Pramāṇa · Search · About · API

Vicaratrayi 4.1.p1.2

Vicāratrayī 4.1.p1.2

Language
Sanskrit

4.1.p1.2

anyonyaṃ bhinnā iti tena jñānena svāṅgīkṛteṣu dravyaguṇādiṣu sarveṣu
bhūteṣu padārtheṣu samavasthitān jātyādīnapi pṛthagvidhān mitho
bhinnān vetti manute svarūpasaṃbandhaṃ cānte'ṅgīkaroti kimavaśiṣṭaṃ
bhedavādasya valaṃ, tasmāt tajjñānaṃ saṃkleśakāri rājesaṃ viddhi
atha dehabrahmavādamāha-yattu kṛtsnavadekasminkārye saktamahaitukam
atattvārthavadalpaṃ ca tattāmasamudāhṛtam | yattu jñānamekasmindehnāmni kārye saktaṃ tādātmyāntaṃ tadahaitukaṃ pramāṇabāhyam | deho'hamiti vadan vijānannatīndriya ātmā| tatra pramāṇaśabdastatrāsti
dehātmavāde | atīndriye hi śabdaḥ pramāṇam | deho nātīndriyaḥ
pratyakṣagocaraḥ | ātmā hi tamanuvyavasyatyayaṃ deha iti | tasya dehātmatā duḥsādhyā | anyathā ghaṭamanuvyavasyannapi ghaṭaḥ syāt tasmādatattvārthavat bādhitārthavat | ato'lpam | deha evātmā bhoga eva
svarganarkau maraṇaṃ mokṣa iti siddhāntāśrayaṇāpātāt alpaphalaṃ
jñānamalpamucyate | nahi maraṇaṃ mokṣaḥ | mṛtyuratyantavismṛtiriti
sarvānubhavādandhatamodhikārī tāmasajñānaḥ | svarganarkādhikārī
rājasajñānaḥ | mokṣādhikārī sāttvikajñānaḥ | sāttvikajñānaṃ śrutau
paṭhitam-brahmaivedaṃ sarvamātmaivedaṃ sarvamahamevedaṃ sarvamiti | na paṭhitaṃ
rājasajñānaṃ mitho vibhinnaṃ sarvamiti | tathā tāmasajñānaṃ deha
ātmeti kutracit | tasmāttāmasarājasajñānadvayaṃ pūrvapakṣakoṭau | sāttvikajñānaṃ siddhāntakoṭāviti siddham || jayati śrīkṛṣṇāniprāyavettā
śrīśaṃkaraḥ| tasyeyaṃ vāk—na bhūmirna toyaṃ na tejo na vāyurna khaṃ