Rajamala p122
Rājamālā p122
- Language
- Bengali
p122.1
yayāti puruke rājya pradānakāle yāhā baliẏāchilena, taddbārāo pratiṣṭhāna nagarera abasthāna nirṇaẏa karā yāite pāre, yathā :— “gaṅgāyamunaẏormmadhye kṛtsnohaẏaṃ biṣaẏastaba.” matsya purāṇa. kūrmma purāṇera 36śa adhyāẏeo uktarūpa pramāṇa pāoẏā yāẏa. etadatirikta śāstrabākya uddhṛta karite yāoẏā niṣpraẏojana. khṛṣṭīẏa ṣaṣṭha śatābdīte prādurbhūta kabikula gauraba mahākabi kālidāsa bikramorbbaśīẏa nāṭake pratiṣṭhānapurīra sthiti bibaraṇa pradāna kariẏāchena—. tāhā ālocanāẏa jānā yāẏa, sakhī citralekhā urbbaśīke baliẏāchilena,— 'sakhī! prekṣasba prekṣasba etat bhagabatyāḥ bhāgīrathyā yamunā saṅgama pābaneṣu salileṣu puṇyeṣu abalokaẏataiba ātmānaṃ pratiṣṭhānasya śikhābharaṇa bhūtamiba tasya rājarṣe (purūrabasaḥ) rbhabanamupagate sbaḥ.' bikramorbbaśīẏa nāṭaka—2ẏa aṅka. koṣagranthakāragaṇa kartṛkao biṣaẏaṭī upekṣita haẏa nāi. biśbakoṣe pāoẏā yāiteche,— ‘pratiṣṭhāna---candrabaṃśīẏa prathama rājā purūrabāra rājadhānī. gaṅgā o yamunāra saṅgama sthale, praẏāgera apara tīre, gaṅgāra bāmakūle abasthita. barttamāna nāma jhusi.” biśbakoṣa—12śa bhāga, 303 pṛṣṭhā. prakṛtibāda abhidhāne pāoẏā yāiteche :— “pratiṣṭhānapura---candrabaṃśīẏa prathama rājā purūrabāra rājadhānī. gaṅgā o yamunāra saṅgamasthale praẏāgera apara tīre gaṅgāra bāmakūle abasthita. barttamāna nāma jhusi.” prakṛtibāda abhidhāna---6ṣṭha saṃskaraṇa, 1241 pṛḥ.
p122.2
ādhunika pratnatattbabidagaṇera madhyeo kona kona byaktira edike dṛṣṭi Mediaeval India" nāmaka granthera 71 pṛṣṭhāẏa likhita haiẏāche,— śraddhāspada śrīyukta durgādāsa lāhir̤ī mahāśaẏa baliẏāchena,— “bārāṇasī prasaṅge ullikhita haiẏāche, ai rājya eka samaẏe pratiṣṭhāna paryyanta bistṛta haiẏāchila. rāmāẏaṇe dekhite pāi,—madhya bhārate ila rājā kartṛka pratiṣṭhānapura pratiṣṭhita haẏa, ei nagarī eka samaẏe purūrabāra rājadhānī rūpe pratiṣṭhā lābha kariẏāchila. ihāte praẏāga bā pratiṣṭhāna pradeśakei ye bujhāiteche, tāhā balāi bāhulya. tāhā haile ai pradeśa purūrabā haite yayāti paryyanta candrabaṃśīẏa nṛpatigaṇera rājyāstarbhukta chila pratipanna haẏa.” pṛthibīra itihāsa—2ẏa khaṇḍa, 8 ma pariḥ, 124 pṛṣṭhā. śraddheẏa śrīyukta rākhāladāsa bandyopādhyāẏa mahāśaẏera bāṅgālāra itihāsa ālocanāẏa jānā yāiteche, dbitīẏa pāla sāmrājyera samaẏeo ‘pratiṣṭhāna’ nāmera bilopa ghaṭe nāi. tini likhiẏāchena,— “khṛṣṭīẏa ekādaśa śatābdīra śeṣa pāde uttarāpathe prabala rājaśaktira ekānta abhāba haiẏāchila. āryyābarbhera ei ghora durddine musalamāna senāpati āhamada niẏālatigīna anāẏāse bistṛta madhyadeśa atikrama kariẏā pabitra bārāṇasī nagarī luṇṭhana kariẏāchilena. gūrjjareśbara praẏāge pratiṣṭhānera kṣudra durge ātmarakṣāra cintāẏa byāpṛta chilena.” bāṅgālā itihāsa—1ma bhāḥ, 2ẏa saṃskaraṇa, 263 pṛṣṭhā. pratiṣṭhāna nagarera abasthāna biṣaẏe etadatirikta pramāṇa saṃgraha karā niṣpraẏojana.
p122.3
purūrabāra rājadhānī pratiṣṭhānapura ye elāhābādera parapāre gaṅgā o yamunāra milana sthāne chila, tāhā jānibāra nimitta uddhṛta pramāṇai yatheṣṭa baliẏā mane haẏa. ei pratiṣṭhānai bartamānakāle jhusi nāme abhihita haiteche. ekhana dekhā yāiteche, sūryya o candrabaṃśera ādi rājagaṇera rājadhānī bartamāna bhāratei chila. ebaṃ candrabaṃśīẏa rājagaṇera rājadhānī samrāṭa yayātira śāsanakāleo pratiṣṭhānapurei chila ; e biṣaẏe paurāṇika pramāṇera abhāba nāi. yayātira sbargalābhera pare tini debarāja purandarera praśnottare baliẏāchilena ;— “prakṛtyanumate puruṃ, rājyaṃ kṛtbedamarubam. gaṅgāyamunāẏomadhye rājya kṛtsnohaẏaṃ hiṣyastaba..” madhye pṛthibyāstbaṃ rājā bhrātārohanteṣbadhipāstaba.” matsya purāṇa—36 aḥ, 6 śloka. marmma ;—prakṛtipuñjera anumatyanusāre purura rājyābhiṣeka sampanna kariẏā balilāma,—ei gaṅgā o yamunāra madhyabarttī samasta bhūbhāga tomāra. tumi pṛthibīra madhyasthānera rājā. e biṣaẏera ārao spaṣṭa ebaṃ pariṣkāra pramāṇa āche. bālmikī rāmāẏaṇa ālocanā karile jānā yāibe, yayāti ebaṃ tadīẏa putra puru pratiṣṭhānapure basiẏāi sāmrājya śāsana kariẏāchilena. ukta granthe likhita āche ;— “tataḥkālena mahatā diṣṭāntamupajagdhibān. tridibaṃ sa gato rājā yayāti nahuṣātmajaḥ.. punaścakāra tadrājyaṃ dharmmeṇa mahatābṛtaḥ. pratiṣṭhāne purūrabe kāśīrājye mahāẏaśāḥ..” bālmikī rāmāẏaṇa—uttarākāṇḍa, 61sarga, 18-19 śloka. yayāti nandanagaṇa ke kon dike giẏāchilena