Yuktiprakasha 1.p253

1.p253

aba śīghra aura cirakālameṃ jñāna honeke nirṇayakī ekonacālīsavī yukti kahatā hūṃvādī pūṃchatā hai, he bhagavan! kisī puruṣakoṃ jñāna isakā kyā kāraṇa hai? siddhāṃtī kahatā hai koī sādhanavālā puruṣa śravaṇādika karatā huvā śarīrakoṃ tyāga karake anya śarīrakoṃ noṃkī nyūnatā hai jisako so cirakālameṃ sādhana saṃpauttama śarīrakoṃhī prāpta hove hai? kyoṃki, saṃcita karmoṃviṣe aneka yoniyoṃke janma hone rahe haiṃ. uttaraḥ--aisā puruṣa uttama dehakoṃ prāpta hokarake śīghrahī jñānakoṃ prāpta hovegā. praśnaḥ-isaviṣe pramāṇa kaho. uttaraḥ--isaviṣe pramāṇa gītāmeṃ kahā hai ||athavā yogināmeva kule bhavati dhīmatām || etaddhi durlabhataraṃ loke janma yadīdṛśam || 1|| so puruṣa yogiyoṃke kulameṃ arthāt yoganiṣṭhāvāloṃke kulameṃ athavā jñāniyoṃke kulameṃ janmakoṃ prāpta hote haiṃ. athavā siddhike bhāvakoṃ prāpta hove haiṃ. aise janmakī hetuse durlabhatara hai. praśnaḥ--gurukā jñāna to ekahī hai. tisaviṣe śīghratā aura cirakālatā kaisī ? uttaraḥ--śiṣyake sādhanoṃkī tāratamyatā hai,gurukī kṛpādṛṣṭi to samāna hī hai. praśnaḥ--śīghra jñāna jisaprakāra hove,soī prakāra yuktipūrvaka varṇana karo. uttaraḥ--jaise topameṃ sthita golā aura bārūda karake koī puruṣa choḍanevālā balatā huvā toḍā lagāve taba yuktirūpa dṛṣṭāṃta kahā. aba dāṣṭāṃtika kahate haiṃ. toparūpī saṃghātameṃ sthita jīvarūpī golā bārūdarūpī sādhanoṃ karake saṃyukta pyālerūpī śuddha aṃtaḥkaraṇakī vṛttiviṣe raṃjakarūpī āturatā hai jisake, tisakoṃ koī topake choḍanevāle rūpī jñānī puruṣake mahāvākyarūpī hāthameṃ artharūpī toḍā jñānarūpī agnikarake saṃyukta upadeśarūpī saṃyogake honese golārūpī jīva lāla honeṃ rūpī paramānaṃdakoṃ prāpta huvā;arthāt tatkāla hī toparūpī saṃghātase bhinna hogayā. tahāṃ guru kahate haiṃ ki, he śiṣya! to deha, iṃdriyāṃ, prāṇa, mana ityādika saṃpūrṇakā jānanevālā tūṃ inase bhinna hai. tūṃ jānane mātra kahiye jñāna mātrahī hai. praśnaḥ--he bhagavan! manaādika saṃpūrṇakoṃmeṃ bhaleprakāra jānūṃ hūṃ, paraṃtu isaviṣe pramāṇa kaho. uttaraḥ--guru śruti pramāṇa kahate haiṃ || ko devo yo manaḥsākṣī mano me dṛśyate mayā || tarhi deva tvamevāsi eko deva itiśrutiḥ || isakā artha kahate haiṃ. śiṣyaḥ--ko devaḥ( deva kauna hai?) śiṣyaḥ--me manaḥmayā dṛśyate (merā mana maiṃne dekhā hai) guruḥ--tarhi deva tvaṃ eva asi (to deva tūṃ hī hai), śiṣyaḥ--isaviṣe pramāṇa kaho. guruḥ--eko deva iti śrutiḥ (ekahī deva kahiye svayaṃ praśnaḥ--he bhagavan! to caitanyamātrahī maiṃ hūṃ