Vadanyaya 2.2
Vādanyāya (ed. M. T. Much, Wien 1991 (input by Motoi Ono)) 2.2
- Language
- Sanskrit
2.2.106
iṣṭasya arthasya siddhiḥ sādhanam, tasya nirvartakam
2.2.107
aṅgam, tasya avacanam tasya aṅgasya anuccāraṇaṃ vādino
2.2.108
nigraha-adhikaraṇam, tad abhyupagamya apratibhayā tūṣṇīṃbhāvāt,
2.2.109
sādhana-aṅgasya asamarthād vā.
2.2.110
trividham eva hi liṅgam apratyakṣasya siddher aṅgam,
2.2.111
svabhāvaḥ kāryam anupalabdhaś ca. tasya samarthanaṃ
2.2.112
sādhyena vyāptiṃ prasādhya dharmiṇi bhāva-sādhanam,
2.2.113
yathā yat sat kṛtakam vā, tat sarvam anityam, yathā ghaṭa-ādiḥ,
2.2.114
san kṛtako vā śabda iti. atra api na kaścit krama-
2.2.115
niyamaḥ, iṣṭa-artha-siddher ubhayatra aviśeṣāt. dharmiṇi prāk
2.2.116
sattvaṃ prasādhya paścād api vyāptiḥ prasādhyata eva
2.2.117
yathā san śabdaḥ kṛtako vā, yaś ca evam, sa sarvo anityaḥ,
2.2.118
yathā ghaṭa-ādir iti.
2.2.201
atra vyāpti-sādhanaṃ viparyaye bādhaka-pramāṇa-upadarśanam.
2.2.202
yadi na sarvaṃ sat kṛtakaṃ vā pratikṣaṇa-vināśi
2.2.203
syāt, akṣaṇikasya kramayaugapadyābhyām arthakriyā-ayogād
2.2.204
arthakriyā-sāmarthya lakṣaṇato nivṛttam ity asad eva syāt.
2.2.205
sarva-sāmarthya-upākhyā viraha-lakṣaṇaṃ hi nirupākhyam iti.
2.2.206
evaṃ sādhanasya sādhya-viparyaye bādhaka-pramāṇa-anupadarśane
2.2.207
virodha-abhāvād asya viparyaye vṛtter adarśane api
2.2.208
san kṛtako vā syān nityaś ca ity anivṛttir eva śaṅkāyāḥ. tato
2.2.209
vyatirekasya sandehād anaikāntikaḥ syād hetvābhāsaḥ.
2.2.210
na apy adarśana-mātrād vyāvṛttiḥ, viprakṛṣṭeṣv asarva-darśino
2.2.211
adarśanasya abhāva-asādhanāt, arvāgdarśanena satām api keṣāṃcid
2.2.212
arthānām adarśanāt.
2.2.213
bādhakaṃ punaḥ pramāṇam, yatra kramayaugapadya-ayogaḥ,
2.2.214
na tasya kvacit sāmarthyam, asti ca akṣaṇike sa iti
2.2.215
pravartamānam asāmarthyam asal-lakṣaṇam ākarṣati. tena
2.2.216
yat sat kṛtakaṃ vā tad anityam eva iti sidhyati, tāvatā ca sādhana
2.2.217
dharma-mātra-anvayaḥ sādhya-dharmasya, svabhāvahetu-
2.2.218
lakṣaṇaṃ ca siddhaṃ bhavati.
2.2.219
atra apy adarśanam apramāṇayataḥ kramayaugapadya-ayogasya
2.2.301
eva asāmarthyena vyāpty-asiddheḥ pūrvakasya api hetor
2.2.302
avyāptiḥ. iha api punaḥ sādhana-upakrame anavasthā-prasaṅga
2.2.303
iti cet. na, abhāva sādhanasya adarśanasya apratiṣedhāt. yad
2.2.304
adarśanaṃ viparyayaṃ sādhayati hetoḥ sādhya-viparyaye,
2.2.305
tad asya viruddha-pratyupasthāpanād bādhakaṃ pramāṇam
2.2.306
ucyate. evaṃ hi sa hetuḥ sādhya-abhāve asan sidhyet, yadi
2.2.307
tatra pramāṇavatā sva-viruddhena bādhyeta. anyathā tatra
2.2.308
asya bādhaka-asiddhau saṃśayo durnivāraḥ. na ca sarva-anupalabdhir
2.2.309
bhāvasya bādhikā. tatra sāmarthyaṃ krama-akrama
2.2.310
yogena vyāptaṃ siddham, prakāra-antara-abhāvāt. tena vyāpaka-
2.2.311
anupalabdhir akṣaṇike sāmarthyaṃ bādhata iti
2.2.312
kramayaugapadya-ayogasya sāmarthya-abhāvena vyāpti-siddher
2.2.313
na anavasthā-prasaṅgaḥ.
2.2.314
evaṃ svabhāvahetu-prayogeṣu samarthitaṃ sādhana-aṅgaṃ
2.2.315
bhavati. tasya asamarthanaṃ sādhana-aṅga-avacanaṃ tad-vādinaḥ
2.2.316
parājaya-sthānam ārabdha-artha-aprasādhanāt, vastutaḥ
2.2.317
samarthasya hetor upādāne api sāmarthya-apratipādanāt.
2.2.318
kāryahetāv api sādhana-aṅgasya samarthanam, yat kārya-
2.2.319
liṅgaṃ kāraṇasya sādhanāya upādīyate, tasya tena saha kāryakāraṇabhāva-
2.2.401
prasādhanaṃ bhāva-abhāva-sādhana-pramāṇābhyām.
2.2.402
yathā idam asmin sati bhavati. satsv api tad-anyeṣu
2.2.403
samartheṣu tad-hetuṣu tad-abhāve na bhavati iti. evaṃ hy
2.2.404
asya asandigdhaṃ tat-kāryatvaṃ samarthitaṃ bhavati.
2.2.405
anyathā kevalaṃ tad-abhāve na bhavati ity upadarśane
2.2.406
anyasya api tatra abhāve sandigdham asya sāmarthyam. anyat
2.2.407
tatra samartham, tad-abhāvāt tan na bhūtam. etan-nivṛttau
2.2.408
punar nivṛttir yadṛcchā-saṃvādaḥ, mātṛ-vivāha-ucita-deśa-janmaḥ
2.2.409
piṇḍa kharjūrasya deśa-antareṣu mātṛ-vivāha-abhāve
2.2.410
abhāva-vat.
2.2.411
evaṃ samarthitaṃ tat tat-kāryaṃ sidhyati. siddhaṃ
2.2.412
sat sva-sambhavena tat-sambhavaṃ sādhayati. kāryasya kāraṇa-
2.2.413
avyabhicārāt. avyabhicāre ca sva-kāraṇaiḥ sarva-kāryāṇāṃ
2.2.414
sadṛśo nyāyaḥ. evam asamarthanaṃ kāryahetāv api sādhana-
2.2.415
aṅga-avacanaṃ tad-vādinaḥ parājaya-sthānam, asamarthite
2.2.416
tasmin kāryatva-asiddher artha-antarasya tadbhāva-apratibaddha-
2.2.417
svabhāvasya bhāve tadbhāva-niyama-abhāvād ārabdha-artha-
2.2.418
asiddheḥ, vastutaḥ kāryasya apy upādāne tad-apratipādanāt.
2.2.420
anupalabdhāv api pratipattur upalabdhi-lakṣaṇa-prāptasya
2.2.421
anupalabdhi-sādhanaṃ samarthanam, tādṛśyā eva anupalabdher
2.2.422
asad-vyavahāra-siddheḥ, anupalabdhi-lakṣaṇa-prāptasya
2.2.423
pratipattṛ-pratyakṣa-upalabdhi-nivṛttāv apy abhāva-asiddheḥ.
2.2.501
tatra upalabdhi-lakṣaṇa-prāptiḥ svabhāva-viśeṣaḥ kāraṇa-antara-
2.2.502
sākalyaṃ ca. svabhāva-viśeṣo yan na trividhena
2.2.503
viprakarṣeṇa viprakṛṣṭam, yad anātma-rūpa-pratibhāsa-vivekena
2.2.504
pratipattṛ-pratyakṣa-pratibhāsa-rūpam. tādṛśaḥ satsv
2.2.505
anyeṣu upalambha-pratyayeṣu tathā anupalabdho asad-vyavahāra-
2.2.506
viṣayaḥ. tato anyathā sati liṅge saṃśayaḥ.
2.2.507
atra api sarvam evaṃvidham asad-vyavahāra-viṣaya iti
2.2.508
vyāptiḥ, kasyacid asato abhyupagame tal-lakṣaṇa-aviśeṣāt; na
2.2.509
hy evaṃvidhasya asattvān abhyupagame anyatra tasya yogaḥ.
2.2.510
na hy evaṃvidhasya sataḥ satsv anyeṣu upalambha-kāraṇeṣv
2.2.511
anupalabdhiḥ. anupalabhyamāṇaṃ tv īdṛśaṃ na asti ity etāvanmātra-
2.2.512
nimitto ayam asad-vyavahāraḥ, anyasya tan-nimittasya
2.2.513
abhāvāt.
2.2.514
sarva-sāmarthya-viveko nimittam iti cet, evam etat tasya eva
2.2.515
sarva-sāmarthya-vivekina evaṃ pratītiḥ, anyasya tat-pratipatty-
2.2.516
upāya-abhāvāt. tat-pratipattau ca satyām asad-vyavahāra
2.2.517
iti idaṃ tan-nimittam ucyate.
2.2.518
buddhi-vyapadeśa-arthakriyābhyaḥ sad-vyavahāro viparyaye
2.2.519
ca asad-vyavahāra iti cet, bhavati buddher yathokta-pratibhāsāyāḥ
2.2.520
sad-vyavahāraḥ, viparyaye asad-vyavahāraḥ.
2.2.521
pratyakṣa-aviṣaye tu syāl liṅgajāyā api kutaścit sad-vyavahāraḥ.
2.2.522
asad-vyavahāras tu tad-viparyaye anaikāntikaḥ, viprakṛṣṭe
2.2.523
arthe pratipattṛ-pratyakṣasya anyasya vā pramāṇasya
2.2.524
nivṛttāv api saṃśayāt.
2.2.601
na ca sarve buddhi-vyapadeśās tad-bheda-abhedau vā vastu-
2.2.602
sattāṃ vastu-bheda-abheda-sattāṃ vā sādhayanti, asatsv api
2.2.603
kathaṃcid atīta-anāgata-ādiṣu nānā-eka-arthakriyākāriṣu vā artheṣu
2.2.604
tad-bhāva sthāpanāya nānā-ekātma-abhāve api nānā-eka-rūpāṇāṃ
2.2.605
vṛtteḥ, rājā mahā-sammataḥ prabhavo rājavaṃśasya, śaṅkhaś
2.2.606
cakravarttī mahā-sammata-nirmitasya yūpasya utthāpayitā,
2.2.607
śaśa-viṣāṇam, rūpaṃ sanidarśanaṃ sapratigham,
2.2.608
ghaṭaś ca iti. na hi sanidarśana-ādi śabdā nānā-vastu-viṣayā ekatra
2.2.609
upasaṃhārāt.
2.2.610
nānā-viṣayatve apy ekatra upasaṃhāras tan-nimittānān tatra
2.2.611
samavāyād iti cet, āyāse vata ayaṃ tapasvī padārthaḥ patito
2.2.612
aneka-sambandhinam upakṛtya-anekaṃ śabdam ātmani tebhyaḥ
2.2.613
samāśaṃsan. sa yaiḥ śakti-bhedair anekaṃ sambandhinam
2.2.614
upakaroti tair eva anekaṃ śabdaṃ kiṃ na utthāpayati.
2.2.615
evaṃ hy anena paraṃpara-anusāra-pariśramaḥ parihṛto
2.2.616
bhavati nānā-śabda-utthāpana asāmarthye nānā-sambandhy-
2.2.617
upakāro api mā bhūt, anupakāre hi teṣāṃ tat-sambandhitā
2.2.618
api na sidhyati.
2.2.619
ghaṭa ity api ca rūpa-ādaya eva bahava eka-arthakriyākāriṇa
2.2.620
eka-śabda-vācyā bhavantu, kim artha-antara-kalpanayā.
2.2.621
bahavo api hy eka-artha-kāriṇo bhaveyuś cakṣur-ādi-vat. tat-sāmarthya-
2.2.622
sthāpanāya tatra eka-śabda-niyogo api syād iti yuktaṃ
2.2.623
paśyāmaḥ. na ca niḥprayojanā lokasya artheṣu śabda-yojanā.
2.2.624
tatra ye arthāḥ saha pṛthag vā eka-prayojanās teṣāṃ tadbhāva-
2.2.625
sthāpanāya hy eka-śabdo niyujyate yadi, kiṃ syāt. tad-arthakriyā-
2.2.701
śakti-sthāpanāya niyuktasya samudāya-śabdasya eka-
2.2.702
vacana-virodho api na asty eva. sahitānāṃ sā śaktir ekā na
2.2.703
pratyekam iti samudāya-śabda ekasmin samudāye vācye
2.2.704
eka-vacanaṃ ghaṭa iti. jāti śabdeṣv arthānāṃ pratyekaṃ
2.2.705
sahitānāṃ ca śakter nānā-ekā ca śaktir iti, nānā-eka-śakti-vivakṣāyāṃ
2.2.706
bahu-vacanam eka-vacanaṃ ca icchāto vṛkṣā vṛkṣa iti
2.2.707
syāt, yady eṣa niyamo bahuṣv eva bahu-vacanam, ekasminn
2.2.708
eka-vacanam iti. asmākan tu sāṃketikeṣv artheṣu saṃketa-
2.2.709
vaśād vṛttir ity anabhiniveśa eva.
2.2.710
nānā-eko rūpa-ādir eka-śabda-utthāpane śakta iti cet, kiṃ vai
2.2.711
puruṣa-vṛtter anapekṣāḥ śabdān arthāḥ svayam utthāpayanti,
2.2.712
āhosvit puruṣair śabdā vyavahāra-artham artheṣu
2.2.713
niyujyante. svayam utthāpane hi bhāva-śaktir aśaktir vā cintyeta,
2.2.714
na ca tad yuktam. puruṣais teṣāṃ niyoge yatheṣṭaṃ
2.2.715
niyuñjīrann iti kas tatra upālambhaḥ, nimittaṃ ca niyogasya
2.2.716
uktam eva. api ca yadi na rūpa-ādīnām ekena śabdena sambandhaḥ,
2.2.717
katham ekena eṣām āśraya-abhimatena dravyeṇa
2.2.718
sambandha iti kevalam ayam asad-bhūta-abhiniveśa eva.
2.2.719
na vayam eka-sambandha-virodhād ekaṃ śabdaṃ na icchāmaḥ,
2.2.720
api tv abhinnānāṃ rūpa-ādīnāṃ ghaṭa-kambala-ādiṣu nānā-
2.2.721
arthakriyā-śabda-virodhāt ta eka-rūpāḥ samudāya-antara-asambhāvinīm
2.2.722
arthakriyām eva na kuryuḥ. tena tat-prakāśanāya ekaikena
2.2.723
api śabdena na ucyeran. bhavatu nāma kasyacid ayaṃ
2.2.724
vāñcchā bhaveyur eka-rūpā rūpa-ādayaḥ sarva-samudāyeṣv iti.
2.2.725
kim idaṃ paraspara-vivikta-rūpa pratibhāsa-adhiyakṣa-darśanam
2.2.726
enām upekṣate. aniṣṭaṃ ca idaṃ rūpa-ādīnāṃ pratisamudāyaṃ
2.2.727
svabhāva-bheda-upagamāt.
2.2.801
yady anya eva rūpa-ādibhyo ghaṭa iti ekaḥ syāt,
2.2.802
kiṃ syāt. astu, pratyakṣasya sato arūpa-ādi-rūpasya tad-vivekena buddhau
2.2.803
svarūpeṇa pratibhāsena kim āvaraṇam. pratibhāsamānāś
2.2.804
ca vivekena pratyakṣā arthā dṛśyante apṛthagdeśatve
2.2.805
api gandha-rasa-ādayaḥ, vāta-ātapa-sparśa-ādayaś ca eka-indriya-grāhyatve
2.2.806
api. idam eva ca pratyakṣasya pratyakṣatvam, yad
2.2.807
anātma-rūpa-vivekena svarūpasya buddhau samarpaṇam.
2.2.808
ayaṃ punar ghaṭo amūlya-dāna-krayī, yaḥ svarūpaṃ ca na upadarśayati
2.2.809
pratyakṣatāṃ ca svīkartum icchati. etena buddhi-
2.2.810
śabda-ādayo api vyākhyātā yadi tais tat-sādhanam iṣyate. na ca
2.2.811
pratyakṣasya anabhibhave rūpa-anupalakṣaṇam, yena tat-sādhanāya
2.2.812
liṅgam ucyate. apratyakṣatve apy apramāṇasya sattā-
2.2.813
upagamo na yuktaḥ. tan na rūpa-ādibhyo anyo ghaṭaḥ. evaṃ
2.2.814
tāvan na buddhi-vyapadeśābhyāṃ sattā-vyavahāraḥ sattā-
2.2.815
bheda-abheda-vyavahāro vā ata eva na tad-viparyayād viparyayaḥ.
2.2.817
arthakriyātas tu sattā-vyavahāraḥ syāt, na sattā-bheda-abheda-
2.2.818
vyavahāraḥ, ekasya apy aneka-arthakriyā-darśanāt, yathā
2.2.819
pradīpasya vijñāna-varti-vikāra-jvālā-antara-utpādanāni, anekasya
2.2.820
api cakṣur-āder eka-vijñāna-kriyā-darśanāt.
2.2.821
na brūmo arthakriyā-bheda-mātreṇa sattā-bheda iti, kiṃ
2.2.822
tarhi adṛṣṭa-arthakriyā-bhedena. yā arthakriyā yasminn adṛṣṭā
2.2.823
punar dṛśyate sā sattā-bhedaṃ sādhayati, yathā mṛdy adṛṣṭā
2.2.824
saty udaka-dhāraṇa-ādy-arthakriyā ghaṭe dṛśyamānā, adṛṣṭā api
2.2.825
tantuṣu prāvaraṇa-ādy-arthakriyā paṭe dṛśyata iti sattā-
2.2.826
bhedaḥ.
2.2.901
sidhyati evam artha-antaram, tathā apy avayavī na sidhyati.
2.2.902
yathāpratyayaṃ saṃskāra-santatau svabhāva-bheda-utpatter
2.2.903
arthakriyā-bhedaḥ, araṇi-nirmathana-avasthā-bhedād iva agneḥ
2.2.904
sthūla-karīṣa-tṛṇa-kāṣṭha-dahana-śakti-bhedaḥ. tathā yathāpratyayaṃ
2.2.905
svabhāva-bheda-utpattes tantv-ādiṣv arthakriyā-bhedaḥ.
2.2.906
etena buddhi-vyapadeśa-bheda-abhedau vyākhyātau.
2.2.907
tatra yad uktam arthakriyātaḥ sattā-vyavahāra-siddhiḥ,
2.2.908
viparyayād viparyaya iti satyam etat. sa eva tu viparyayo
2.2.909
anupalabdhi-lakṣaṇa-prāpteṣu na sidhyati. tatra punar idam
2.2.910
anicchato apy āyātam, yasya idaṃ sāmarthyam upalabdhi-lakṣaṇa-
2.2.911
prāptaṃ san na upalabhyate, so asad-vyavahāra-viṣayaḥ
2.2.912
sāmarthya-lakṣaṇatvāt sattvasya iti. tathā api ko atiśayaḥ pūrvakād
2.2.913
asya. na hi svabhāvād artha-antaraṃ sāmarthyam, tasya
2.2.914
upalabdhi-lakṣaṇa-prāptasya yo anupalambhaḥ sa svabhāvasya
2.2.915
eva iti pūrvakā eva iyam anupalabdhiḥ. tasmād anena kvacit
2.2.916
keṣāṃcid asad-vyavahāram abhyupagacchatā ato anupalambhād
2.2.917
abhyupagantavyo na vā kvacid viśeṣa-abhāvāt. so
2.2.918
anyatra api tathāvidhe aviśiṣṭa iti so api tathā astv iti vyāptiḥ:
2.2.919
sarva evaṃvidho anupalabdho asad-vyavahāra-viṣaya iti.
2.2.920
na eva kaścit kvacit kathaṃcid anupalabdho apy asad-vyavahāra-
2.2.921
viṣaya iti cet, sarvasya sarva-rūpāṇāṃ sarvadā anivṛtteḥ
2.2.922
sarvaṃ sarvatra sarvadā samupayujyeta. idaṃ ca na
2.2.923
syāt: idam ataḥ, nāta idam, iha idam, iha na idam, idānīm
2.2.924
idam, idānīṃ na idam, idam evam, idaṃ na evam iti, kasyacid
2.2.925
api rūpasya kathaṃcid kvacit kadācid viveka-hetor abhāvāt.
2.2.926
ananvaya-vyatirekaṃ viśvaṃ syāt, bheda-abhāvāt.
First 200 of 995 passages. Read on
Linked texts (1)
- རྩོད་པའི་རིགས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་རབ་ཏུ་བྱེད་པ — Classical Tibetan