Ranadipika 6: atha ṣaṣṭho'dhyāyaḥ
Raṇadīpikā 6
- Language
- Sanskrit
Contents
- 6.31-2 — 1 part
atha ṣaṣṭho'dhyāyaḥ
6.1
atha saṃkṣipya vakṣye'haṃ pañcasvarabalābalam
gurunāthapadāmbhojayugasevāparāya(ṇam 1 ṇaḥ)
6.2
pañcabhūtātmakaṃ viśvaṃ deho'smāt pāñcabhautikaḥ
tasmin prakāśate devī nādarūpeṇa nānyataḥ
6.3
sā mūle'ṅkuritā sūkṣmā nābhau pallavitā parā
hṛdi korakitā vāṇī vaktre kusumitā bhavet
6.4
parāśaktiṃ ca paśya(nti ? ntīṃ) madhyamāṃ vaikharīṃ kramāt
jāyamānāmimāṃ vāṇīṃ vadanti bahudhā budhāḥ
6.5
saiva sauṣumnabandhena samīrapreritena ca
pañcasvaravibhinnena varṇasaṅghena jāyate
6.6
varṇasaṅgho'pyakārādihakārāntaḥ prakīrtitaḥ
tanmadhyavarṇalopena mahāmantro'hamityayam
6.7
ahaṃ brahmetyayaṃ bodho mantre'smin jāyate satām
tasmāddhi varṇasaṅgena dhāryate bhuvanatrayam
6.8
brahmātmakaṃ jagat sarva nānyathā parikīrtyate
yaikārādaya āgneyāḥ saurāḥ kādaya aindavāḥ
6.9
svairāḥ ṣoḍaśa caiteṣāṃ śaktayaḥ syuḥ pṛthak pṛthak
varṇānāṃ samudāyo yaḥ padaṃ tat procyate budhaiḥ
6.10
vākyaṃ padānāṃ vākyānāṃ prabandha iti kathyate
prabandho dvividhaḥ prokto vedaśāstravibhedataḥ
6.11
vedopavedaśāstrāṇi vidyā aṣṭādaśa smṛtāḥ
asmin vidyāprapañce'sau nādaḥ pañcasvarātmakaḥ
6.12
vyāpto bhavati sarvatra dehe dehī yathā tathā
oṅkārādeva sañjātai ekāram̐stata eva ca
6.13
ukāro'ta ikāro'smādakāraśca samudbhavaḥ
svarāḥ pañcavidhāḥ proktā mātrāvarṇagrahādayaḥ
6.14
akārādisvarāḥ pañca mātrākhyāḥ parikīrtitāḥ
rekhāḥ ṣaḍūdhrvagāḥ kāryāstiryagaṣṭau vilikhya ca
6.15
pañcatriṃśad bhavantyevaṃ koṣṭhāstatrādipañcasu
pañca mātrāḥ svarāḥ paścāt kādīn ṅañaṇavarjitān
6.16
krameṇa vilikhed varṇān hakārāntān vicakṣaṇaḥ
akārapaṅktau ye varṇā adho'dho'tra vyavasthitāḥ
6.17
akārasadṛśā varṇāḥ svarāḥ sarve bhavanti te
ikārādisvarāścaivamiti varṇasvarā matāḥ
6.18
grahasvarā athocyante rāśivārasamanvitāḥ
akārasaṃjñito bhaumaḥ saraviḥ savidhurbudhaḥ
6.19
ikārasaṃjñitaḥ śeṣā ukārādisvarā matāḥ
jīvasvarā athocyante yāvantaḥ svasvarākṣarāḥ
6.20
yasmin nāmani tāvanto guṇyā vargākṣarairatha
pañcabhirvibhajecchiṣṭāḥ svarāste jīvasaṃjñitāḥ
6.21
rāśiśvarām̐ athocyante svaraśāstrānusārataḥ
revatyādīni saptarkṣāṇyakārasya bhavantyatha
6.22
anyeṣāṃ pañcapañcarkṣamivita rāśiśvarā matāḥ
nāmādau yo bhaved varṇaḥ sam̐ svaraḥ parikīrtitaḥ
6.23
akārabhoktā bheruṇḍaścakorastadanantaram
ukārabhojī kāko'yamekāreśaḥ sa kukkuṭaḥ
6.24
praṇavākṣaranātho'yaṃ nīlakaṇṭhaḥ prakīrtitaḥ
prācyādibrahmaparyantaṃ sthitā ete khagāḥ kramāt
6.25
caitrādidinamārabhya dvādaśaiva dināni ca
yuddhe māhendradikstho'yaṃ bheruṇḍaḥ pūrvamapyatha
6.26
paścāt tathaiva sarve'pi bhoktāro maṇḍalaṃ prati
bheruṇḍatithayo nandā bhadrāstāḥ piṅgalasya ca
6.27
vijayā vihageśasya riktāstāḥ kaukkuṭāḥ smṛtāḥ
pūrṇāśca tisrastithayo barhiṇaḥ parikīrtitāḥ
6.28
bhoktā bhavati yaḥ pakṣī sa ca bālaḥ prakīrtitaḥ
kumārākhyo dvitīyo'sau khago rājā tṛtīyakaḥ
6.29
vṛddhaścaturtho mṛtyuśca vihagaḥ pañcamaḥ smṛtaḥ
bālaḥ kumāro rājā ca vṛddho mṛtyuriti kramāt
6.30
ātmasvarādi saṃgaṇya svaraṃ vidyād vicakṣaṇaḥ
tithimadhye ca ṣaṇṇāḍībhuk khago vārapastathā
6.31
śeṣāśca ṣaḍghaṭīkālabhoktāraḥ pakṣiṇaḥ kramāt
bhojanaṃ gamanaṃ rājyaṃ nidrāṃ ca maraṇaṃ kramāt
6.31-2
prāpnuvanti khagā yāme mṛto bhoktā punaḥ punaḥ
6.31-2.p1
iti raṇadīpikāyāṃ pañcasvaravivekaḥ ṣaṣṭho'dhyāyaḥ