Pramāṇa · Search · About · API

Arthavinishcayasutra 26

Arthaviniścayasūtra 26

Language
Sanskrit

26

(11) tatra katamāścatasraḥ pratisaṃvidaḥ? asti duḥkhā pratipad dhandhābhijñā | asti duḥkhā pratipat kṣiprābhijñā | asti sukhā pratipad dhandhābhijñā | asti sukhā pratipat kṣiprābhijñā | tatra katamā sā duḥkhā pratipad dhandhābhijñā? ihaikatyaḥ prakṛtyaiva tīvrarāgo bhavati, tīvradveṣo bhavati, tīvramoho bhavati | so 'bhīkṣṇaṃ tīvrarāgajaṃ duḥkhadaurmanasyaṃ pratisaṃvedayati | so 'bhīkṣaṇaṃ tīvradveṣatayā dveṣajaṃ duḥkhadaurmanasyaṃ pratisaṃvedayati | so 'bhīkṣaṇaṃ tīvramohatayā mohajaṃ duḥkhadaurmanasyaṃ pratisaṃvedayati | tasyemāni pañca lokottarāṇi indriyāṇi dhandhāni bhavanti mṛdūni saśīghravāhīni | katamāni pañca? yaduta śraddhendriyaṃ vīryendriyaṃ smṛtīndriyaṃ samādhīndriyaṃ prajñendriyam | sa eṣāṃ pañcānāṃ lokottarāṇamindriyāṇāṃ mṛdutvādaśīghravāhitvācca dhandhamevānantaryasamādhiṃ spṛśati yaduta āsravāṇāṃ kṣayāya | iyaṃ duḥkhā pratipaddhandhābhijñā
| tatra katamā duḥkhā pratipatkṣiprābhijñā? ihaikatyaḥ prakṛtyaiva tīvrarāgo bhavati, tīvradveṣo bhavati, tīvramoho bhavati | so 'bhīkṣṇaṃ tīvrarāgatayā rāgajaṃ duḥkhadaurmanasyaṃ pratisaṃvedayati | abhīkṣṇaṃ tīvradveṣatayā dveṣajaṃ duḥkhadaurmanasyaṃ pratisaṃvedayati | abhīkṣṇaṃ (AvSū, Vaidya 318) tīvramohatayā mohajaṃ duḥkhadaurmanasyaṃ pratisaṃvedayati | tasyemāni pañca lokottarāṇi indriyāṇi adhimātrāṇi bhavanti tīkṣṇāni śīghravāhīni | katamāni pañca? yaduta śraddhendriyaṃ vīryendriyaṃ smṛtīndriyaṃ samādhīndriyaṃ prajñendriyam | sa eṣāṃ pañcānāṃ lokottarāṇāmindriyāṇāmadhimātratvācchīghravāhitvācca kṣipramevānantaryaṃ samādhiṃ spṛśati yaduta āsravāṇāṃ kṣayāya | iyaṃ duḥkhā pratipatkṣiprābhijñā || tatra katamā sukhā pratipaddhandhābhijñā? ihaikatyaḥ prakṛtyaiva alparāgo bhavati, alpadveṣo bhavati | so '(lpa)rāgatayā nābhīkṣṇaṃ rāgajaṃ duḥkhadaurmanasyaṃ
pratisaṃvedayati | alpadveṣatayā nābhīkṣṇaṃ dveṣajaṃ duḥkhadaurmanasyaṃ pratisaṃvedayati | alpamohatayā nābhīkṣṇaṃ mohajaṃ duḥkhadaurmanasyaṃ pratisaṃvedayati | tasyemāni pañca lokottarāṇīndriyāṇi dhandhāni bhavanti mṛdūni na tīkṣṇāni na śīghravāhīni | katamāni pañca? yaduta śraddhendriyaṃ vīryandriyaṃ smḥtīndriyaṃ samādhīndriyaṃ prajñendriyaṃ | sa eṣāṃ pañcānāmindriyāṇāṃ dhandhātvānmḥdutvādaśīghravāhitvācca dhandhamevānantaryaṃ samādhiṃ spḥśati yadutāsravāṇāṃ kṣayāya | iyaṃ sukhā pratipaddhandhābhijñā || tatra katamā sukhā pratipatkṣiprābhijñā? ihaikatyaḥ prakṛtyaivālparāgo bhavati, alpadveṣo 'lpamohaḥ | so 'lparāgatayā nābhīkṣṇaṃ rāgajaṃ duḥkhadaurmanasyaṃ pratisaṃvedayati | alpadveṣatayā nābhīkṣṇaṃ dveṣajaḥ duḥkhadaurmanasyaṃ pratisaṃvedayati | alpamohatayā nābhīkṣṇaṃ mohajaṃ duḥkhadaurmanasyaṃ prativedayati | tasyemāni
pañca lokottarāṇīndriyāṇyadhimātrāṇi tīkṣṇāni śīghravāhīni | katamāni pañca? yaduta śraddendriyaṃ vīryendriyaṃ smṛtīndriyaṃ samādhīndriyaṃ prajñendriyam | sa eṣāṃ pañcānāmindriyāṇāmadhimātratvāt tīkṣṇatvācchīghravāhitvācca kṣipramevānantaryaṃ samādhiṃ spṛśati yaduta āsravāṇāṃ kṣayāya | iyamucyate sukhā pratipatkṣiprābhijñā | imā bhikṣavaḥ catasraḥ pratisaṃvidaḥ ||

Linked texts (1)