānāṃ na cakṣurmandabhaumayoḥ
5.6
trikoṇaṃ vilikhedagre śūlaṃ rekhāṃ ca koṇayoḥ
tiryaggatāḥ sapta rekhā aṣṭa rekhā adhogatāḥ
5.7
śūlamadhye'rkabhaṃ nyasya tadārabhya mahāmatiḥ
prādakṣiṇyena saṃgaṇya yasyarkṣaṃ yatra saṃsthitam
5.8
koṇadvaye'pi śūle'pi na kiñcidapi pārśvayoḥ
ardhaprāṇo'sti pūrṇo'sti prāṇo'dho'ṣṭāsu kīrtitaiḥ
5.9
pūrvapaścimayostisrastisraḥ śūlaṃ tadagrataḥ
tiryagbhinnāṣṭarekhaṃ ca saṃlikhya samabhūtale
5.10
adhomadhyasthasūryakṣāt phalaṃ brūyācchubhāśubham
krameṇa yasya bhaṃ yasminniti saṃgaṇya buddhimān
5.11
śūlatraye ca khaḍge ca krameṇa maraṇaṃ vraṇam
jayaṃ ṣoḍaśarekhāsu bhayaṃ daṇḍatraye'pica
5.12
sūryakālānalaṃ cakrametat proktaṃ mayā punaḥ
sūryacakraṃ ca vakṣye'haṃ cakrāṇāmadhināyakam
5.13
adhastriśūlamūrdhvaṃ ca (tri? dvi) triśūlaṃ ca pārśvayoḥ
dviṣadaṃkarekhāsaṃyuktaṃ catuṣkaṃ vahnivātayoḥ
5.14
sarvatārāgaṇopetaṃ cakraṃ saṃlikhya bhūtale
triśūlamadhye sūryakṣaṃ vinyasya gaṇayet tataḥ
5.15
brūyāt phalaṃ ca yasyakṣamadhaḥ śūlāgrataḥ sthitam
maraṇaṃ tasya nirdiṣṭaṃ (tri? dvi) triśūlāgraṃto'pica
5.16
dviṣadaṅkatārāḥ śubhadāścatasro'tiśubhapradāḥ
iti proktaṃ raveścakraṃ tasya śūlamathocyate
5.17
sūryamaṇḍalavad vṛttamālikhet samabhūtale
pūrve śūlaṃ tataścāntaḥ ṣaḍ rekhāstadanantaram
5.18
śūlaṃ rakṣasi ṣaḍ rekhā bahiḥ śūlaṃ ca mārute
punarantaśca ṣaḍ rekhāḥ krameṇa gaṇayet sudhīḥ
5.19
pūrvātriśūlamadhye'rkanakṣatraṃ tatra vinyaset
tadārabhya phalaṃ brūyānnarāṇāṃ vijayājayam
5.20
tritriśūlāgrato mṛtyurbāhyaṣaṭke vraṇaṃ bhavet
antardviṣaṭketārāsu jayo yuddhe bhaviṣyati
5.21
candracakrakramatho vakṣye śāstrāṇi parayā dhiyā
vimṛśya sārabhūtāni vijñātuṃ vijayājayam
5.22
cāpākāreṇa rekhaikāmālikhed yāmyasaumyayoḥ
pūrvapaścimayormadhye rekhāmekāṃ ca kārayet
5.23
ūrdhvādho yāmyasaumyāgraṃ triśūlaṃ vilikhet punaḥ
bahiścatuṣkamantaśca tricatuṣkasamanvitam
5.24
tadadhaḥ śūlamadhye'tra cāndramāsādicandrabham
nyasya tasmādathārabhya prāgvat saṃgaṇya kalpayet
5.25
dvādaśaśūle maraṇaṃ bhayaṃ bāhyacatuṣkabhe
tricatuṣke ca saṅgrāme vijayaṃ bhavati dhruvam
5.26
koṣṭhacakramiti (proktama ? prāhur)nye kecana sūrayaḥ
ardhendusadṛśāṃ rekhāṃ madhye rekhāṃ ca daṇḍavat
5.27
tāsāmagre tritriśūlaṃ tritrirekhāṃ ca madhyame
evaṃ saṃlikhya bhūdeśe sarvatārāgaṇānvitam
5.28
candraśūlaṃ ca tadyāmye śūlamadhye ca candrabham
nyasya krameṇa saṃgaṇya phalaṃ brūyājjayājayam
5.29
navaśūlasthe maraṇaṃ bāhyaṣaṭke bhayaṃ punaḥ
antadviṣadvaksaṃsthe cejjanmarkṣe yasya saṅgare
5.30
vijayaṃ tasya nirdiṣṭaṃ candraśūlamitīritam
etānanyānanekāṃśca śūlādīn matimān naraḥ
5.30-2
jñātvā karoti yo yuddhaṃ yuddhe sa vijayī bhavet
5.30-2.p1
1/2
5.30-2.p2
iti raṇadīpikāyāṃ śūlacakrādivivekaḥ pañcamo'dhyāyaḥ
atha ṣaṣṭho'dhyāyaḥ
6.1
atha saṃkṣipya vakṣye'haṃ pañcasvarabalābalam
gurunāthapadāmbhojayugasevāparāya(ṇam 1 ṇaḥ)
6.2
pañcabhūtātmakaṃ viśvaṃ deho'smāt pāñcabhautikaḥ
tasmin prakāśate devī nādarūpeṇa nānyataḥ
6.3
sā mūle'ṅkuritā sūkṣmā nābhau pallavitā parā
hṛdi korakitā vāṇī vaktre kusumitā bhavet
6.4
parāśaktiṃ ca paśya(nti ? ntīṃ) madhyamāṃ vaikharīṃ kramāt
jāyamānāmimāṃ vāṇīṃ vadanti bahudhā budhāḥ
6.5
saiva sauṣumnabandhena samīrapreritena ca
pañcasvaravibhinnena varṇasaṅghena jāyate
6.6
varṇasaṅgho'pyakārādihakārāntaḥ prakīrtitaḥ
tanmadhyavarṇalopena mahāmantro'hamityayam
6.7
ahaṃ brahmetyayaṃ bodho mantre'smin jāyate satām
tasmāddhi varṇasaṅgena dhāryate bhuvanatrayam
6.8
brahmātmakaṃ jagat sarva nānyathā parikīrtyate
yaikārādaya āgneyāḥ saurāḥ kādaya aindavāḥ
6.9
svairāḥ ṣoḍaśa caiteṣāṃ śaktayaḥ syuḥ pṛthak pṛthak
varṇānāṃ samudāyo yaḥ padaṃ tat procyate budhaiḥ
6.10
vākyaṃ padānāṃ vākyānāṃ prabandha iti kathyate
prabandho dvividhaḥ prokto vedaśāstravibhedataḥ
6.11
vedopavedaśāstrāṇi vidyā aṣṭādaśa smṛtāḥ
asmin vidyāprapañce'sau nādaḥ pañcasvarātmakaḥ
6.12
vyāpto bhavati sarvatra dehe dehī yathā tathā
oṅkārādeva sañjātai ekāram̐stata eva ca
6.13
ukāro'ta ikāro'smādakāraśca samudbhavaḥ
svarāḥ pañcavidhāḥ proktā mātrāvarṇagrahādayaḥ
6.14
akārādisvarāḥ pañca mātrākhyāḥ parikīrtitāḥ
rekhāḥ ṣaḍūdhrvagāḥ kāryāstiryagaṣṭau vilikhya ca
6.15
pañcatriṃśad bhavantyevaṃ koṣṭhāstatrādipañcasu
pañca mātrāḥ svarāḥ paścāt kādīn ṅañaṇavarjitān
6.16
krameṇa vilikhed varṇān hakārāntān vicakṣaṇaḥ
akārapaṅktau ye varṇā adho'dho'tra vyavasthitāḥ
6.17
akārasadṛśā varṇāḥ svarāḥ sarve bhavanti te
ikārādisvarāścaivamiti varṇasvarā matāḥ
First 200 of 291 passages. Read on
See also: more in Medieval and Early Modern Martial Astrology
- Samaravijayodaya — Sanskrit; partly digitised
Discussed in 4 studies in Pramāṇa (listed on the page).