Vicaratrayi 97.29
Vicāratrayī 97.29
- Language
- Sanskrit
97.29
atha navīnā vigrahaparāmarśoktadūṣaṇamasahamānā āhuḥ | mahānupādhyāyo bhavati yasmādguruḥ sa mahopādhyāyastatra mahattvaṃ viśeṣaṇīkṛtya mahāmahopādhyāya iti prayogaḥ sādhuriti | idamatra vicāryate
kimupādhyāyaśabdaḥ śiṣyasākāṅkṣa uta gurusākāṅkṣaḥ | ādye śiṣyo
mahopādhyāyaśabdavācyastatra mahattvaviśeṣaṇe na tvadabhīṣṭārthasiddhiḥ
pūrvoktadūṣaṇatādavasthyaṃ ca parihṛtaṃ viśeṣyabhedāt | tathāpi gauṇatvamaṅgīkṛtamataeva “ānmahata” iti sūtre āditi yogavibhāgādvātvaṃ mahābāhuritivadupapāditam | yogavibhāgaścaikādaśaśabdopapattaye'ṅgīkṛto dīkṣitaiḥ | anyathā “sanmahatparamottamotkṛṣṭāḥ pūjyamānai”riti pratipadoktasamāsagrahaṇe mahābāhābātvaṃ na syāttātasya pratipadoktakarmadhārayetaratvāt | yogavibhāge tu yathecchamātvaṃ tenaikādaśo mahābāhuśca siddhaḥ | lakṣaṇapratipadoktaparibhāṣāyā anityatvamāśritya mahābāhusādhanepi naikādaśaḥ siddhastasmādyogavibhāga iti
astvetatsarvamātvavidhānamuddeśyahīnamunmattapralāpāyate yadyuddeśyo
mahacchando'ṅgīkṛtastadaikādaśāsiddhiḥ | anuddeśe śāstrā'pravṛtteḥ
yogavibhāga uttarakhaṇḍavaiyarthyaṃ mahābāhuvanmahopādhyāyāsiddheḥ
tasmātsarvametadakāṇḍatāṇḍavam | gurusākāṅkṣatā tu na yujyate paryāyatvād ayogyatvācca | atraitattttvam | sanmahaditi niyamasūtrasyoddeśyasaṃkocamātraparyavasānātsāmānyaśāstraikavākyatayā sadādiśabdānāṃ pūjyamānaireva samāsavidhānānnātra lakṣaṇapratipadoktaparibhāṣāvakāśastena sāmānādhikaraṇyamātreṇā“''nmahata” iti
sūtrasya mahābāhurviṣayo mahopādhyāyavat | ekādaśaśabdastu nirdeśamātraśaraṇaḥ | ekasya daśanīti vācyamiti vārtikamanusaṃdheyam
niyamotsargayorekavākyatvena kṣīṇaṃ samānādhikaraṇagrahaṇasāmarthyam
niyamaphalaṃ tu mahāmūrkho mahāpāpa ityādiprayogapratibandhaḥ | apūjyamānatvādvikrīyamāṇasya | tasmādbahuvrīhiyatno niṣphalatāmagāt
mahānupādhyāyo yasminniti vigrahe grāmopi mahopādhyāyaśabditaḥ
syāt bahuvrīhyājñāyāṃ mahānmaho yasyeti tuṣyatu paraṃtu tadasaṃmataḥ
“maha uddhava utsava”ityamaraḥ | karmadhārayadvayāṅgīkāre siddhasādhanatādvayo doṣā upanyastāḥ | yadgurunirūpitamahattvavidhānamupādhyāyaśabdavācye śiṣye tadupahāso gurūṇāmetena sarvavyutpattirvyākhyātā manorathaśca | karmadhārayo bahuvrīhirvāstu mahattvameva vidhīyata upādhyāye
tvaduktabahuvrīhipakṣe'nyapadārthasyopasthānāttannirūpitaṃ mahattvaṃ karmadhārayapakṣa upādhyāyāntaranirūpitam | śiṣyanirūpitamahattvasyāvivakṣaṇādvyāvarttakatvān | tasmātkarmadhāraya eva śreyān iti | pṛṣodarādittvādātvamityapare | tathāpi śākapārthivabandhuḥ | mahadbhātve ghāsakaraviśiṣṭeṣūpasaṃkhyānamiti vārtikasthaviśiṣṭaśabdopalakṣito mahopādhyāyaśabda iti kecit | miśrāstu mahāmahopādhyāyaśabde pūrvo
mahacchabdo'tiśayārtho'paraḥ pūjārthastenoddeśyatāvacchedakavidheyabhedānnānupapattirityāhustaccitram | sanmahaditi niyamena pūjārthakaeva mahacchabdo'nyathā samāsānupapatteḥ | atiśayo'pi pūjāyā
nātiricyata iti niyamatātparyam
camatkāraparāmarśaḥ
97.29.p1
bhūbhānvorbhramaṇavicāraḥ