Pramāṇa · Search · About · API

Arthavinishcayasutra 21

Arthaviniścayasūtra 21

Language
Sanskrit

21

(6) tatra katamāni catvāryāryasatyāni? tadyathā - duḥkhamāryasatyam | duḥkhasamudayamāryasatyam | duḥkhanirodhamāryasatyam | duḥkhanirodhagāminī pratipadā āryasatyam || tatra duḥkhamāryasatyaṃ katamat? tadyathā - jātirduḥkham | jarā duḥkham | vyādhirduḥkham | maraṇaṃ duḥkham | priyaviprayogo duḥkham | apriyasaṃyogo duḥkham | rūpaṃ duḥkham | vedanā duḥkham | saṃjñā duḥkham | saṃskārā duḥkham | vijñānaṃ duḥkham | yadapītthaṃ paryeṣyamāṇaṃ na labhyate tadapi duḥkham | saṃkṣepeṇa pañcopādānaskandhā duḥkham | idamucyate duḥkhamāryasatyam || tatra duḥkhasamudayamāryasatyaṃ katamat? tadyathā - yeyaṃ tṛṣṇā paunarbhavikī nandīrāgasahagatā tatratatrābhinandinī, idamucyate duḥkhasamudayamāryasatyam || tatra katamadduḥkhanirodhamāryasatyam? yadasyā eva tṛṣṇāyāḥ paunarbhavikyā nandīrāgasahagatāyāstatratatrābhinandinyā aśeṣataḥ prahāṇaṃ pratiniḥsargo vyayībhāvaḥ kṣayo virāgo
nirodho vyupaśamo 'staṃgamaḥ, idamucyate duḥkhanirodhamāryasatyam || tatra duḥkhanirodhagāminī pratipadā āryasatyaṃ katamat? yaduta samyagdṛśyā(ṣṭyādi?)bhirāryāṣṭāṅgamārgaḥ | tadyathā - kaścitpuruṣo jvarābhibhūtaḥ kuśalasaṃpaddṛṣṭakarmāṇaṃ śrutaśāstraṃ vaidyamupasaṃkramya kathayedevam - jvare 'śāntibhūto 'smi | asyopaśamāyauṣadhamupadiśyamānamicchāmīti | sa tasya bhiṣak prāṅ nidānaṃ pṛcchet - kiṃ tvayā bhuktaṃ pītaṃ ceti | āturastasya kathayet - mayā hi dadhi trapuṣaṃ bhakṣitam, annapānaṃ takraṃ pītamiti | sa tasya bhiṣag viśeṣaṇamupadiśya auṣadhamupadiśet | evameva jātyādimahājvarasaṃtāpitāḥ sādhavo mahācittabhiṣajaṃ mahākāruṇikaṃ nāthaṃ tathāgatamupasaṃkramya duḥkhajvarāpahaṃ dharmaṃ pṛccheyuḥ | tebhyo bhagavān nidānaṃ samudayākhyāmākhyāya āryāṣṭāṅgo mārgo mahauṣadhaṃ śāntikaraṃ nirvāṇamupadiśet | (AvSū, Vaidya 315) kleśāturo
'pyenaṃ mārgaṃ bhāvayan nacirātsarvaduḥkhakṣayamavāpya nirvāṇapuraṃ gatvā pariśāntimavāpnotīti || etāni khalu bhikṣavaścatvāryāryasatyāni ||