Pramāṇa · Search · About · API

Bhagavadgita 15.1

Bālabodhinī 15.1

Language
Sanskrit

15.1

śrīḥ | vairāgyeṇa vinā jñānaṃ na ca bhaktirataḥ sphuṭam | vairāgyopaskṛtaṃ jñānamīśaḥ paṃcadaśe'diśat |
parameśvaraṃ ekāṃtabhaktyā bhajataḥ puṃsaḥ tatprasādāt labdhajñānena brahmabhāvo bhavati iti uktam | aviraktasya ekāṃtabhaktiḥ cetyaparaṃ jñānaṃ na saṃbhavati | ataḥ vairāgyapūrvakaṃ jñānaṃ upadeṣṭukāmaḥ bhagavān prathamaṃ saṃsārasvarūpaṃ vṛkṣālaṃkāreṇa varṇayati | ūrdhvamūlamiti | sarvajñāḥ saṃsāraṃ aśvatthaṃ śvaḥ prabhātaparyaṃtaṃ tiṣṭhatīti śvatthaḥ na śvatthaḥ aśvatthaḥ taṃ aśvatthaṃ prāhuḥ vadaṃti | yathā aśvatthaṃ kuṭhāreṇa takṣā chinatti tathā saṃsāravṛkṣopi kālena pratikṣaṇaṃ chidyamānaṃ matvā naśvarabhāvena aśvattha iti kathyate | kathaṃbhūtaṃ aśvattham | ūrdhvamūlaṃ ūrdhve sarvotkṛṣṭe brahmaṇi mūlaṃ yasya saḥ ūrdhvamūlaḥ taṃ athavā ūrdhvaṃ sarvotkṛṣṭaṃ kṣarākṣarābhyāṃ vilakṣaṇaṃ brahma mūlaṃ yasya saḥ ūrdhvamūlaḥ tam | sādhāraṇavṛkṣaḥ kadācit unmūlitaḥ san śuṣyati ayaṃ tu na tathā | vyāpakabrahmamūlatvāt | ūrdhvamūlopi tattvajñānaṃ vinā na śuṣyatīti bhāvaḥ | punaḥ kathaṃbhūtaṃ aśvattham | adhaḥśākhaṃ adhaḥ tasmāt brahmaṇaḥ arvācīnāḥ kāryopādhayaḥ hiraṇyagarbhādayaḥ śākhāḥ yasya saḥ taṃ adhaḥśākham punaḥ kathaṃbhūtam | avyayaṃ pravāharūpeṇa avicchedena kālatrayepi nāśaśūnyam | chaṃdāṃsi ṛgādayaḥ trayo vedāḥ yasya ūrdhvamūlodhaḥśākhasya aśvatthasya parṇāni dharmādharmapratipādanadvāreṇa chāyāsthānīyakarmaphalaiḥ saṃsāravṛkṣasya sarva-
punarapi taruvailakṣaṇyaṃ dyotayati | adhaścordhvamiti | tasya ca uktasya aśvatthavṛkṣasya adhaḥ adhasthānīyāḥ śākhāḥ adhasthānīyatayā uktāḥ hiraṇyagarbhādayaḥ tebhyaḥ hiraṇyagarbhādibhyaḥ nikṛṣṭāḥ pāpakarmiṇaḥ paśvādiyoniṣu gatāḥ prasṛtāḥ vistāraṃ gatāḥ saṃti | cetyaparaṃ tasya aśvatthasya ūrdhvaṃ ūrdhvasthānīyāḥ śākhāḥ tebhyaḥ hiraṇyagarbhādibhyaḥ sukṛtinaḥ devādiyoniṣu gatāḥ prasṛtāḥ vistāraṃ gatāḥ saṃti | śākhopaśākhāḥ saṃsāravṛkṣasya adhaścordhvaṃ vistāraṃ gatā ityarthaḥ | kathaṃbhūtāḥ śākhāḥ | guṇapravṛddhāḥ guṇaiḥ sattvādibhiḥ jalasecanairiva pravṛddhāḥ prakarṣeṇa vṛddhiṃ gatāḥ | punaḥ kathaṃbhūtāḥ śākhāḥ | viṣayapravālāḥ viṣayāḥ śabdasparśarūparasagaṃdhāḥ pravālāḥ manoharakomalapallavāḥ yāsāṃ tāḥ viṣayapravālāḥ | jalasecanaiḥ yathā upaśākhāgrāḥ komalatayā manoharā bhavaṃti tathā śabdādayaḥ manoharāḥ bhavatītyarthaḥ | kiṃca mukhyaṃ mūlaṃ sarvādhāraṃ ūrdhvameva varttate tataḥ anyāni mūlāni adhovarttīni saṃti |
saṃsāraśākhinaṃ chittvā spaṣṭaṃ paṃcadaśe prabhuḥ | puruṣottamayogākhye paraṃ padamupādiśat |

Linked texts (1)