Tarkasamgraha 48.2
Tarkasaṃgraha 48.2
- Language
- Sanskrit
48.2
pratītipathamāyātā vyavahārāṅgatāṃ gatā
(1) pramāṇatarkasādhanopālambhaḥ siddhāntāviruddhaḥ pañcāvayavopapannaḥ pakṣapratipakṣaparigraho vādaḥ-ityapi na
pramāṇādipadārthānāṃ vyaktijātivibhāgataḥ
avyāptyasambhavau syātāṃ nāpi yuktaṃ viśeṣaṇam
pramāṇādipadānāṃ tattadvyaktiviṣayatvaṃ cet kathaṃ avyāptiḥ na bhavet, pramāṇādivyaktiviśeṣāyattasādhanādiviśeṣā(ṣa?)bhājo vādasya vādāntare anugateḥ
ayogāt | na ca siddhāntavyakteḥ aviruddho'pi siddhāntavyaktyantaraviruddhatāṃ
niroḍhuṃ arhati | pramāṇādipadānāṃ tattajjātiviṣayatve ca asambhavitvaṃ āsajyeta | na hi pramāṇamātraṃ tarkamātraṃ ca nimittīkṛtya sādhanādimātrabhāgī
siddhāntamātrāviruddho vādo nāma kaścit niścito'sti
kiṃ ca pañcāvayavopapannatvaṃ? pratijñādyavayavabhāktvaṃ pakṣadharmatvādirūpatvaṃ vā?
na ubhayathā'pi, pramāṇapadena gatārthatayā punaruktiprasaṅgāt | anumānamapi pramāṇaṃ,
tatra ca yathoktapakṣāvayavopapannatvaṃ upagataṃ; tathā ca pramāṇapadenaiva asya prāptatvāt kathaṃ punaruktau punaruktiḥ na bhavet | nāpi—svapakṣasādhanaṃ parapakṣagrahaṇaṃ
tayoḥ samarthanaṃ, apaśabdadoṣavarjanaṃ ca tathā—iti yuktaṃ, sādhanopālambhapadābhyāṃ
gatatvena punaruktitādavasthyāt | na ca—śabdadoṣavarjanaṃ-yatkiñcittaddūṣaṇanirharaṇaṃ, doṣabhedabhāktve'pi tatsambhavāt ; na ca sarvadoṣani(ra)sanaṃ—tasya
durjñānatvāt bhūtabhaviṣyadvartamānapuruṣotprekṣayoḥ niraṅkuśatvāt
(2) vītarāgakathā vādaḥ—ityapi na—
vītarāgo'pi jalpādau kadācitparivartate
kathā tasyaiva vādaścenna sāmānyanirāsataḥ
Linked texts (1)
- Nyāyasāra — Bhāsarvajña, Sanskrit