The Dharma Council 7: Bam po 7

7.1

བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་བས་ན་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཚོལ་བའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་ཡོངས་སུ་རྟོག་པ་ཉེ་བར་ཞི་བ་བཙལ་བར་བགྱི་སྟེ། དེ་ལས་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བ་འཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་འདི་ནི་ཆོས་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པ་ལགས་སོ།། །།བམ་པོ་བདུན་པ་སྟེ་ཐ་མ། དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སྤྱན་རས་གཟིགས་དབང་ཕྱུག་གིས་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཆོས་ཤིན་ཏུ་མང་པོ་ལ་བསླབ་པར་མི་བྱའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་ཆོས་གཅིག་རབ་ཏུ་བཟུང་ཞིང་རབ་ཏུ་རྟོགས་པར་བགྱིས་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་དེའི་ལག་མཐིལ་དུ་མཆིས་པ་ལགས་སོ། །ཆོས་གཅིག་པོ་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོས་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་ལག་མཐིལ་དུ་མཆིས་པ་ལགས་སོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་འདི་ལྟ་སྟེ། དཔེར་ན་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་རྒྱལ་པོའི་འཁོར་ལོ་རིན་པོ་ཆེ་གང་དུ་མཆི་བ་དེར་དཔུང་གི་ཚོགས་ཐམས་ཅད་མཆིའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་བཞིན་དུ་བྱང་ཆུབ་

As another analogy, Blessed One, once the sun¹⁹² has risen, the activities of beings multiply. Likewise, Blessed One, wherever great compassion has arisen, the other Dharma activities that bring about awakening also multiply.¹⁹³ As another analogy, Blessed One, wherever there is the life faculty, the other faculties also appear. Likewise, Blessed One, wherever great compassion is present, all the other factors that bring about awakening are present. Blessed One, this is a discourse on the Dharma.”¹⁹⁴

The bodhisattva Dṛḍhamati said, “Blessed One, perfect intention is the root of all qualities.¹⁹⁵ Those who lack intention are far removed from all the qualities of the buddhas. When there is perfect intention, Blessed One, the Dharma¹⁹⁶ will arise from the center of space, from a wall, or from trees when a buddha is not present. For bodhisattvas with pure intention, all advice and instructions spring from the activity of their own minds. Therefore, Blessed One, bodhisattvas should perfect intention.

“As an analogy, Blessed One, a person with legs can walk. Likewise, Blessed One, a person with intention has the qualities of a buddha. As another analogy, Blessed One, a person with a head, the best of limbs, has life. Likewise, Blessed One, a person with intention has the awakening of a buddha. As another analogy, Blessed One, a person who has life has wealth. Likewise, Blessed One, a person who has intention has the wealth of buddhahood. As another analogy, Blessed One, where there is firewood a fire can be lit, but where there is no wood a fire cannot be lit.

7.2

སེམས་དཔའི་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་གང་དུ་མཆི་བ་དེར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་མཆིའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་འདི་ལྟ་སྟེ། དཔེར་ན་གདུགས་ཤར་ན་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་བགྱི་བ་ཐམས་ཅད་ཤིན་དུ་མང་བར་འགྱུར་རོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་བཞིན་དུ་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་གང་དུ་ཤར་བར་གྱུར་པ་དེར་བྱང་ཆུབ་བགྱིད་པའི་ཆོས་ཀྱི་བགྱི་བ་གཞན་རྣམས་ཀྱང་ཤིན་དུ་མང་བར་འགྱུར་རོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་འདི་ལྟ་སྟེ། དཔེར་ན་སྲོག་གི་དབང་པོ་མཆིས་ན་དབང་པོ་གཞན་རྣམས་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་བཞིན་དུ་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་མཆིས་ན་བྱང་ཆུབ་བགྱིད་པའི་ཆོས་གཞན་རྣམས་ཀྱང་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་འདི་ནི་ཆོས་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པ་ལགས་སོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བློ་གྲོས་བརྟན་པས་གསོལ་པ། བཅོམ་ལྡན་འདས་བསམ་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ནི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་རྩ་བ་སྟེ། གང་ལ་བསམ་པ་མ་མཆིས་པ་དེ་ལ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་རིང་བ་ལགས་སོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་བསམ་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ལ་ནི་གལ་ཏེ་སངས་རྒྱས་མི་བཞུགས་ན་ཡང་ནམ་མཁའི་དཀྱིལ་དང་། རྩིག་པ་དང་། ཤིང་རྣམས་ལས་ཆོས་འབྱུང་ངོ་། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བསམ་པ་དག་པ་ནི་རང་གི་ཡིད་ཀྱི་དཔྱོད་པ་ཉིད་ལས་གདམས་ངག་དང་རྗེས་སུ་བསྟན་པ་ཐམས་ཅད་འབྱུང་ངོ་། །བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་བས་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་བསམ་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པར་བགྱིའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་འདི་ལྟ་སྟེ། དཔེར་ན་གང་ལ་རྐང་པ་མཆིས་པ་དེ་ལ་འགྲོ་བ་མཆིས་སོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་བཞིན་དུ་གང་ལ་བསམ་པ་མཆིས་པ་དེ་ལ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་མཆིས་སོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་འདི་ལྟ་སྟེ། དཔེར་ན་ཡན་ལག་གི་དམ་པ་མགོ་གང་ལ་མཆིས་པ་དེ་ལ་འཚོ་བ་མཆིས་སོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་བཞིན་དུ་བསམ་པ་གང་ལ་མཆིས་པ་དེ་ལ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་མཆིས་སོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་འདི་ལྟ་སྟེ། དཔེར་ན་གང་ལ་འཚོ་བ་མཆིས་པ་དེ་ལ་རྙེད་པ་མཆིས་སོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་བཞིན་དུ་གང་ལ་བསམ་པ་མཆིས་པ་དེ་ལ་སངས་རྒྱས་རྙེད་པ་མཆིས་སོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་འདི་ལྟ་སྟེ། དཔེར་ན་ཞུགས་

7.3

ཤིང་མཆིས་ན་ཞུགས་འབར་གྱི་ཞུགས་ཤིང་མ་མཆིས་ན་ཞུགས་མི་འབར་རོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་བཞིན་དུ་བསམ་པ་མཆིས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་འབར་གྱི་བསམ་པ་མ་མཆིས་པ་ལ་མི་འབར་རོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་འདི་ལྟ་སྟེ། དཔེར་ན་སྤྲིན་ཆགས་ན་ཆར་འབབ་ཀྱི། སྤྲིན་མ་ཆགས་ན་ཆར་མི་འབབ་པོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་བཞིན་དུ་བསམ་པ་མཆིས་ན་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་འབྱུང་གི་བསམ་པ་མ་མཆིས་ན་མི་འབྱུང་ངོ་། །བཅོམ་ལྡན་འདས་འདི་ལྟ་སྟེ། དཔེར་ན་ཞུགས་ཤིང་གང་རྩ་བ་ཉམས་པ་དེ་ལ་མེ་ཏོག་དང་འབྲས་བུ་རྣམས་མི་འཁྲུང་ངོ་། །བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་བཞིན་དུ་གང་བསམ་པ་ལོག་པར་ཞུགས་པ་དེ་དག་ལ་དགེ་བའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་མི་འབྱུང་ངོ་། །བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་བས་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་ཚོལ་བས་རང་གི་བསམ་པ་ཤིན་ཏུ་གཟུང་བ་དང་། ཤིན་ཏུ་བསྲུང་བ་དང་། ཤིན་ཏུ་སྦྱང་བར་བགྱི་སྟེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་འདི་ནི་ཆོས་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པ་ལགས་སོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཚུལ་བཟང་གིས་གསོལ་པ། བཅོམ་ལྡན་འདས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་ཆོས་གང་ཡང་འཁྲུགས་པར་མི་བགྱིའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་རང་གི་སེམས་ཤིན་ཏུ་གཟུང་བར་བགྱིའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་རང་གི་སེམས་ལ་རག་ལས་པའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གང་ཆོས་འགའ་ཞིག་འཁྲུགས་པར་བགྱིད་ན། དེ་ཚེགས་ཆེན་པོས་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ལ་བཟོད་པ་འཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གང་ཆོས་གང་ཡང་འཁྲུགས་པར་མི་བགྱིད་པ་དང་། བསམ་གཏན་དུ་བགྱིད་པ་དེ་མ་ཉམས་པར་གནས་པ་སྟེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ལ་ནོངས་པ་མ་མཆིས་པར་འགྱུར་རོ། །རང་གི་སེམས་ལས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་རབ་ཏུ་རྟོགས་ཏེ། སེམས་དེ་ཡང་འཁྲུགས་པར་མི་བགྱིད་དོ། །ཇི་ལྟར་སེམས་དེ་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་དེ་བཞིན་དུ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་

Likewise, Blessed One, the qualities of buddhahood ignite for bodhisattvas with intention, but not for those who do not. As another analogy, Blessed One, rain falls where storm clouds gather. Rain does not fall where they do not. Likewise, Blessed One, where there is intention the qualities of the Buddha develop, but they do not where there is no intention.¹⁹⁷ As another analogy, Blessed One, a tree with a rotten root will not yield flowers and fruit. Likewise, Blessed One, perverted intentions will not yield virtuous qualities.

“Therefore, Blessed One, bodhisattvas who seek the awakening of a buddha will hold firm to their intention, guard it carefully, and purify it thoroughly.¹⁹⁸ ¹⁹⁹ Blessed One, this is a discourse on the Dharma.”

The bodhisattva Excellent Discipline²⁰⁰ said, “Blessed One, a bodhisattva does not disturb phenomena in any way. Blessed One, bodhisattvas control their own minds. Blessed One, all a bodhisattva’s buddha qualities are dependent on their own mind. If bodhisattvas were to disturb some phenomenon, it would require great difficulty for them to attain acceptance that phenomena do not arise. Blessed One, bodhisattvas who do not disturb phenomena and cultivate meditative stability will continue without decline, and they will cause no offense to the thus-gone ones. They realize that all the qualities of a buddha depend on their own mind, and they will do nothing to agitate it. They see that all phenomena, like the mind, arise through dependent arising.

7.4

བར་འབྱུང་བར་མཐོང་ངོ་། །ཇི་ལྟར་སེམས་དེ་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུར་མཐོང་བ་དེ་བཞིན་དུ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་སྒྱུ་མ་ལྟ་བུར་མཐོང་ངོ་། །ཇི་ལྟར་སེམས་དེ་ནང་དང་། ཕྱི་རོལ་དང་། གཉི་ག་མ་མཆིས་པར་ཡང་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་མི་མཐོང་བ་དེ་བཞིན་དུ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་མི་མཐོང་ངོ་། །ཇི་ལྟར་སེམས་དེ་གཟུགས་མ་མཆིས། བསྟན་དུ་མ་མཆིས། ཐོགས་པ་མ་མཆིས། སྣང་བ་མ་མཆིས། རྣམ་པར་རིག་པ་མ་མཆིས། རྟེན་པ་མ་མཆིས། གནས་མ་མཆིས་པར་མཐོང་བ་དེ་བཞིན་དུ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་མཐོང་ངོ་། །དེ་ལྟར་མཐོང་བའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་སེམས་སྙོམས་པ་ཉིད་ཐོབ་བོ། །དེ་སེམས་སྙོམས་པ་ཉིད་ཐོབ་པས་ཡང་མི་རྟོག །མི་ལྡོག་མི་འདོར། མི་འཛིན་མི་སྨོན་ཏོ། །གང་མི་སྨོན་པ་དེ་མི་འཛིན་ཏོ། །གང་མི་འཛིན་པ་དེ་ཡོངས་སུ་མི་འཛིན་ཏེ། ཡང་ཉོན་མོངས་པར་མི་འགྱུར་རོ། །ཉོན་མོངས་པ་མ་མཆིས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་སྟོན་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་འདི་ནི་ཆོས་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པ་ལགས་སོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནམ་མཁའ་མཛོད་ཀྱིས་གསོལ་པ། བཅོམ་ལྡན་འདས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་གང་གིས་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་གནོད་པར་འགྱུར་བའི་ཚིག་དེ་སྨྲ་བར་མི་བགྱིའོ། །གང་གིས་གཞན་ལ་གདུང་བར་འགྱུར་བའི་ཚིག་དེ་སྨྲ་བར་མི་བགྱིའོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གང་གཞན་གྱིས་འཚལ་བར་མི་འགྱུར་བའི་ཚིག་དེ་སྨྲ་བར་མི་བགྱིའོ། །གང་གཞན་གྱི་དོན་མ་ལགས་པ་དང་། དོན་མ་མཆིས་པའི་ཚིག་དེ་སྨྲ་བར་མི་བགྱིའོ། །གང་གིས་རིག་པ་མི་སྐྱེད་པའི་ཚིག་དེ་སྨྲ་བར་མི་བགྱིའོ། །གང་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་སྙིང་ལ་མི་འབབ་པ་དང་། འཁོར་གོ་བ་མ་ལགས་པ་དང་། རྣར་མི་སྙན་པའི་ཚིག་དེ་སྨྲ་བར་མི་བགྱིའོ། །གང་གཉིས་ལ་སྤྱོད་པར་འགྱུར་བའི་ཚིག་དེ་སྨྲ་བར་མི་བགྱིའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་གང་སྟོང་པ་ཉིད་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་མི་འགྱུར་བའི་ཚིག་དེ་སྨྲ་བར་མི་བགྱིའོ། །དེ་ཅིའི་སླད་དུ་ཞེ་ན། གང་སྟོང་པ་ཉིད་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བགྱིད་པའི་ཚིག་དེ་ནི་ཚིག་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཆོག་གོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་གང་ཆོས་ཐམས་ཅད་

They see that all phenomena are illusory in the same way they see the mind as illusory. They correctly see all phenomena in the same way that they correctly see that the mind is neither internal, external, nor both. They see that all phenomena are like the mind in being without form, indescribable, unimpeded, unmanifest, unknowable, without support, and without basis.

“Bodhisattvas who see these things have attained mental equanimity. Because of attaining this mental equanimity, they do not conceptualize, regress, give up, cling, or aspire. They do not cling to what they do not wish for, they do not grasp at what they do not cling to, and they do not become afflicted. Bodhisattvas free of affliction teach with all the qualities of a buddha. Blessed One, this is a discourse on the Dharma.”

The bodhisattva Gaganagañja said, “Blessed One, bodhisattvas do not speak words that harm beings. They do not speak words that hurt others. Bodhisattvas do not speak words that others will not understand. They do not speak words that do not have meaning for others or that are meaningless. They do not speak words that do not foster knowledge. They do not speak words that fail to penetrate the hearts of beings, that are not intelligible to ordinary people,²⁰¹ or that are not pleasing to the ear.²⁰² And they do not speak words that are ambiguous. Blessed One, bodhisattvas do not speak words that do not bring about an understanding of emptiness. Why? Because words that bring about an understanding of emptiness are the best of all words.

“Blessed One, it is unobstructed great compassion to see that all phenomena are empty,

7.5

སྟོང་པ་དང་། གཡོ་བ་མ་མཆིས་པ་དང་། མི་གཉིས་པ་དང་། གཉིས་དང་བྲལ་བར་མཐོང་ཡང་སེམས་ཅན་གྱི་བགྱི་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་མི་འདོར་བ་འདི་ནི་དེའི་སྒྲིབ་པ་མ་མཆིས་པའི་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་ལགས་སོ། །ཡང་སྒྲིབ་པ་མ་མཆིས་པའི་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོས་སྤྱོད་པ་དེ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསླབ་པ་རྣམས་ལ་སློབ་བོ། །གང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསླབ་པ་རྣམས་ལ་སློབ་པ་དེ་ནི་ནམ་མཁའི་མཛོད་འཐོབ་བོ། །དེ་ནས་ནམ་མཁའི་མཛོད་ཐོབ་པས་ཅི་འཚལ་བ་རྣམས་ཡོངས་སུ་གཏོང་བར་བགྱིད་ཀྱང་གཏོང་བ་དང་སེར་སྣ་ལ་གཉིས་སུ་འདུ་ཤེས་པ་མ་ལགས། ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་མ་ལགས། འཆལ་བའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་མ་ལགས། བཟོད་པ་ལ་མ་ལགས། གནོད་སེམས་ལ་མ་ལགས། བརྩོན་འགྲུས་ལ་མ་ལགས། ལེ་ལོ་ལ་མ་ལགས། བསམ་གཏན་ལ་མ་ལགས། རྣམ་པར་གཡེང་བ་ལ་མ་ལགས། ཤེས་རབ་ལ་མ་ལགས། འཆལ་བའི་ཤེས་རབ་ལ་མ་ལགས་ཏེ། དེ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ལ་ཡང་མི་སྨོན། སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་ཆོས་ཀྱང་ཡོངས་སུ་མི་འདོར་རོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་འདི་ལྟ་སྟེ། དཔེར་ན་རྒྱ་མཚོ་ཆེན་པོར་ཆབ་འབབ་པོ་འཚལ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ལན་ཚྭའི་རོར་རོ་གཅིག་གོ། །དེ་བཞིན་དུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དོན་དམ་པ་ལ་མཁས་པ་ལ་ཆོས་གང་དག་སྣང་བར་འགྱུར་བ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་རོར་རོ་གཅིག་པར་འགྱུར་རོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་འདི་ལྟ་སྟེ། དཔེར་ན་གདུགས་ནི་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་སྣང་བར་བགྱིད་དོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་བཞིན་དུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཡང་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྣང་བར་བགྱིད་དོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་འགལ་བ་མ་མཆིས་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གང་དེ་ལྟར་འཚལ་བ་དེ་ཆོས་ཐམས་ཅད་བྱང་ཆུབ་ཏུ་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་མཐོང་ངོ་། །གང་ཆོས་ཐམས་ཅད་བྱང་ཆུབ་ཏུ་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་མཐོང་བ་དེ་གང་ཅུང་ཟད་སྨྲ་བ་དེ་ཐམས་ཅད་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གསུང་དུ་འཚལ་ཏོ། །གང་དེ་ལྟར་འཚལ་བ་དེ་ཆགས་པ་མ་མཆིས་པར་སྟོན་ཏོ། །གང་ཆགས་

unmoving, nondual, and free of duality while not rejecting any activity on behalf of beings. Also, those whose conduct is based on unobstructed great compassion train in the trainings of the buddhas, and those who train in the trainings of the buddhas attain the sky treasury.²⁰³ They then give away whatever they receive from the sky treasury without perceiving a difference between munificence and stinginess, discipline and poor discipline, patience and animosity, diligence and laziness, meditative stability and distraction, or insight and poor insight. They do not aspire for buddhahood, nor do they reject the ways of ordinary beings.

“As an analogy, Blessed One, the waters that flow into the great ocean become uniformly salty. Likewise, for bodhisattvas who are wise about ultimate truth, all phenomena that appear are uniformly liberated. As another analogy, Blessed One, the sun illuminates all things. Likewise, Blessed One, bodhisattvas illuminate all phenomena with their insight.

“Blessed One, there is no contradiction in all things being emptiness. Blessed One, bodhisattvas who understand this correctly see all phenomena as awakening. Those who correctly see all phenomena as awakening and who say very little know everything as the word of the Buddha. Those who understand this teach without attachment, and those who teach without attachment are known to have unobstructed confident eloquence.

7.6

པ་མ་མཆིས་པར་སྟོན་པ་དེ་སྤོབས་པ་ཐོགས་པ་མ་མཆིས་པ་ཞེས་བགྱི་སྟེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་འདི་ནི་ཆོས་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པ་ལགས་སོ། །དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འཇམ་དཔལ་གཞོན་ནུར་གྱུར་པས་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་ལགས་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་འཇིག་རྟེན་ལོག་པར་འཛིན་པ་ནི་འདི་སྐད་དུ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རབ་ཏུ་ཕྱེའོ་ཞེས་མཆིའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་གལ་ཏེ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་ལགས་ན་ནི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔར་འགྱུར་རོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་སྐྱེད་པ་དང་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་ལགས་ཏེ། བསྐྱེད་ནས་ཀྱང་གཞན་དག་ལ་ཡང་ཡང་དག་པར་རབ་ཏུ་སྟོན་ཏེ། དེའི་སླད་དུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་མ་སྐྱེས་པའི་ལམ་སྐྱེད་པ། མ་བྱུང་བའི་ལམ་འབྱིན་པ། མ་བརྗོད་པ་རྗོད་པའོ་ཞེས་བགྱིའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དག་ནི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམས་ཀྱིས་བསྲུང་བ་མ་ལགས་ཀྱི། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་སྲུང་བ་བགྱིད་དེ། དེའི་སླད་དུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་དམ་པའི་ཆོས་འཛིན་པ་ཞེས་བགྱིའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དག་ནི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཀུན་དུ་བཟུང་བ་མ་ལགས་ཀྱི། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཀུན་ཏུ་འཛིན་པར་བགྱིད་དེ། དེའི་སླད་དུ་ཆོས་འཛིན་པ་ཞེས་བགྱིའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་དྲི་མ་མ་མཆིས་པས་སྐྱོན་མ་མཆིས་པའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་སེམས་ཅན་དང་བདག་དབེན་པས་གནས་པ་མ་མཆིས་པའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་བླང་བ་དང་དོར་བ་མ་མཆིས་པས་སེམས་མ་མཆིས་པའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་བརྩམས་པ་མ་མཆིས་པས་ཡིད་མ་མཆིས་པའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་བརྩམས་པ་དང་བྲལ་བས་རྙིང་པ་མ་ལགས་པའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་མི་

Blessed One, this is a discourse on the Dharma.”

Youthful Mañjuśrī next addressed the Blessed One: “If a bodhisattva were to define the perfections, Blessed One, mistaken worldly people would say, ‘A bodhisattva is defined by the perfections.’ If, Blessed One, a bodhisattva were defined by the perfections, all beings would also be bodhisattvas. Blessed One, bodhisattvas cultivate and understand the perfections. Once they have been cultivated, they then explain them to others. For that reason, Blessed One, bodhisattvas are said to cultivate an unborn path, present an unarisen path, and express the inexpressible. Blessed One, bodhisattvas are not protected by the perfections; rather, they protect the perfections. For that reason bodhisattvas are said to uphold the sublime Dharma. Blessed One, bodhisattvas are not held by the perfections; rather, bodhisattvas uphold the perfections. For this reason they are said to be Dharma holders.

“Blessed One, because all phenomena are essentially stainless, they are without fault. Blessed One, because all phenomena are devoid of beings and the self, they have no basis. Blessed One, because no phenomena are involved in accepting and rejecting, they have no mind. Blessed One, because no phenomena are undertaken, they have no thought process. Blessed One, because no phenomena begin, they do not age. Blessed One, because all phenomena neither move nor do not move, they are free of going.

7.7

གཡོ་ཞིང་གཡོ་བ་མ་མཆིས་པས་འགྲོ་བ་དང་བྲལ་བའོ། །ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་སྲོག་མ་མཆིས་པས་མི་འཆི་བའོ། །ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་ཟས་མ་མཆིས་པས་གསོ་བ་མ་མཆིས་པའོ། །ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་འདུས་ནས་འགྲུབ་པས་རྫས་མ་མཆིས་པའོ། །ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་དང་དབྱེར་མ་མཆིས་པས་དམན་པ་མ་ལགས་སོ། །ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་ལུས་མ་མཆིས་པས་དབྱེར་མ་མཆིས་པའོ། །ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་ཡང་དག་པའི་མཐའ་དང་མཚུངས་པས་རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གང་འདི་ལྟར་འཚལ་བ་དེ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་འཚལ་ཏོ། །གང་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་འཚལ་བ་དེ་སྟོང་པ་ཉིད་འཚལ་བའོ། །གང་སྟོང་པ་ཉིད་འཚལ་བ་དེ་སུ་དང་ཡང་མི་རྩོད་དོ། །གང་སུ་དང་ཡང་མི་རྩོད་པ་དེ་དགེ་སྦྱོང་གི་ཆོས་ལ་གནས་པའོ། །གང་དགེ་སྦྱོང་གི་ཆོས་ལ་གནས་པ་དེ་གནས་པ་མ་མཆིས་པའི་གང་གནས་པ་མ་མཆིས་པ་དེ་ཡུལ་རྣམས་ལ་མི་ཟག་གོ། །གང་ཡུལ་རྣམས་ལ་མི་ཟག་པ་དེ་སྐྱོན་མ་མཆིས་པའོ། །གང་སྐྱོན་མ་མཆིས་པ་དེ་ཆོས་ཀྱི་སྐུའོ། །ཆོས་ཀྱི་སྐུ་གང་ལགས་པ་དེ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའོ། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་གང་ལགས་པ་དེ་མི་གཉིས་པ་གསུང་བའོ། །གང་མི་གཉིས་པ་གསུང་བ་དེ་འཁོར་བ་ཡང་མི་སྤོང་། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཡང་མི་སྒྲུབ་སྟེ། གཞན་དུ་ན་ཡོངས་སུ་རྟོག་པ་ཐམས་ཅད་སྤང་བ་སྟོན་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་འདི་ནི་ཆོས་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པའོ། །ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པ་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པའོ། །སྟོང་པ་ཉིད་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པའོ། །མཚན་མ་མ་མཆིས་པ་དང་། སྨོན་པ་མ་མཆིས་པ་དང་། མངོན་པར་འདུ་མི་བགྱིད་པ་དང་། མ་སྐྱེས་པ་དང་། མ་བྱུང་བ་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པའོ། །སྐྱེ་བ་མ་མཆིས་པ་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པའོ། །ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པའོ། །ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་རབ་ཏུ་བསྐོར་བ་ཆེན་པོ་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པའོ། །ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཆེན་པོ་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པའོ། །ས་ཆེན་པོ་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པའོ། །ཆོས་ཐམས་ཅད་ཕྱིན་ཅི་མ་

Because no phenomena live, they do not die. Because no phenomena are food, they do not nourish. Because all phenomena are created through aggregation, they are not substantial. Because all phenomena are inseparable from the expanse of phenomena, there is no inferiority. Because no phenomena are embodied, they are not divisible. Because all phenomena are equal to the limit of reality, it is as if they are indestructible.

“Blessed One, bodhisattvas who understand this understand the true state of all phenomena. Those who understand the true state of all phenomena understand emptiness. Those who understand emptiness have no quarrel with anyone. Those who have no quarrel with anyone maintain the way of a medicant. Those who maintain the way of a mendicant do not maintain anything.²⁰⁴ Those who do not maintain anything do not get lost in sense objects. Those who do not get lost in sense objects have no faults. Those who have no faults are the dharmakāya. Those who are the dharmakāya are thus-gone ones. Those who are thus-gone ones speak nondualistically. Those who speak nondualistically do not abandon saṃsāra and do not attain nirvāṇa. Instead, they teach the abandonment of all conceptual constructions.

“Blessed One, this is a discourse on the Dharma. It is a discourse on the unerring. It is a discourse on emptiness. It is a discourse on the signless, wishless, uncompounded, unproduced, unarising, and unborn. It is a discourse on the Great Vehicle. It is a discourse on the great turning of the wheel of Dharma. It is a discourse on the great perfections. It is a discourse on the great bodhisattva levels. It is an unmistaken discourse on all phenomena.

7.8

ལོག་པ་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཆོས་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པ་འདི་ཐོབ་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་གང་དུ་དགེ་བ་བཅུའི་ལས་ཀྱི་ལམ་ལ་རབ་ཏུ་འགོད་པའི་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བར་འགྱུར་རོ། །སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་དགེ་བར་བགྱིད་པའི་ཚོང་དཔོན་དུ་འགྱུར་རོ། །ཁྱིམ་གྱི་སྐྱོན་རྣམ་པར་བརྗོད་པའི་ཁྱིམ་བདག་ཆེན་པོར་འགྱུར་རོ། །ལྷ་རྣམས་བག་མཆིས་པ་ལ་རབ་ཏུ་སྦྱོར་བའི་ལྷའི་རྒྱལ་པོ་བརྒྱ་བྱིན་དུ་འགྱུར་རོ། །བསམ་གཏན་དང་ཚད་མ་མཆིས་པ་རྣམས་ལ་རབ་ཏུ་འགོད་པའི་ཚངས་པར་འགྱུར་རོ། །འཇིག་རྟེན་གྱི་ཆོས་རྣམས་ཀྱིས་ཡིད་མི་གོས་པའི་འཇིག་རྟེན་སྐྱོང་བར་འགྱུར་རོ། །མཆོག་ཏུ་རྩོད་པ་མ་མཆིས་པའི་དགེ་སྦྱོང་དུ་འགྱུར་རོ། །ཚངས་པའི་ཡུལ་ལ་མཁས་པའི་བྲམ་ཟེར་འགྱུར་རོ། །དུལ་ཞིང་གཡོག་ཀྱང་དུལ་བར་འགྱུར་རོ། །ཞི་ཞིང་གཡོག་ཀྱང་ཞི་བར་འགྱུར་རོ། །ཅང་ཤེས་ཤིང་གཡོག་ཀྱང་ཅང་ཤེས་པར་འགྱུར་རོ། །དབང་ཆེན་པོ་ཐོབ་པའི་ཐམས་ཅད་དུ་འགྲོ་བར་འགྱུར་རོ། །ཐེ་ཚོམ་ཐམས་ཅད་གཅོད་པའི་ཆོས་སྨྲ་བ་ཆེན་པོར་འགྱུར་རོ། །ཉོན་མོངས་པ་ཟད་པས་མི་འཇིགས་པར་འགྱུར་རོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་འདི་ནི་ཆོས་ཡང་དག་པར་བརྗོད་པ་ལགས་སོ། །དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འཇམ་དཔལ་གཞོན་ནུར་གྱུར་པ་ལ་བཀའ་སྩལ་པ། འཇམ་དཔལ་ཁྱོད་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འདི་དག་དང་ཉན་ཐོས་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་སྨྲས་པ་འདི་སེམས་ཅན་གང་དག་གིས་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་དེ་དག་ནི་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཆུང་ངུ་དང་ལྡན་པ་མ་ཡིན་ནོ། །སངས་རྒྱས་གཅིག་ལ་བསྙེན་བཀུར་བྱས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དགེ་བའི་རྩ་བ་གཅིག་གི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འཇམ་དཔལ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་ནི་ཟབ་སྟེ། བརྟགས་པའི་མཁས་པ་དང་མཛངས་པས་རིག་པའོ། །འཇམ་དཔལ་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་འདི་ནི་སེམས་ཅན་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཆུང་ངུ་རྣམས་ཀྱིས་ཐོས་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། གང་དག་གིས་ཐོས་ཀྱང་དད་པར་མི་འགྱུར་རོ། །འདི་ལ་གང་ལུས་མངོན་སུམ་དུ་འགྱུར་བ་དང་། གང་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་

“Blessed One, bodhisattvas who have received this discourse on the Dharma become universal monarchs who are established on the path of the ten virtues. They become merchant captains who create virtue for all beings. They become great householders who critique their home. They become Indra, king of the gods, who is dedicated to the vigilance of the gods. They become Brahmā, who is established in the boundless dhyānas. They become world guardians whose minds are not tainted by worldly phenomena. They become mendicants who refrain from argument. They become brahmins who know about the Egg of Brahmā.²⁰⁵

“They will be tamed, as will their followers. They will be calm, as will their followers. They will be refined, as will their followers. They will go everywhere there are those who have attained great power. They will become great Dharma reciters who cut through all doubt. And they will be fearless because their afflictive emotions are exhausted. Blessed One, this is a discourse on the Dharma.”

The Blessed One then spoke to Youthful Mañjuśrī: “Mañjuśrī, any beings who understand what you, these bodhisattvas, and the great śrāvakas have said do not have meager roots of virtue. They have not served a single buddha. They are not the result of a single root of virtue. Why? Mañjuśrī, the awakening of the thus-gone ones is profound. It is known by those who are astute and learned. Mañjuśrī, this way of the Dharma will not be heard by those with meager roots of virtue, and those who do will not believe it. It will be heard by those who have experienced it physically, and who are supported by a spiritual friend.

7.9

གྱིས་ཡོངས་སུ་ཟིན་པ་དེ་དག་གིས་ཐོས་པར་འགྱུར། འཛིན་པར་འགྱུར་ཏེ། བཟོད་པ་ཡང་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། །འཇམ་དཔལ་ཆོས་ཀྱི་ཚུལ་འདི་ལ་མ་བརྟེན་པར་སངས་རྒྱས་པ་གང་ཡང་མེད་དོ། །འཇམ་དཔལ་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་གང་དག་བྱང་ཆུབ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་པ་གང་གཱའི་ཀླུང་གི་བྱེ་མ་སྙེད་པོ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་འདི་ལ་བརྟེན་ནས་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་སོ། །འཇམ་དཔལ་གང་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་འདི་ལ་མ་བརྟེན་པར་བྱང་ཆུབ་འདོད་པ་དེ་དག་ནི་ནམ་མཁའ་ལ་རྙེབ་པས་རྙེབ་པར་རིག་པར་བྱའོ། །ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་འདི་ལ་མ་བརྟེན་པར་རྗེས་སུ་འཐུན་པའི་བཟོད་པ་ཡང་ཐོབ་པར་མི་ནུས་ན། བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ལྟ་སྨོས་ཀྱང་ཅི་དགོས། ངའི་ཉན་ཐོས་གང་གཉི་གའི་ཆ་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ། རྣམ་པར་ཐར་པ་བརྒྱད་ལ་བསམ་གཏན་པ། སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་ཐོབ་པ་དེ་དག་ཀྱང་ཆོས་ཀྱི་ཚུལ་འདི་ལ་བརྟེན་ནས་སོ། །འཇམ་དཔལ་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་འདི་ཐོས་ནས་ངན་དུ་བསམས་ཏེ་ངན་སོང་དུ་སྐྱེ་བ་ནི་སླའི་གཏམ་གཞན་རྣམས་ལ་དད་པར་བྱས་ཏེ་མཐོ་རིས་སུ་སྐྱེ་བ་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འཇམ་དཔལ་གང་ཚུལ་འདི་ཐོས་ནས་སེམས་ཅན་དམྱལ་བར་སྐྱེས་པ་དེ་དག་ནི་རབ་ཏུ་མྱུར་བ་དེ་རྣམ་པར་ཐར་བར་འགྱུར་ཏེ། མཐོ་རིས་སུ་སྐྱེས་པ་དེ་དག་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ནོ། །འཇམ་དཔལ་ཆོས་བཞི་དང་ལྡན་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་ཚུལ་འདི་ཐོས་པར་འགྱུར་ཏེ། བཞི་གང་ཞེ་ན། དེས་སྔོན་ཡང་ཚུལ་འདི་ཐོས་པར་གྱུར་ལ། ཐོས་ནས་ཀྱང་རྗེས་སུ་ཡི་རང་བ་དང་། དགེ་བའི་རྩ་བ་ཆེན་པོས་བརྟེན་པར་འགྱུར་བ་དང་། དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་གྱིས་ཡོངས་སུ་ཟིན་པར་འགྱུར་བ་དང་། ཐོས་པ་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པར་འགྱུར་བ་སྟེ། འཇམ་དཔལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཆོས་བཞི་པོ་དེ་དག་དང་ལྡན་ན་ཚུལ་འདི་ཐོས་པར་འགྱུར་རོ། །འཇམ་དཔལ་གཞན་ཡང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཆོས་བཞི་དང་ལྡན་ན་ཚུལ་འདི་ཐོས་པར་འགྱུར་ཏེ། བཞི་གང་ཞེ་ན། ཚུལ་འདི་

They will grasp it and will attain acceptance.

“Mañjuśrī, there are no buddhas who did not follow this way of the Dharma. Mañjuśrī, all of the blessed buddhas who have reached perfect awakening—equal in number to grains of sand in the Gaṅgā River—have reached perfect awakening after following this way of the Dharma. Mañjuśrī, those who seek awakening without relying on this way of the Dharma should know they are grasping for the sky.²⁰⁶ If it is not possible to attain the corresponding type of acceptance without relying on this way of the Dharma, what need to mention unsurpassable, completely perfect awakening? My śrāvakas who are liberated from the two factors, who have meditative stability in the eight liberations, and who have attained correct discernment did so by following this way of the Dharma.

“Mañjuśrī, it would not be better²⁰⁷ to have faith in another system and be born in the higher realms than to hear about this way of the Dharma, think negatively about it, and then be born in the lower realms. Why? Because, Mañjuśrī, those who are born in the hell realms after hearing about this way of the Dharma will very quickly be freed from them.²⁰⁸ That is not the case for those who are born in the higher realms.

“Mañjuśrī, bodhisattvas will hear about this way if they meet four criteria. What are the four? They have heard it in the past and rejoiced in it afterward, they attained stability through the great roots of virtue, they are guided by a spiritual friend, and they have perfect learning and discipline. Mañjuśrī, bodhisattvas who meet these four criteria will hear about this way.

“Mañjuśrī, bodhisattvas will hear about this way if they meet another four criteria. What are the four? They energetically orient their minds to this way,

7.10

ནི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལ་རབ་ཏུ་བརྩོན་པར་འགྱུར་བ་དང་། ལས་ཀྱིས་འཇིགས་པ་དང་ལྡན་པར་འགྱུར་བ་དང་། སྨོན་ལམ་བཏབ་པར་འགྱུར་བ་དང་། རང་བཞིན་གྱིས་དྲང་ཞིང་མཉེན་ལ་འགྲོགས་ན་བདེ་བར་འགྱུར་བ་སྟེ། འཇམ་དཔལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཆོས་བཞི་པོ་དེ་དག་དང་ལྡན་ན་ཚུལ་འདི་ཐོས་པར་འགྱུར་རོ། །འཇམ་དཔལ་ཆོས་བཞི་དང་ལྡན་ན་ཚུལ་འདི་ཐོས་ནས་སྤོང་བར་མི་འགྱུར་ཏེ། བཞི་གང་ཞེ་ན། བྱང་ཆུབ་ཏུ་སྨོན་ལམ་བཏབ་པ་ཡིན། བཟོད་པ་ཐོབ་པ་ཡིན། ལྟ་བ་ཡང་དག་པར་ཞུགས་པ་ཡིན། བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ལས་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པ་ཡིན་ཏེ། ཆོས་བཞི་པོ་དེ་དག་དང་ལྡན་ན། ཚུལ་འདི་ཐོས་ནས་སྤོང་བར་མི་འགྱུར་རོ། །འཇམ་དཔལ་ཆོས་བཞི་དང་ལྡན་ན་ཚུལ་འདི་ཐོས་ནས་དད་པར་འགྱུར་ཏེ། བཞི་གང་ཞེ་ན། ཐོས་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཡིན། ཤེས་རབ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཡིན། སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་བསམ་གཏན་པ་ཡིན། གཟུངས་ཐོབ་པ་ཡིན་ཏེ། ཆོས་བཞི་པོ་དེ་དག་དང་ལྡན་ན་ཚུལ་འདི་ཐོས་ནས་དད་པར་འགྱུར་རོ། །ཆོས་བཞི་དང་ལྡན་ན་ཚུལ་འདི་ཐོས་ནས་རབ་ཏུ་རྟོགས་པར་འགྱུར་ཏེ། བཞི་གང་ཞེ་ན། བསོད་ནམས་ཀྱི་ཚོགས་བསགས་པ་ཡིན། ཐོས་པའི་ཚོགས་བསགས་པ་ཡིན། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་བསགས་པ་ཡིན། བསམ་གཏན་རྣམས་ཀྱིས་སེམས་ལས་སུ་རུང་བ་ཡིན་ཏེ། ཆོས་བཞི་པོ་དེ་དག་དང་ལྡན་ན་ཚུལ་འདི་ཐོས་ནས་རབ་ཏུ་རྟོགས་པར་འགྱུར་རོ། །ཆོས་བཞི་དང་ལྡན་ན་ཚུལ་འདི་ཐོས་ནས་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་ལུང་བསྟན་པ་ཐོབ་སྟེ། བཞི་གང་ཞེ་ན་འདི་ལྟ་སྟེ། གཟུགས་ཐམས་ཅད་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གཟུགས་སུ་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་མཐོང་བ་དང་། ཚུལ་ཐམས་ཅད་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཚུལ་དུ་ཐོས་པ་དང་། འདོད་པ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་ཏེ་ཆད་ན་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་འདོད་པར་འགྱུར་བ་ཡང་མེད་པ་དང་། སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོ་ལས་ཀྱང་རྣམ་པར་མི་ལྡོག་པ་སྟེ། འཇམ་དཔལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཆོས་བཞི་པོ་དེ་དག་དང་ལྡན་ན་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་

are fearful of karma, make aspirations, and are naturally sincere, gentle, and easy to get along with. Mañjuśrī, bodhisattvas who meet these four criteria will hear about this way.

“Mañjuśrī, bodhisattvas will not abandon this way upon hearing about it if they meet four criteria. What are the four? They make aspirations to awaken, have attained acceptance, maintain a correct view, and are irreversibly on their way to unsurpassable, completely perfect awakening. If they possess these four criteria, they will not abandon this way upon hearing about it.

“Mañjuśrī, bodhisattvas will develop trust upon hearing about this way if they meet four criteria. What are the four? They have perfect learning, have perfect insight, have meditative stability in emptiness, and have attained the power of dhāraṇī. If they possess these four criteria, they will develop trust upon hearing about this way.

“Bodhisattvas will gain realization upon hearing about this way if they meet four criteria. What are the four? They have gathered the requisite of merit, they have gathered the requisite of learning, they have gathered the requisite of wisdom, and their minds have become pliable through the dhyānas. If they possess these four criteria, they will gain realization upon hearing about this way.

“Bodhisattvas will receive the prophecy of their unsurpassable, completely perfect awakening of this way upon hearing about this way if they meet four criteria. What are the four? They correctly see that all forms are forms of the Buddha; they hear about all ways as the way of the Buddha; they are free of wishes, even to the point of not wishing to awaken to buddhahood;²⁰⁹ and they do not turn away from great compassion. Mañjuśrī, bodhisattvas who meet these four criteria are prophesied to reach unsurpassable, completely perfect awakening.

7.11

པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་ལུང་སྟོན་ཏོ། །འཇམ་དཔལ་དེ་བས་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་ཚུལ་འདི་རྒྱུན་མི་འཆད་པར་མཉན་པར་བྱའོ། །མྱུར་དུ་ངེས་པར་འབྱུང་བར་འདོད་པས་ཀྱང་ཚུལ་འདི་མཉན་པར་བྱའོ། །ལུང་བསྟན་པའི་ས་འདོད་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔས་ཀྱང་ཚུལ་འདི་མཉན་པར་བྱའོ། །ལས་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་བྱང་བར་འདོད་པ་དང་། ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པ་དང་། ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་དང་། འགྲོ་བའི་སྒྲིབ་པ་བྱང་བར་འདོད་པས་ཀྱང་ཚུལ་འདི་མཉན་པར་བྱའོ། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་བླ་ན་མེད་པའི་མཆོད་པ་བྱེད་པར་འདོད་པས་ཀྱང་ཚུལ་འདི་མཉན་པར་བྱའོ། །དམ་པའི་ཆོས་ཡོངས་སུ་གཟུང་བར་འདོད་པས་ཀྱང་ཚུལ་འདི་ཉིད་མཉན་པར་བྱའོ། །འཇམ་དཔལ་གང་ཆོས་ཀྱི་ཚུལ་འདི་ཐོས་ནས་འཇུག་པ་དང་། མི་སྤོང་བ་དང་། མི་སྨོད་པར་འགྱུར་བའི་སེམས་ཅན་དེ་དག་ངས་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་ལུང་བསྟན་པར་བྱའོ། །དེ་ནས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་རྩོམ་པ་མེད་ཀྱིས་དེའི་ཚེ་མུ་ཏིག་གི་དོ་ཤལ་བརྒྱ་སྟོང་རི་བ་མགུལ་ནས་བཀྲོལ་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ག་ལ་བ་དེ་ལོགས་སུ་གཏོར་ནས་ཚིག་འདི་སྐད་དུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་སྦྱིན་པའི་ཆོས་འདིས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཅི་འདྲ་བ་དེ་འདྲ་བར་གྱུར་ཅིག་ཅེས་སྨྲས་སོ། །དེ་ནས་མུ་ཏིག་གི་དོ་ཤལ་དེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་དབུའི་གཙུག་གི་དྲང་ཐད་ན་ཁང་པ་བརྩེགས་པ་རྣམ་པར་བཀྲ་བ། གྲུ་བཞི་ལྷ་མ་པ། ལྷ་དང་མིས་ལྟ་བར་བྱེད་པ། ཉན་ཐོས་ཆེན་པོ་དེ་དག་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་དག་དང་། བརྒྱ་བྱིན་དང་། ཚངས་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་སྐྱོང་བ་རྣམས་ཀྱིས་སྔོན་མ་མཐོང་མ་ཐོས་པ་འདུག་པར་གྱུར་ཏེ། དེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་གཤེགས་པའི་རྗེས་སུ་འགྲོ་ཞིང་བཞུགས་པའི་རྗེས་སུ་གནས་སོ། །དེའི་ཚེ་ལྷ་དང་མི་ཕལ་ཆེར་ངོ་མཚར་དུ་གྱུར་རྨད་དུ་བྱུང་བར་གྱུར་ཏེ། ཡ་མཚན་དུ་བྱ་བ་སྐྱེས་ནས་སྤྱི་བོར་ཐལ་མོ་སྦྱར་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཕྱག་འཚལ་ནས་མིག་མི་འཛུམས་པར་གནས་པར་གྱུར་ཏོ། །དེ་ནས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་རྩོམ་

“Mañjuśrī, bodhisattvas should therefore constantly listen to this way. Those who wish to quickly escape should listen to this way. Bodhisattvas who wish for the status of being prophesied should listen to this way. Those who wish to purify the obscurations of karma, the obscurations of the afflictive emotions, the cognitive obscurations, and impediments to progress should listen to this way. Those who wish to make an unsurpassable offering to the Thus-Gone One should listen to this way. Those who wish to uphold the sublime Dharma should listen to this way. Mañjuśrī, I will prophesy the unsurpassable, completely perfect awakening of those beings who hear this way and adopt it, do not abandon it, and do not disparage it.”

At that moment the bodhisattva great being Nirārambha unfastened a pearl necklace worth a hundred thousand²¹⁰ and cast it toward the Blessed One. He then said, “Blessed One, through the Dharma of giving, may all beings become exactly like the thus-gone, blessed, completely perfect Buddha.” The pearl necklace then became a mansion directly above the Blessed One’s head that was visible to both gods and humans. It was a beautifully decorated square palace that had not been previously seen or heard about by the great śrāvakas, bodhisattvas, Indra, Brahmā, or the world guardians. It followed the Blessed One as he moved and remained in place when he sat. The great crowd of gods and humans were astounded and amazed; filled with wonder, they joined their palms above their heads. They then bowed toward the Blessed One and remained there, wide-eyed.

The bodhisattva great being Nirārambha felt amazed and delighted.

7.12

པ་མེད་ངོ་མཚར་དུ་གྱུར་ནས་དགའ་བ་སྐྱེས་ཏེ། བླ་གོས་ཕྲག་པ་གཅིག་ཏུ་གཟར་ནས་པུས་མོ་གཡས་པའི་ལྷ་ང་ས་ལ་བཙུགས་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཞབས་ལ་གཏུགས་ནས་ཕྱག་འཚལ་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ག་ལ་བ་དེ་ལོགས་སུ་ཐལ་མོ་སྦྱར་བ་བཏུད་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་མངོན་སུམ་དུ་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་དག་གིས་མངོན་པར་བསྟོད་དོ། །ཡོན་ཏན་མང་པོ་ཀུན་གྱི་སྣོད་གྱུར་པ། །ས་དང་ལྷ་ཡུལ་འགྲོ་བའི་མགོན་གཅིག་པུ། །བདེ་གཤེགས་ཞི་ཞིང་རབ་ཏུ་ཞི་ལ་དགྱེས། །ཁྱོད་མཚུངས་འཇིག་རྟེན་མ་མཆིས་ག་ལ་ལྷག །བློ་གྲོས་མཉམ་ཞིང་གཡོ་མེད་མཚུངས་པར་སྦྱོར། །བདག་པོ་ཐུགས་རྗེས་རབ་ཏུ་ཟིན་པའི་ཐུགས། །ནམ་མཁའི་དཀྱིལ་ལྟར་ཐུགས་ནི་མ་གོས་ཏེ། །ཕན་རན་ཡང་དག་བཀའ་མཆིད་གསུང་ཞིང་སྤྱོད། །ཁྱོད་ལ་དགྲ་དང་ཟིན་ནི་མི་མངའ་སྟེ། །བདག་པོ་དགྱེས་དང་མི་དགྱེས་ཡོང་མི་མངའ། །སྨན་པ་བཞིན་དུ་འགྲོ་བ་གསོ་མཛད་ཅིང་། །ཐུགས་རྗེ་བསྐྱེད་ནས་རྣམ་པར་མི་རྟོག་སྤྱོད། །ལྷ་མིན་ལྷ་དང་ཀླུ་དང་ནམ་མཁའ་ལྡིང་། །གནོད་སྦྱིན་ཁྱོད་ལ་སྐྱབས་མཆིས་ཞི་བ་ཐོབ། །མགོན་པོ་སྲིད་པ་གསུམ་ན་ཕན་མཛད་པ། །ཐུབ་པ་ཁྱོད་ལ་བདག་ནི་སྐྱབས་སུ་མཆི། །བདེ་གཤེགས་ཁྱོད་ནི་འདུས་མ་བགྱིས་མི་གཟིགས། །ཞི་ཐུགས་ཞི་ལའང་ཡོན་ཏན་མི་གཟིགས་ཏེ། །གཉི་གའི་ཚུལ་སྤངས་རྣམ་རྟོག་མི་མངའ་བར། །བདག་པོ་མྱ་ངན་འདས་ནས་འཇིག་རྟེན་སྤྱོད། །རབ་ཞིའི་ཡོན་ཏན་རྒྱ་མཚོ་གཏིང་ཚོད་ཡས། །སྟོབས་བཅུ་ཉིད་དུ་ཡོན་ཏན་མཁྱེན་པར་གྱུར། །ས་དང་ནམ་མཁའ་ལྟ་བུར་ཚད་མེད་ཆོས། །མགོན་ལ་ཐལ་མོ་སྦྱར་ཏེ་མགོས་ཕྱག་འཚལ། །སྲིད་པའི་ཆུ་བོར་མི་རྐྱལ་མི་ནུབ་ཅིང་། །སེམས་ཅན་མཆོག་ནི་མེ་ཁྱེར་མི་བཞུགས་སོ། །ཁྱོད་མི་གཅིག་པུ་སྲིད་མཚོའི་ཕ་རོལ་གཤེགས། །དཔེ་མེད་རྒྱ་མཚོའི་བློ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །པད་མ་བཞིན་དུ་ཆུ་ཡིས་མི་གོས་པ། །ས་ལ་འཇིག་རྟེན་ཆོས་གྲོལ་རབ་ཏུ་གསུང་། །ཁྱོད་ཀྱི་མཁྱེན་པ་སུ་དང་མི་མཚུངས་ཏེ། །མཚུངས་མེད་བློ་གྲོས་ཁྱོད་ལ་བདག་སྐྱབས་མཆི། །ཁྱོད་ནི་མི་མཁྱེན་ཅུང་ཟད་འདིར་མི་མངའ། །

He adjusted his upper robe on one shoulder, knelt down on his right knee, touched the Blessed One’s feet, and bowed. He then faced the Blessed One, joined his palms, bowed slightly, and praised him directly with these verses:

“You are a repository of all the various qualities,
The sole protector of beings on earth and in the heavens.
Well-Gone One, you delight in peace and tranquility.
You have no equal in the world—how could you be surpassed?

“Your intellect is even, unwavering, and harmonizing.
Lord, your mind bears great compassion.
Like the sky, your mind remains unsullied,
Equally beneficent;²¹¹ your words and deeds are true.

“You have no enemies or friends,
Nor, Lord, do you feel joy or despair.
Like a doctor you tend to the care of beings,
Acting without concept while arousing compassion.

“Asuras, gods, nāgas, garuḍas, and yakṣas
Take refuge in you and find peace.
Protector, you are beneficent in the three existences.
I seek refuge in you, Sage.

“Well-Gone One, you do not see the uncompounded.
Of peaceful mind, you still see no qualities in peace.
Rejecting the ways of both, you hold no concepts—
Lord, you pass into nirvāṇa and then act in the world.

“Your tranquility is unfathomable like the ocean,
You know the qualities of the ten strengths,
And your qualities are boundless as the earth and sky.
I join my hands and bow my head to you, protector.

“You neither swim nor sink in the river of existence.
Best of beings, you are not carried away²¹² nor stay in place.
You alone²¹³ crossed over the ocean of existence;
I bow before you of incomparable oceanic mind.

“Like a lotus you are not sullied by water;
On earth, you teach liberation from worldly ways.
Your knowledge is unequaled by anyone—
I take refuge in you of unmatched intellect.

“There is not the slightest thing here you do not know.

7.13

སྟོབས་བཅུ་ལྡན་པས་ཀུན་དུ་ཡོང་མི་བསྙེངས། །འཁོར་ལ་ང་འདྲ་སུ་ཡང་མེད་ཅེས་གསུང་། །དེ་སླད་ཁྱོད་ནི་དཔའ་བོ་གཅིག་པུ་རྒྱུ། །མི་གང་ཁྱོད་བཀའ་བདུད་རྩི་སྣོད་གྱུར་པ། །དེ་དག་མདོར་ན་སྲིད་པའི་འཇིགས་དང་བྲལ། །སྨན་པ་དམ་པ་མཆོད་འོས་འཇིག་རྟེན་མགོན། །ཐུགས་རྗེ་ལྡན་པ་ཁྱོད་ལ་བདག་སྐྱབས་མཆི། །དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྩོམ་པ་མེད་ཀྱིས་འདི་སྐད་ཅེས་གསོལ་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བདག་གི་བསམ་པ་མཁྱེན་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་བདག་ནི་བདག་གི་སླད་དུ་མཆོད་པ་མི་བགྱིད་ཀྱི། གང་བདག་གིས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ལ་མུ་ཏིག་གི་དོ་ཤལ་ཕུལ་ཞིང་བསྟོད་པ་དང་། མཆོད་པའི་དགེ་བའི་རྩ་བ་འདིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་སངས་རྒྱས་ཉིད་ཐོབ་པར་གྱུར་ཅིག །བཅོམ་ལྡན་འདས་འདི་ནི་བདག་གི་བསམ་པ་ལགས་སོ། །དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེའི་ཚེ་འཛུམ་པ་མཛད་དོ། །འདི་ནི་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་དེ་གང་གི་ཚེ་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་འཛུམ་པ་མཛད་པ་དེ་ནི། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཞལ་གྱི་སྒོ་ནས་འོད་ཟེར་ཁ་དོག་ཐ་དད་པ་ཁ་དོག་དུ་མ་འདི་ལྟ་སྟེ། སྔོན་པོ་དང་། སེར་པོ་དང་། དམར་པོ་དང་། དཀར་པོ་དང་། བཙོད་ཁ་དང་། ཤེལ་གྱི་ཁ་དོག་ལྟ་བུ་བྱུང་སྟེ། དེ་དག་གིས་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་མཐའ་ཡས་མུ་མེད་པ་འོད་ཀྱིས་སྣང་བར་བྱས་ནས་ངན་སོང་དུ་སྐྱེས་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་གདུང་བ་ཡང་རབ་ཏུ་ཞི་བར་བྱས། ལྷ་དང་མི་རྣམས་ཀྱང་སིམ་པར་བྱས་ནས་སླར་ལོག་སྟེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ལན་དུ་མར་བསྐོར་བ་བྱས་ནས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་དབུའི་གཙུག་ཏུ་ནུབ་པར་གྱུར་ཏོ། །འོད་ཟེར་དེ་དག་མཐོང་བའི་འཁོར་དེ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཡིད་འདུན་ཅིང་རབ་ཏུ་དགའ་བ་དང་། བདེ་བ་དང་། ཡིད་བདེ་བ་སྐྱེས་ནས་ཐལ་མོ་སྦྱར་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ག་ལ་བ་དེ་ལོགས་སུ་ལུས་བཏུད་ནས་འདུག་སྟེ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་འཛུམ་པ་མཛད་པའི་རྒྱུ་ཅི་ཡིན་སྙམ་མོ། །དེ་ནས་ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཀུན་དགའ་བོ་སྟན་ལས་ལངས་ཏེ། བླ་གོས་ཕྲག་པ་

Utterly fearless with your ten strengths,
You announce, ‘There is no one like me in saṃsāra.’
Thus are you uniquely heroic.

“Those who are vessels for your nectar-like words
Are, simply put, fearless about existence.
Sublime doctor, world protector worthy of worship,
I take refuge in you, compassionate one.”

The bodhisattva Nirārambha then addressed the Blessed One: “The Blessed One knows my intent. Blessed One, I do not make this offering for my own sake. Rather, through the roots of virtue from this offering of a pearl necklace and praise to the thus-gone, blessed, completely perfect Buddha, may all beings attain buddhahood, Blessed One. This is my intention, Blessed One.”

At that, the Blessed One smiled. As is a basic truth of the blessed buddhas, when the blessed Buddha smiled, light rays of various colors and hues—blue, yellow, red, white, crimson, and crystal-clear—emerged from the Blessed One’s mouth, illuminated the boundless expanse of world systems, and brought peace to beings tormented in the lower realms. After gratifying gods and humans, the light rays returned, circled the Blessed One many times, and descended into the crown of his head. The entire assembly also saw the light rays and experienced awe, delight, happiness, and bliss. They joined their palms, bowed while facing the Blessed One, and sat down. They wondered, “What prompted the Blessed One’s smile?”

The venerable Ānanda then rose from his seat, adjusted his upper robe on one shoulder, and knelt down on his right knee.

7.14

གཅིག་ཏུ་གཟར་ནས་པུས་མོ་གཡས་པའི་ལྷ་ང་ས་ལ་བཙུགས་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ག་ལ་བ་དེ་ལོགས་སུ་ཐལ་མོ་སྦྱར་བ་བཏུད་ནས་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་དག་གིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་འཛུམ་པ་མཛད་པའི་དོན་ཞུས་པ། དཔའ་ཆེན་ཁྱོད་ཀྱིས་འཛུམ་མཛད་པས། །ལྷ་དང་མིར་བཅས་འཇིག་རྟེན་འདི། །ཁྱོད་ཀྱིས་འཛུམ་པ་མཛད་པ་ལ། །ཐེ་ཚོམ་འཚལ་ནས་ལྟ་ཞིང་མཆིས། །འདོད་ཆགས་བྲལ་བ་དཔའ་བོ་ཁྱོད། །ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་རྣམ་པར་འདྲེན། །རྒྱུ་མ་མཆིས་པར་འཛུམ་མི་མཛད། །སྐྱོན་མི་མངའ་བ་འཛུམ་དོན་གསུངས། །ཐུབ་པའི་ཞལ་ནས་འོད་བཏང་བ། །གསལ་ཞིང་དག་ལ་ཡིད་དུ་མཆི། །ལྷ་མི་ངན་སོང་མཆིས་པ་རྣམས། །དེ་ཡིས་རེག་པས་བདེ་བར་གྱུར། །སེམས་ཅན་ཆེན་པོ་ཁྱོད་ཞལ་ནས། །འོད་ཟེར་དག་ནི་རབ། །བཏང་བ། །དེ་ནི་ཅི་ཞིག་དོན་དུ་བསྟན། །ཐུགས་རྗེ་ཅན་གྱིས་ལུང་བསྟན་གསོལ། །འོད་ཟེར་ཁ་དོག་དཀར་པོ་དག །ཚེམས་ཀྱི་ཕྲག་ནས་མཛེས་བྱུང་བ། །དེ་དག་གིས་ནི་ཉི་མའི་ཟེར། །ཤིན་ཏུ་མཛེས་པར་ཤར་བ་དག །གང་སླད་འཇིག་རྟེན་དགར་འགྱུར་བར། །དེང་དུ་སྣག་ཚའི་མདོག་བཞིན་བགྱིས། །མགོན་ཁྱོད་གང་ལ་ཐུགས་རྗེ་ཞིང་། །སུ་ཡི་བསྐལ་པ་ཉེ་བར་གནས། །རྒྱུ་དང་དོན་ནི་མ་མཆིས་པར། །འདོད་ཆགས་བྲལ་བ་འཛུམ་མི་མཛད། །ཐུགས་རྗེ་ཐུགས་ཀྱིས་ལུང་སྟོན་ཏེ། །ཐེ་ཚོམ་རྣམ་པར་བསལ་བར་མཛོད། །ཇི་ལྟར་ཁྱོད་ཀྱི་ཞལ་ནས་སུ། །འོད་ཟེར་བྱུང་ནས་སླར་ལོག་སྟེ། །འོད་ནི་འཇིག་རྟེན་མགོན་པོ་ཡི། །དབུ་ཡི་གཙུག་ཏུ་ནུབ་གྱུར་པ། །གློག་རིས་བཞིན་དུ་ནམ་མཁའ་ལ། །དགེ་བ་དཔག་མེད་བཀྲ་བགྱིད་པ། །རྣམ་པར་འདྲེན་པ་དེ་དག་གིས། །ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་སྤྱོད་པ་སྟོན། །དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཀུན་དགའ་བོ་ལ་བཀའ་སྩལ་པ། ཀུན་དགའ་བོ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་རྩོམ་པ་མེད་པ་འདི་བསྐལ་པ་བཅུ་གཉིས་ན། ལྷས་མངོན་པར་བསྟོད་པའི་བསྐལ་པ་ལ་དགའ་བ་ཆེན་པོའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་སུ་འོད་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བའི་སངས་རྒྱས་སུ་འགྱུར་ཏེ། རིག་པ་དང་ཞབས་སུ་ལྡན་པ་བདེ་བར་གཤེགས་

Facing the Blessed One, he joined his palms, bowed, and asked the Blessed One in verse about the meaning of his smile:

“When you smiled, Great Hero,
The gods and humans of this world,
Perplexed by your smile,
Stopped and stared.

“Hero free of desire,
Omniscient Guide,
You do not smile without reason.
Faultless One, tell us the meaning of your smile.

“Light shines from the mouth of the Sage,
Clear, pure, and astonishing.
Gods, humans, and denizens of the lower realms
Are gladdened by its touch.

“Great Being, from your mouth
Shine forth rays of light.
Tell us about their meaning.
Compassionate One, please explain.

“Rays of light, white in color,
Shine elegantly from between your teeth.
How do these solar rays,
Dawning with exceptional beauty,
Delight the world,
Which until then had been dark as soot?

“Compassionate Protector
Whose eon is at hand,
Free from desire, you do not smile
Without reason or purpose.

“Give us the prophecy out of compassion,
Please dispel our doubts.

“The light that left your mouth,
Once again returned,
And then descended into
The World Protector’s crown

“Has, like lightning,
Painted boundless virtue in the sky.
Guide, all of this reveals
The conduct of an omniscient one.”

The Blessed One then addressed the venerable Ānanda: “Ānanda, the bodhisattva great being Nirārambha will reach buddhahood in twelve eons. During the eon Praised by the Gods he will become the buddha named Great Light in the world Great Joy. He will be perfect in knowledge and conduct, a well-gone one, a world-knower, and a charioteer for people to be tamed.

7.15

པ་འཇིག་རྟེན་མཁྱེན་པ་སྐྱེས་བུ་འདུལ་བའི་ཁ་ལོ་སྒྱུར་བ། བླ་ན་མེད་པ་ལྷ་དང་མི་རྣམས་ཀྱི་སྟོན་པ་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་སུ་འགྱུར་རོ། །ཀུན་དགའ་བོ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་འོད་ཆེན་པོའི་ཚེའི་ཚད་ནི་བསྐལ་པ་གཅིག་ཐུབ་པར་འགྱུར་རོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་དག་གི་ཚེའི་ཚད་ནི་བར་གྱི་བསྐལ་པ་བཅུ་གཉིས་ཐུབ་པར་འགྱུར་རོ། །ཀུན་དགའ་བོ་འདི་ལྟ་སྟེ། དཔེར་ན་གཞན་འཕྲུལ་དབང་བྱེད་ཀྱི་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་ལོངས་སྤྱོད་དང་ཀུན་སྤྱོད་པ་ལྟར། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་དེའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ལོངས་སྤྱོད་དང་ཀུན་སྤྱོད་པ་ཡང་དེ་འདྲ་བར་འགྱུར་རོ། །དེ་ནས་ཚེ་དང་ལྡན་པ་རབ་འབྱོར་གྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་རྩོམ་པ་མེད་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ། །རིགས་ཀྱི་བུ་ཁྱོད་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སངས་རྒྱས་སུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་ལུང་བསྟན་པ་ནི་ཁྱོད་ཀྱིས་རྙེད་པ་ལེགས་པར་རྙེད་དོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྩོམ་པ་མེད་ཀྱིས་སྨྲས་པ། བཙུན་པ་རབ་འབྱོར་འདི་ལ་སུ་ཞིག་སངས་རྒྱས་སུ་འགྱུར་ཤེས་སམ། རབ་འབྱོར་གྱིས་སྨྲས་པ། རིགས་ཀྱི་བུ་ཁོ་བོས་ནི་གང་སངས་རྒྱས་སུ་འགྱུར་བའི་ཆོས་དེ་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་མི་མཐོང་ངོ་། །སྨྲས་པ། བཙུན་པ་རབ་འབྱོར་གལ་ཏེ་གང་སངས་རྒྱས་སུ་འགྱུར་བའི་ཆོས་དེ་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་མི་མཐོང་ན་ཁྱོད་སངས་རྒྱས་སུ་འགྱུར་བར་ལུང་བསྟན་ཏོ་ཞེས་བྱ་བར་དེ་མི་བསྟིང་ངམ། རབ་འབྱོར་གྱིས་སྨྲས་པ། རིགས་ཀྱི་བུ་ཁྱོད་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སངས་རྒྱས་སུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་ལུང་མ་བསྟན་ཏམ། སྨྲས་པ། བཙུན་པ་རབ་འབྱོར་དོན་ཡོངས་སུ་མཁྱེན་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འདི་སྐད་དུ་སངས་རྒྱས་སུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་དོན་ཡོངས་སུ་མཁྱེན་པ་གང་ཞེ་ན། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གང་བྱང་ཆུབ་ཏུ་སྨོན་པ་དེ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ལུང་མི་སྟོན་ཏོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གང་བྱང་ཆུབ་ཏུ་མི་སྨོན་པ་དེ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ལུང་སྟོན་ཏོ། །དེ་བས་ན་དོན་ཡོངས་སུ་མཁྱེན་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ནི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་དགེ་བའི་རྩ་བ་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་འདི་སྐད་དུ་སངས་རྒྱས་སུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་

He will be unsurpassed, a teacher of gods and humans, a blessed buddha. Ānanda, the Thus-Gone One Great Light will have a lifespan that lasts one eon, while the lifespan of those bodhisattvas²¹⁴ will last twelve intermediate eons. Ānanda, as a comparison, the enjoyments and activities of beings in that buddhafield will be just like those of the gods in the Heaven of Controlling Others’ Emanations.”

The venerable Subhūti then addressed the bodhisattva great being Nirārambha: “Child of good family, the Blessed One prophesied that you will become a buddha and easily achieve success.”

The bodhisattva Nirārambha asked, “Honorable Subhūti, do you know who here will become a buddha?”

“Child of good family,” replied Subhūti, “I do not clearly see the qualities of those who will become buddhas.”

“Honorable Subhūti, if you do not clearly see the qualities of those who will become buddhas, are you not undermining your statement, ‘You have been prophesied to become a buddha’?” asked Nirārambha.

“Child of good family,” replied Subhūti, “the Blessed One prophesied that you would become a buddha, did he not?”

Nirārambha said, “Honorable Subhūti, the Blessed One said the words ‘become a buddha’ fully knowing what was meant. What meaning is it that is fully known to a thus-gone one? The thus-gone ones do not prophesy about bodhisattvas who aspire to awaken. The thus-gone ones prophesy about bodhisattvas who do not aspire to awaken. Therefore, the Blessed One, fully knowing what was meant, said ‘become a buddha’ in order to develop the roots of virtue of beings.

7.16

གསུངས་ན། ཁྱོད་ཅི་ཞིག་ལ་ལྟོས་བསམས་ནས་འདི་སྐད་དུ་སངས་རྒྱས་སུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་སྨྲ། སྨྲས་པ། རིགས་ཀྱི་བུ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐ་སྙད་འདི་ནི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཐ་སྙད་དོ། །སྨྲས་པ། བཙུན་པ་རབ་འབྱོར་འཕགས་པ་རྣམས་ལ་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཐ་སྙད་ཀྱིས་གདགས་སུ་མེད་དོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འཕགས་པ་ཐ་སྙད་འདོགས་པ་ནི་བདེན་པའོ། །འཇིག་རྟེན་ཐ་སྙད་འདོགས་པ་ནི་ལོག་པའོ། །བཙུན་པ་རབ་འབྱོར་དེ་བས་ན་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཐ་སྙད་ལོག་པ་འཕགས་པ་རྣམས་ལ་རྗོད་པར་མི་འོས་སོ། །བཙུན་པ་རབ་འབྱོར་འཇིག་རྟེན་ནི་བསྲུང་བར་བྱ་བ་ཡིན་ཏེ། དོན་དམ་པས་དངངས་སུ་འོང་ཞེས་དེ་ལ་འཕགས་པ་རྣམས་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོས་བདེན་པ་ཡང་དག་པ་བཏང་ནས་བྱིས་པ་རྣམས་ལ་ལོག་པར་ཐ་སྙད་འདོགས་ཀྱི། འཕགས་པ་རྣམས་ལ་མ་ཡིན་ཏེ། འཕགས་པ་རྣམས་ནི་བདེན་པ་ཡང་དག་པ་ལ་དགའ་བའོ་ཞེས་འཕགས་པ་རྣམས་ལ་བདེན་པ་བརྗོད་དོ། །འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱི་བདེན་པ་གང་ཞེ་ན། བཙུན་པ་རབ་འབྱོར་ཤིན་ཏུ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་བྱང་ཆུབ་པ་ནི་འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱི་བདེན་པའོ། །ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་རང་བཞིན་ཏེ། འདི་ནི་འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱི་བདེན་པའོ། །སྨྲས་པ། རིགས་ཀྱི་བུ་སྡུག་བསྔལ་འཕགས་པའི་བདེན་པ་དང་། ཀུན་འབྱུང་བ་འཕགས་པའི་བདེན་པ་དང་། འགོག་པའི་བདེན་པ་དང་། ལམ་གྱི་བདེན་པ་དང་། བདེན་པ་བཞི་མེད་དམ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྩོམ་པ་མེད་ཀྱིས་སྨྲས་པ། བཙུན་པ་རབ་འབྱོར་སྡུག་བསྔལ་འདུས་བྱས་མ་ཡིན་ནམ། སྨྲས་པ། དེ་དེ་བཞིན་ཏེ་སྡུག་བསྔལ་ནི་འདུས་བྱས་སོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྩོམ་པ་མེད་ཀྱིས་སྨྲས་པ། བཙུན་པ་རབ་འབྱོར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འདུས་བྱས་ཐམས་ཅད་བརྫུན་པ་སླུ་བའི་ཆོས་སོ་ཞེས་མ་གསུངས་སམ། སྨྲས་པ། རིགས་ཀྱི་བུ་དེ་ལྟ་བུའོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྩོམ་པ་མེད་ཀྱིས་སྨྲས་པ། གལ་ཏེ་སྡུག་བསྔལ་ནི་འདུས་བྱས་ཏེ་དེ་བརྫུན་པ་ཡིན་ན། ཁྱོད་འདི་ལྟར་ཅི་ཞིག་ལས་སྡུག་བསྔལ་འཕགས་པའི་བདེན་པའོ་སྙམ་དུ་སེམས། རབ་འབྱོར་གྱིས་སྨྲས་པ། རིགས་ཀྱི་བུ་སྡུག་

What were you thinking of when you said ‘become a buddha’?”

“Child of good family,” replied Subhūti, “the conventions used by the Blessed One’s śrāvakas are the same conventions used in the world.”

“Honorable Subhūti, noble ones do not use worldly conventions,” countered Nirārambha. “Why? The conventions of the noble ones are true, while worldly conventions are false. Therefore, honorable Subhūti, it is not appropriate to speak to noble ones using false worldly conventions. Honorable Subhūti, worldly beings should be protected, but they are scared of the ultimate. Noble ones therefore compassionately set aside the authentic truth and use false conventions with foolish beings. They are not appropriate for noble ones. Noble ones take joy in the authentic truth, and therefore speak the truth with noble ones. What is the truth of the noble ones? Honorable Subhūti, complete awakening is the truth of the noble ones. All phenomena have the nature of awakening. This is the truth of the noble ones.”

Subhūti then asked, “Child of good family, is the truth of the noble ones not the four truths—the truth of suffering, the truth of origin, the truth of cessation, and the truth of the path?”

The bodhisattva Nirārambha replied, “Honorable Subhūti, is suffering not compounded?”

“That is correct, suffering is compounded,” said Subhūti.

The bodhisattva Nirārambha then asked, “Honorable Subhūti, did not the Blessed One say that anything compounded is a false and deceptive phenomenon?”

“So he did, child of good family,” replied Subhūti.

The bodhisattva Nirārambha then asked, “If suffering is compounded and thus false, what makes you think suffering is a truth of the noble ones?”

“Child of good family,” replied Subhūti, “suffering is compounded and thus false.

7.17

བསྔལ་ནི་འདུས་བྱས་ཏེ་བརྫུན་པའོ། །སྡུག་བསྔལ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ནི་བདེན་པའོ། །སྨྲས་པ། གལ་ཏེ་སྡུག་བསྔལ་ནི་འདུས་བྱས་བརྫུན་པ་སླུ་བའི་ཆོས་ཅན་ཏེ་ཡང་དག་པ་མ་ཡིན་ན་དེ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ཡང་བདེན་པར་རུང་ངམ། རབ་འབྱོར་གྱིས་སྨྲས་པ། རིགས་ཀྱི་བུ་དེ་ལྟའོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྩོམ་པ་མེད་ཀྱིས་སྨྲས་པ། བཙུན་པ་རབ་འབྱོར་ཁྱོད་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་འཕགས་པའི་བདེན་པར་ག་ལ་འགྱུར། རབ་འབྱོར་གྱིས་སྨྲས་པ། རིགས་ཀྱི་བུ་འགོག་པ་ནི་འདུས་མ་བྱས་པ་ཡིན་ན། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་འཕགས་པའི་བདེན་པར་མི་འགྱུར། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྩོམ་པ་མེད་ཀྱིས་སྨྲས་པ། བཙུན་པ་རབ་འབྱོར་ཅི་འགོག་པ་དེ་ཉིད་འགོག་པའི་བདེན་པའམ་འོན་ཏེ་ཆོས་གཞན་འགའ་ཞིག་འགགས་པ་ལགས་སམ། ཅི་ཞིག་འགགས་པས་འགོག་པའི་བདེན་པར་ཡིད་ཆེས། རབ་འབྱོར་གྱིས་སྨྲས་པ། རིགས་ཀྱི་བུ་སྡུག་བསྔལ་འགོག་པས་འགོག་པའི་བདེན་པ་ཞེས་བརྗོད་དོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྩོམ་པ་མེད་ཀྱིས་སྨྲས་པ། གནས་བརྟན་རབ་འབྱོར་གྱིས་སྡུག་བསྔལ་ནི་འདུས་བྱས་ཏེ། བརྫུན་པ་སླུ་བའི་ཆོས་སོ་ཞེས་མ་སྨྲས་སམ། རབ་འབྱོར་གྱིས་སྨྲས་པ། རིགས་ཀྱི་བུ་དེ་ལྟའོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྩོམ་པ་མེད་ཀྱིས་སྨྲས་པ། བཙུན་པ་རབ་འབྱོར་ཆོས་གང་བརྫུན་པ་ཡང་དག་པར་མ་ཡིན་པ་དེ་ལ་ནི་འགོག་པ་མེད་ན་ཁྱོད་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་དེ་འགོག་པར་ག་ལ་འགྱུར། དེ་སྐད་ཅེས་སྨྲས་པ་དང་། ཚེ་དང་ལྡན་པ་རབ་འབྱོར་གྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་རྩོམ་པ་མེད་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ། །རིགས་ཀྱི་བུ་ཁྱོད་ཀྱི་སྤོབས་པ་ལ་བདག་རྗེས་སུ་ཡི་རང་ངོ་། །སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཀྱང་ཁྱོད་ཀྱི་སྤོབས་པ་ཐོབ་པར་གྱུར་ཅིག །རིགས་ཀྱི་བུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ཀྱི་བདེན་པ་ནི་གང་། བདེན་པ་མངོན་པར་རྟོགས་པ་ནི་གང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྩོམ་པ་མེད་ཀྱིས་སྨྲས་པ། བཙུན་པ་རབ་འབྱོར་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་བདེན་པའི་ཚུལ་དང་འགལ་བ་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་བས་ན་ཆོས་ཐམས་ཅད་མངོན་པར་རྟོགས་པ་ནི་བདེན་པ་མངོན་པར་རྟོགས་

Honorable Subhūti, all phenomena arise dependently. The clear comprehension of dependent arising is the clear comprehension of the truth. All phenomena are empty. Understanding emptiness is the truth. The clear comprehension of emptiness is the clear comprehension of the truth. All phenomena are unarisen. Understanding nonarising is the truth. The clear comprehension of nonarising is the clear comprehension of the truth. Honorable Subhūti, when there is comprehension of the truth, no phenomena are established or rejected. Honorable Subhūti, the bodhisattvas’ clear comprehension of the truth does not involve any phenomena. This, honorable Subhūti, is the bodhisattvas’ clear comprehension of the truth.

“Honorable Subhūti, what we call ‘truth’ is another way of referring to the quality of being unchanging. Honorable Subhūti, even the slightest concept is mistaken, while being free of concepts is liberation. Honorable Subhūti, because the Blessed One said ‘become a buddha,’ you then said ‘easily achieve success.’ But, honorable Subhūti, the prophecy is not given to those who will easily achieve success; it is given to those who will not easily achieve success, to those for whom success does not exist. The prophecy is given to those who take no joy in success and feel no dejection in failure. The prophecy is given to those who do not leave saṃsāra behind while attaining nirvāṇa. The prophecy is given to those who do not leave the phenomena of ordinary people behind while reaching certainty. The prophecy is given to those who feel no joy when hearing the prophecy.”

“What you have understood is profound,” said Subhūti.

“Honorable Subhūti,” said Nirārambha, “profound is the understanding of those who recognize their understanding upon realization.”

“It is hard to see this understanding,” said Subhūti.

“Honorable Subhūti,” said Nirārambha, “those who wish to can see it.”

“This understanding is difficult to realize,”