Pramāṇa · Search · About · API

Shivatattvaratnakalika 5.121-2

Śivatattvaratnakālikā 5.121-2

Language
Sanskrit

5.121-2

iti cet atrāpyanādyavidyayā''tmatādātmyānavabodho jāgradādiparikaradupadhikabhedāṃparokṣabhramamūlaheturāgamikātmatādātmyānubhavenāpādyatāmiti tulyam | nanvitaḥ prāgātmatādātmyānubhavo yadi
kasyā'pi nāsītkathamasmākaṃ bhūyāditi śāstrānāśvāsaḥ ? atha kasyacidāsītte naivātmāvidyā'poditeti
nedānīṃ saṃsāraupalabhyeta | avidyānānātvena kasyacidvidyayā, kasyāñcidavidyāyāmapoditāyāṃ apyavidyāntareṇā'dhunā saṃsāropalabdhissyāditicenna, avidyānānātvamapi hi ātmāvidyāmūlamiti,
tadvidyayā tadapavāde sarvāpavādāpātāt | anyathā avidyānānātvavāstavatve taddharmiṇyā 'vidyāyā
vidyāpavādyatvāyogāt | atha tattadvidyaivātmāvidyā tannānātvamapi tatsvarūpānnātiricyate, hanta tarhi
vidyāvanto'nye'nye tadrūpayaścātmā 'nyaḥ para iti kutastādātmyānubhavo'vidyāpavādātmā sampadyatām
atha sa evātmā tayā tayā'vidyayā'nyā'nyaityavagamyata iti cedyasya tarhyavidyā tasyaiva vidyā,
yasyājñānaṃ bhramatasya bhrāntaḥ samyak ca vetti sa iti nyāyādityataḥ sarvāvidyābādhe saivedānīṃ saṃsāropalabdhyanupapattiriti cet ucyate - sarvaṃ hi vṛttimadvastu svavṛttyavacchinnabhinnāśrayamiti sthitamanyatra
tathā cāvidyā tamevātmānaṃ svavṛttyavacchinnajīvarūpamāśritya viṣayīkaroti nabhaiva tamaḥ ityato
yattadavidyāśrayaḥ tasyaiva tadavidyāpavādena tādātmyānubhavasya parāvidyayā saṃsāropalabdheśca nānupapattiḥ
vastutastu “avidyayā bandhaḥ vidyayāmokṣa” ityetāvāneva śāstrārthaḥ| “avidyāyāmantare vartamānāḥ
svayaṃ dhīrāḥ paṇḍitaṃmanyamānāḥ | dandramyamāṇāḥ pariyanti mūḍhāḥ andhenaiva nīyamānā yathāndhāḥ
avidyāyāṃ bahudhā vartamānāḥ vayaṃ kṛtārthā ityabhimanyanti bālāḥ | karmiṇo na pravedayanti rāgāttenāturāḥ
kṣīṇalokāścyavante || etadyo veda nihitaṃ guhāyāṃ so'vidyāgranthi vikiratīha somya :
nicāyya taṃ mṛtyumukhātpramucyata” ityādiciṅgāt | tatraivaṃ sati prāgitā 'vidyā vidyayā'poditā''sīnnaveti vitarko manaśśramamodarka eva | “tadyo yo devānāṃ pratyabudhyata sa eva tadabhavat,
tatharṣīṇāṃ tathā manuṣyāṇāṃ” ityādivādāśca bodhyabuddhyanurodhena parocanayā vidyāsādhanapravartanaphalā
eva kevalaṃ, na yathārthabodhanaparā eva, phalābhāvāt | ityanyatra vistara iti
sarvamavadātam

Linked texts (2)