Pramāṇa · Search · About · API

Vedantakaumudi 4.p5

Vedāntakaumudī 4.p5

Language
Sanskrit

4.p5

pratijñāhetūdāharaṇopanayanigamanānyavayavāḥ | avayavā ityanena sādhakavākyena nirdeśyatvaṃ sāmānyalakṣaṇamavayavānāṃ sūcitam | tatra sādhyanirdeśaḥ pratijñā siṣādhayiṣitadharmaviśiṣṭo dharmīha sādhyaḥ tasya nirdeśo'ṅgīkaraṇaṃ pratijñā | yathā “ anityaḥ śabdaḥ ” iti | udāharaṇasādharmyāt sādhyasādhanaṃ hetuḥ | sādhyasādhanaṃ hetuḥ iti sāmānyalakṣaṇam | sādhyam sādhyate'nena iti vyutpattyā sādhyasādhanaparam | tatrodāhriyate'smin iti udāharaṇam dṛṣṭāntadharmī tena sādharmyaṃ sādhyadharmiṇaḥ | kṛtakatvādi sādhanam | tasmāt yadutthitaṃ jñānavivakṣādikrameṇa vacanaṃ “ kṛtakatvāt ” ityādi sādhyasādhanaṃ hetuḥ | atra tu yadā udāharaṇena sādharmya ityetāvanmātratvaṃ vivakṣitaṃ, tadā kevalānvayihetuḥ | yadā tu viśeṣaniṣedhārthatvādanudāharaṇena vipakṣeṇa vaidharmyaṃ, tadā anvayavyatirekī | tathā vaidharmye tu udāharaṇena vipakṣasvarūpeṇa vaidharmyāt vyatirekādeva sādhyasādhanaṃ, sa heturvyatirekī | sādhyasādharmyāt taddharmabhāvī dṛṣṭānta udāharaṇam | sādhyasādhanayorvyāptiḥ anena udāhriyata iti udāharaṇam iti niruktiḥ sāmānyalakṣaṇam | sarvaṃ tu sūtraṃ sādharmyodāharaṇalakṣaṇam | tathā ca sādhyena pakṣeṇa sādharmyāt kṛtakatvādeḥ prayojakādyaḥ taddharmabhāvitasya pakṣasya dharmo nityatvādiḥ sa yasyāsau bhāvaśca vidhīyamānaḥ asti iti taddharmabhāvī dṛṣṭāntaḥ tadvacanam ityarthaḥ | etat sādharmyodāharaṇam tatra sādhyasādharmyāt iti sādhanavikalamapāstam | taddharmabhāvī iti sādhyavikalam dvābhyāṃ padābhyāmubhayavikalam | tadviparyayād viparītam

Linked texts (1)