Bhagavadgita 18
Tattvaprakāśikā 18
- Language
- Sanskrit
18.1
ta0 ṭī0-tadevaṃ bhagavadbhāvāpattilakṣaṇamokṣaprāptisādhanabhūtabhagavadananyabhakterantaraṅgasādhanatayā kṣetrajñasvarūpayāthātmyaṃ tatsaṃsṛtihetuḥ prakṛtiguṇasaṃyogaśca trayodaśe uktaḥ | tato guṇalakṣaṇabandhanaprakārastadatyayaprakāreṇa brahmabhāvaprāptiścaturdaśe'bhihitā | pañcadaśe ca saṃsārasya vṛkṣasyeva vairāgyaśitena jñānaśastreṇa chedanapūrvakaparamapadaprāptiḥ, prāptuḥ pratyagātmano muktasya saṃsāriṇaśca bhagavadaṃśatvaṃ, bhagavataścādityacandrāgnyādivibhūtimattvāt kṣarākṣarapuruṣadvayavailakṣaṇyena puruṣottamatvaṃ, tathā puruṣottamatvajñātuḥ sarvajñatvaṃ bhagavadbhaktatvaṃ kṛtakṛtyatvaṃ ca varṇitam | idānīmuktasya guhyatamaśāstrasyādhikārinirṇayāya “avajānanti māṃ mūḍhā” ityupakramya “rākṣasīmāsurīṃ caiva prakṛtiṃ mohinīṃ śritāḥ | mahātmānastu māṃ pārtha ! daivīṃ prakṛtimāśritāḥ | bhajantyananyamanaso jñātvā bhūtādimavyayam” iti navamādhyāya uddiṣṭayorheyopādeyayordaivāsurasaṃpadorvivaraṇabhūtaḥ ṣoḍaśādhyāya ārabhyate | tatra rākṣasyāsuryoḥ saṃsaraṇahetutvāviśeṣādekīkṛtyāsurīmeveha parihārāya nirūpayituṃ tāvanmokṣahetubhūtāmuktaśāstrādhikāropayuktāmupādeyāṃ daivīṃ saṃpadaṃ ślokatrayeṇa pradarśayan śrībhagavānuvāca-abhayamiti | tatrāgantukaduḥkhasya hetudarśanajamantarduḥkhaṃ bhayaṃ tadrāhityamabhayaṃ, sattvamantaḥkaraṇaṃ tasya saṃśuddhiḥ rāgadveṣādiśūnyatā, jñānayogavyavasthitiḥ ātmajñānopāye pariniṣṭhā, dānaṃ svadharmopārjitānnādeḥ pātre pratipādanaṃ, damo'ntaḥkaraṇasya viṣayapravaṇatānivartanaṃ, yajño mahāyajñādiḥ, brahmayajño japayajño vā, svādhyāyaḥ bhagavatsvarūpaguṇalīlāvibhūtipratipādakarahasyādipāṭhābhyāsaḥ, tapaḥ uttarādhyāye vakṣyamāṇaṃ sāttvikaṃ śārīrādikam, ārjavaṃ manovākkāyavṛttīnāṃ samatvam |
iti śrīmadbhagavadgītāṭīkāyāṃ tattvaprakāśikāyāṃ ṣoḍaśo'dhyāyaḥ |
18.2
ta0 ṭī0-kiṃca-ahiṃseti | ahiṃsā prāṇimātrapīḍāvarjanaṃ, satyaṃ yathādṛṣṭaśrutārthabhāṣaṇam, akrodhaḥ aparādhakāriṇi sannihite'pyavikṛtacittatvaṃ, tyāgaḥ anyābhikāṅkṣitasya priyasyāpi vastuno dātṛtvaśaktiḥ, śāntirindriyavṛttirodhanam, apaiśunaṃ parokṣe paradoṣaprakāśanavarjanaṃ, bhūteṣu dayā duḥkhāsahiṣṇutā, alolutvam alolupatvaṃ pakāralopa ārṣaḥ jñānendriyāṇāṃ viṣayeṣvacāñcalyamityarthaḥ, mārdavaṃ komalahṛdayatvaṃ, hrīrakāryakaraṇe lajjā, acāphalaṃ prayojanaṃ vinā'pi karmendriyāṇāṃ pravarttanaṃ cāpalaṃ tadbhāvo'cāpalamityarthaḥ |
18.3
ta0 ṭī0-kiṃca-teja iti | tejaḥ prāgalbhyaṃ durjanairabhibhāvitumaśakyatvaṃ, kṣamā sāmarthye satyapi svāparādhakāriṇaṃ krodhākaraṇaṃ, dhṛtiḥ āpadyapi svadharmādacalanena kartavyāvadhāraṇaṃ, śaucaṃ bāhyābhyantaraśodhanam, adroho manovākkāyaiḥ parasyāniṣṭakartṛtvābhāvaḥ, nātimānitā ātmani pūjyatvātiśayābhimāno'timānitā tadbhāvo nātimānitā, ete abhayādayo guṇā daivīṃ saṃpadamabhijātasya bhavanti | devā bhagavadājñānuvartinasteṣāṃ saṃbandhinī saṃpaddaivī bhagavanniyogaikavṛttistāmabhijātasya tadābhimukhyena jātasya tāmabhilakṣya jātasya bhāviśreyaskasya puṃso bhavantītyarthaḥ |
18.4
ta0 ṭī0-evamupādeyāṃ saṃpadamuktvā heyāmāsurīṃ saṃpadaṃ saṃkṣipyaikena ślokenāha-dambha iti | dambho dhārmikatvakhyāpanāya kiñciddharmācāraḥ, darpo dhanavidyādinimittamauddhatyam, abhimānaḥ abhijātyādinimitta ātmanyatiśreṣṭhatvābhiniveśaḥ, krodhaḥ parapīḍāheturabhijvalanātmakaścittavikāraḥ, pāruṣyaṃ rūkṣavadanenāpriyavācitvam, ajñānaṃ tattvātattvakṛtyākṛtyavivekaśūnyatvaṃ, cakāro bhayasattvāśuddhyadhṛtyādidoṣāṇāṃ samuccayārthaḥ | ete doṣā āsurīṃ sampadamabhijātasya bhavanti | asurā bhagavadājñāviparītācāraśīlāsteṣāṃ saṃbandhinī saṃpadāsurī tāmabhilakṣya jātasya tāmevābhivarttayituṃ jātasya bhavantītyarthaḥ |
18.5
ta0 ṭī0-ubhayoḥ saṃpadoḥ kāryabhedamāha-daivī saṃpaditi | daivī uktalakṣaṇā bhagavadājñānuvṛttirūpā saṃpadvimokṣāya saṃsārādviśeṣeṇa mokṣāya uktatattvajñānadvāreṇa bhagavadbhāvāpattaye bhavati | āsurī bhagavadājñāviparītācāravṛttirnibandhāya nitarāṃ bandhaḥ saṃsārastasmai nitarāmāsurī rākṣasīyonisu pātāyaiva matā | śāstrajñairiti śeṣaḥ | evaṃ śrutvā'haṃ katarāṃ saṃpadamabhijāto'smīti saṃdigdhacittamarjunamālakṣyāśvāsayati-mā śuca iti | hiṃsakadharmakṣatriyakulajāta āsurīṃ saṃpadamabhijātaḥ syāmiti śaṅkayā śokaṃ mā kṛthāḥ | yatastvaṃ daivīṃ saṃpadamabhilakṣya jāto'sīti | etadeva saṃbodhanena vodhayatihe pāṇḍaveti | dhārmikāgresarāṇāṃ bharatakuruprabhṛtīnāṃ kule jātasya pāṇḍostanayastvamapi dhārmika eva na tvāsuraprakṛtiriti bhāvaḥ |
18.6
ta0 ṭī0-nanu rākṣasīṃ prakṛttimāsuryāmantarbhāvya daivyāsurāsaṃpaddvayanirūpaṇena tadvattayā devā asurāśca nirdiṣṭāḥ syādevam “ trayāḥ prājāpatyā devā manuṣyā asurā ” iti śrutau manuṣyāḥ pṛthaṅnirdiṣṭāste kasyāḥ koṭāvantarbhavantītyata āha-dvāviti | asmim̐lloke devāsuratvasādhake karmādhikārake manuṣyaloke bhūtasargau manuṣyasargau dvau dvimakārau bhavataḥ | kau ? daiva āsuraśca | evakāreṇānyasargavyavacchedaḥ | devā asurāśceti dvividhā eva manuṣyāḥ, rākṣasāścāsurāntargatā evetyarthaḥ | prācīnaśubhāśubhakarmavaśādbhagavadājñānuvartanāya tadviparītācaraṇāya cotpattikāla eva devāsurasvabhāvā manuṣyā jāyante iti bhāvaḥ | tatra śubhavāsanāvān janmasamaye bhagavatkaṭākṣāvalokitaścet śamadamadayāhiṃsādisāttvikavṛttiniṣṭho daiva iti jñeyaḥ | aśubhavāsanāvān janmasamaye brahmarudrādyavalokitaścet kāmakrodhalobhamohahiṃsāmātsaryādirajastamovṛttistho'dharmaparāyaṇo'sura iti jñeyaḥ | tathoktaṃ mokṣadharme“ jāyamānaṃ hi puruṣaṃ yaṃ paśyenmadhusūdanaḥ | sāttvikaḥ sa tu vijñeyaḥ sa vai mokṣārthacintakaḥ || paśyatyenaṃ jāyamānaṃ brahmā rudro'thavā punaḥ | rajasā tamasā caiva mānasaṃ samābhiplutam ” iti | viṣṇudharme śaunakenāpyuktam “ dvau bhūtasargau loke'smin daiva āsura eva ca | viṣṇubhaktiparo daivo viparītastathā'suraḥ ” iti | tatra daivo daivīsaṃpadāśrayo vistaraśaḥ proktaḥ saptame navame dvādaśe | amānitvādiguṇavān trayodaśe, guṇātītalakṣaṇe caturdaśe, ‘ nirmānamohā ’ ityādinā pañcadaśe ca, abhayamityādinā'trāpyuktaḥ | āsuram-āsurāṇāṃ yathāpravṛttisvabhāvastaṃ manuṣyasargaṃ he pārtha ! me mattaḥ śṛṇu |
18.7
ta0 ṭī0-pratijñātamāsurasargameva vistaraśo nirūpayati-pravṛttimityādidvādaśabhiḥ ślokaiḥ | pravṛttiṃ trivargasādhanaṃ pravṛttilakṣaṇaṃ dharma, nivṛttiṃ mokṣasādhanaṃ nivṛttilakṣaṇaṃ dharma, cakārābhyāmubhayavidhadharmapratipādakamubhayavidhaṃ śāstraṃ ca āsurā āsurīṃ saṃpadamabhijatā janā na vidurna jānanti | ata eva teṣvāsureṣu śaucaṃ pravṛttinivṛttidharmopayogibāhyābhyantaraṃ tathā ācāro'pi yenācāreṇa vaidikena sandhyāvandanādinā tacchaucaṃ jāyate, sa na vidyate ' saṃdhyāhīno'śucirnityamanarhaḥ sarvakarmasu | yadanyatkurute karma na tasya phalabhāgbhavet ' iti smṛteḥ | satyaṃ ca yathādṛṣṭaśrutārthabhāṣaṇaṃ śrutismṛtyātmakaṃ śāstrarūpaṃ pramāṇaṃ vā teṣu na vidyate | bandhamokṣajñānahīnā aśaucā anācārā anṛtabhāṣiṇaḥ asurāḥ prasiddhāstathāvidhā manuṣyā apyasurā jñeyā ityarthaḥ |
18.8
ta0 ṭī0-ata eva-asatyamiti | yasmātteṣu dṛṣṭādṛṣṭasarvavastujñāpakaṃ śreyobodhakaṃ śāstraṃ na vidyate'ta eva te asatyamapratiṣṭhamanīśvaraṃ ca jagadāhuḥ | tatra "sadeva saumyedamagra āsīt", "sattvāccāvarasya", "bhāve copalabdheḥ", "ūrdhvamūlamadhaḥśākhamaśvatthaṃ prāhuravyayam" ityādibhiḥ satyatvenoktamapi asatyaṃ kālatraye'pi sattāśūnyaṃ satyatayā bhānaṃ bhrāntyāhuḥ, na cāsadevedamagra āsīditi śrutau asadvyapadeśasyāpi vidyamānatvātkathaṃ satyamiti cenna "asadvyapadeśāditi cenna dharmāntareṇa vākyaśeṣāt " iti sūtreṇa avyākṛtatvarūpeṇa pariṇāmitvarūpeṇa vā dharmāntarayogenāsacchabdārthasya sūtrakāreṇaiva nirūpitatvāt | "tatsadāsīt " iti vākyaśeṣe satyatvābhidhānāt | tathā " sanmūlāḥ somyemāḥ sarvāḥ prajāḥ sadāyatanāḥ satpratiṣṭhāḥ " " buddhirmano mahadvāyustejo'mbhaḥ khaṃ mahī ca yā | caturvidhaṃ ca yadbhūtaṃ sarvaṃ kṛṣṇe pratiṣṭhitam | viṣṭabhyāhamidaṃ kṛtsnamekāṃśena sthito jagat " ityādiśāstrānmadādhārakam, apratiṣṭhaṃ nāsti paramātmā brahma pratiṣṭhā yasya tadapratiṣṭhamityāhuḥ | tathā "yato vā imāni bhūtāni jāyante " " ahaṃ sarvasya prabhavo mattaḥ sarvaṃ pravartate " antaḥpraviṣṭaḥ śāstā janānāṃ sarvātmā ", " sasurāsuragandharvaṃ sayakṣoragarākṣasam | jagadvaśe vartate'daḥ kṛṣṇasya sacarācaram" ityādiśāstrānmatkāryaṃ manniyamyaṃ madātmakaṃ madadhiṣṭhitaṃ ca, anīśvaraṃ na vidyate īśvaraḥ kartā śāstā'ntarātmā'dhiṣṭhātā vā yasya tadanīśvaramityāhuḥ | tarhi kuto jagadutpattiṃ vadantītyata āhaaparasparasaṃbhūtamiti | aparaśca paraścetyaparasparaṃ kāmaprayuktayoḥ strīpuruṣayoḥ saṃyogātsaṃbhūtaṃ manuṣyapaśvādi sarvaṃ jātamityarthaḥ | kimanyatkāmaitukaṃ kāmahetukameva kāmahaitukaṃ strīpuruṣayoḥ kāmāt kimanyajjagataḥ kāraṇaṃ ? na kiṃcidapi dṛṣṭamityarthaḥ | dṛṣṭārthādanyadadṛṣṭaṃ dharmādharmeśvarādikaṃ kāraṇaṃ na manyante iti bhāvaḥ |
18.9
ta0 ṭī0-tataśca-etāmiti | etāṃ teṣāṃ nāstikānāṃ dṛṣṭiṃ darśanamavaṣṭabhyāśritya naṣṭātmānaḥ naṣṭo dehātirikta ātmā yeṣāṃ te tathā, dehātiriktātmajñānābhāvāt | ato'lpabuddhayaḥ alpe naśvare pratyakṣasiddhe dehe pañcendriyaviṣaye vā buddhiryeṣāṃ te'lpabuddhayaḥ ātmānātmavivekābhāvādviparītajñānā ityarthaḥ | ugrakarmāṇaḥ ugraṃ hiṃsādibahulaṃ karma yeṣāṃ te tathā | ata evāhitā vairiṇaḥ santo jagataḥ kṣayāya prabhavanti |
18.10
ta0 dī0-kiṃca—kāmamiti | duṣpūraṃ duḥkhenapi pūrayitumaśakyaṃ kāmamāśritya dambhamānamadairanvitāḥ mohādavivekādasadgrāhān aśubhaniścayān gṛhītvā upādāya aśucivratā aśucīni madyamāṃsādiviṣayāṇi vratāni yeṣāṃ tathābhūtāḥ kṣudradevatārādhanādau pravartante |
18.11
ta0 ṭī0-kiṃca-cintāmiti | jīvanasya śvastanasyāpyaniścayāccintāṃ tu aparimeyābhiyattayā mātumaśakyāṃ pralayāntāṃ maraṇāntāmupāśritāḥ sadā cintāviṣṭacittā ityarthaḥ | tathā kāmopabhogaparamāḥ | kāmopabhoga eva paramaḥ puruṣārtho yeṣāṃ, punaretāvaditi niścitāḥ ito'dhikaḥ puruṣārtho nāstīti kṛtaniścayāḥ |
18.12
ta0 ṭī0-ata eva-āśeti | āśā eva pāśāsteṣāṃ śatairbaddhāḥ itastata ākṛṣyamāṇāḥ kāmakrodhaparāyaṇāḥ kāmakrodhamātraparamāśrayā āsurā bhavantītyarthaḥ | etāvatā asurāṇāṃ lakṣaṇamuktamidānīṃ tatpravṛttimāha-īhanta iti | kāmabhogārthamanyāyena cauryaprāṇivadhādinā'rthasaṃcayān prati īhante ceṣṭante |
18.13
ta0 ṭī0-teṣāmarthatṛṣṇāṃ tanmanorathakathanena vivṛṇoti-idamadyeti | idaṃ dhanakṣetrādikaṃ mayā buddhibalasāmarthyavatā svasāmarthyenaiva labdhaṃ na daivādinā, idaṃ ca dhanaṃ manorathaṃ mano'bhilaṣitaṃ svapauruṣeṇa prāpsye| idaṃ dhanaṃ svasāmarthyasaṃcitaṃ mama gṛhe'sti | idamapi madupāyasādhyaṃ punarbhāviṣyati |
18.14
ta0 ṭī0-kiṃ ca-asāviti | asau madīrṣurdujjeyaḥ śatruḥ sarvasāmarthyavatā mayā hataḥ | evamaparānapi śatrūnahaṃ śūro haniṣyāmi | durbalā hi daivādikaṃ samāśrayante nāhaṃ tathā, yata īśvaro'ham | svādhīno'hamitareṣāṃ niyantā'smi | ahaṃ bhogī svata eva prāptasarvabhogaḥ | siddho'haṃ putramitrabhṛtyādibhirājñānuvartibhiḥ svato'pi balavān sukhī sarvavyādhirahitaḥ |
18.15
ta0 ṭī0-kiṃ ca-āḍhya iti | āḍhyo dhanadhānyasaṃpannaḥ, abhijanavānuttamakule prasūto'hamevāsmi | ataḥ ko'nyo'sti sadṛśo mayā, na ko'pītyarthaḥ | nanu kecidyajñadānādinā kīrtimanto dṛśyante śrūyante ca tatsādṛśyaṃ syādata āha-yakṣya iti | yakṣapiśācādīn yakṣye | dāsyāmi stāvakebhyo naṭādibhyaḥ | ato yajñena dānenāpyahameva sarveṣāṃ kīrtimabhibhūyotkṛṣṭo bhaviṣyāmītyarthaḥ | tataśca modiṣye harṣaṃ prāpsyāmi sakhījanaiḥ saha | ityevamādyajñānena vimohitā vividhaṃ mohaṃ vṛthā manoratharacanātmakaṃ bhramaṃ prāpitāḥ patanti narake'śucāvityuttareṇānvayaḥ |
18.16
ta0 ṭī0-evaṃ te kiṃ phalaṃ prāpnuvantītyapekṣāyāmāha - aneketi | sarvakarmaphalapradātrīśvarasāhāyyamṛte svasyaiva sāmarthyamavakalpyaitatkuryāmitthaṃ kuryāmidamanubhūyāmityanekacittavibhrāntā anekeṣu viṣayeṣu cittaṃ tena vibhrāntā vikṣiptā evaṃ moharūpeṇa jālena samāvṛtāḥ sūtramayena jālenāvṛtā matsyā iva kāmabhogeṣu prasaktā abhiniviṣṭāḥ santo'śucau viṇmūtraśleṣmādipūrṇe rauravādau narake patanti |
18.17
ta0 ṭī0-yakṣya ityādinā yasteṣāṃ yajñadānādyabhimāna uktaḥ so'pi kevalaṃ dharmadhvajitvīya na tu śāstravidhiviṣaya ityāha—ātmasaṃbhāvitā iti | ātmanaiva saṃbhāvitāḥ ātmanaivātmānaṃ śreṣṭhaṃ manyamānā ata eva stabdhā anamrāḥ | tatra hetuḥ—dhanamānamadānvitāḥ | dhanena māno garvaḥ madaścoddharṣastābhyāmanvitāḥ santaste nāmayajñairyajñikā dīkṣitā iti yaṣṭṛtvakhyāpanāya ye yajñāste nāmayajñāḥ, athavā nāmayajñairnāmamātrayajñairyajñābhāsaiairyajante | kathaṃ? dambhena, na tu sāttvikaśraddhayā | avidhipūrvakaṃ vidhihīnaṃ yathā bhavati tathetyarthaḥ |
18.18
ta0 ṭī0-avidhipūrvakatvaṃ ( ca ) svabhāvavaiparītyādityāha-ahaṃkāramiti | anātmani pāñcabhautike ātmatvābhimāno'haṅkārastaṃ saṃśritāḥ | balaṃ parapīḍākaraṇasāmarthyaṃ, darpaṃ darpo nāma svasya pūjyatvātiśayabuddhyā'nyānādarastaṃ, kāmaṃ stryādibhogāsakti, krodhaṃ svaparasaṃtāpajananarūpamantarjvalanametān doṣān saṃśritāḥ māmīśvaramātmaparadeheṣu tattadbuddhisākṣitayā vartamānaṃ pradviṣanto macchāsanātikramaḥ pradveṣastaṃ kurvantaḥ abhyasūyakāḥ sanmārgavartināṃ satāṃ guṇeṣu doṣāropakāḥ |
18.19
ta0 ṭī0-evamāsurāṇāṃ pravṛttiṃ svabhāvaṃ coktvedānīṃ teṣāṃ nityasaṃsṛtirūpāmadhogatiṃ phalamāhatāniti dvābhyām | tān māṃ sādhūṃśca dviṣataḥ krūrānatyugrasvabhāvān saṃsāreṣu janmamaraṇādimārgeṣu tatrāpyāsurīṣveva yoniṣu ajasraṃ nirantaraṃ kṣipāmi | tatsvabhāvānuguṇamuttarottaraṃ krūrabuddhimeva teṣāṃ vardhayāmītyarthaḥ |
18.20
ta0 ṭī0-tataste-āsurīmiti | mūḍhā vivekaśūnyā macchrāsanaviparītācaraṇāraśrayāṃ yonimāpannāḥ janmani janmani punaḥ punastamobahulāsveva jāyamānā māṃ sarveśvaraṃ sarvakarmaphalapradātāramaprāpyaiva guruśāstropadeśābhāvena asti parameśvaro bhagavānvāsudevaḥ sarvārādhya iti jñānamaprāpyaiva tato madviṣayājñānādadhamāṃ śvaśūkarādiyonirūpāṃ gatiṃ phalaṃ yānti prāpnuvanti |
18.21
ta0 ṭī0-evamuktaḥ sarva āsurabhāvaḥ | idānīṃ sarvānarthasyāsurīsaṃpadaśca mūlaṃ yatparihāreṇa sarvānarthaḥ parihṛto bhavati, tatrividhaṃ parityāgārthamāha-trividhamiti | trividhaṃ triprakāraṃ narakasya narakaprāptau idaṃ dvāramasti | kiṃbhūtaṃ ? ātmano nāśanaṃ yaddvāraṃ praviśanneva puruṣo naśyati sarvapuruṣārtharahito bhavati | kiṃ tatrikaṃ? kāmaḥ krodhastathā lobha iti | yasmādātmano nāśanaṃ narakasya dvāraṃ tasmādetatkāmāditrayaṃ tyajet yatnataḥ parivarjayet |
18.22
" ta0 ṭī0-tatyāgameva śreyohetutvena stauti-etairiti | etaiḥ kāmakrodhalobhaistamodvāraistāmisrāndhatāmisrādinarakasya dvārabhūtaistribhirvimukto viśeṣato mukto nara ātmanaḥ śreyo mokṣasādhanamācarati madbhaktijñānopāye yatate | tato jñānabhaktiparipākātparāṃ gatiṃ paramaphalaṃ māmeva yāti |
18.23
ta0 ṭī0-uktasya sarvasyāsurabhāvasya kāmādestrividhasya narakadvārasya ca parivarjanaṃ śreyaācaraṇaṃ ca vidhiniṣedharūpaśāstrajñānādhīnamiti vaktuṃ tadanādareṇācaraṇaṃ sarvaśreyobādhakamityāha-yaḥ śāstravidhimiti | yacchabdena śāstrīyakāryānuṣṭhānādhikārī sāmānyo gṛhyate | jīvānāṃ hitaṃ śāsti bodhayatīti śāstraṃ vedastadupajīvismṛtipurāṇetihāsādi tatsaṃbandhī vidhirityupalakṣaṇaṃ niṣedhasya | tathā caivaṃ kuryādevaṃ na kuryāditi kartavyākartavyaviṣayo liṅādiśabdastamutsṛjyopekṣya kāmakārataḥ svecchayā yo vartate guṇakāryeṣu pravartate sa siddhiṃ sādhanasiddhiṃ karmādyupāyaṃ kurvannapi nāpnoti | siddhayabhāve na sukhamaihikāmuṣmikaṃ kimapi prāpnoti, na parāṃ gatiṃ muktiṃ prāpnoti |
18.24
ta0 ṭī0-phalitārthamāha-tasmāditi | yasmācchāstrānaṅgīkāriṇāṃ na kimapi phalaṃ bhavati, tasmāt kāryākāryavyavasthitau idamitthaṃ vā kāryamidamitthaṃ vā na kāryamityasyāṃ vyavasthāyāṃ te tava daivīprakṛtikasya śāstraṃ vedastadupabṛṃhaṇasmṛtipurāṇetihāsādikaṃ pramāṇaṃ niścāyakam | ataḥ śāstravidhānoktaṃ vihitaṃ pratiṣiddhaṃ ca dharmamadharmaṃ ca jñātvā iha karmādhikāre naraloke svavarṇāśramocitameva yuddhādikaṃ karma kartuṃ tvamarhasi |
āsurīṃ saṃpadaṃ hitvā kāmādyaiḥ kāraṇaiḥ saha | śāstroktameva kartavyamityādiṣṭaṃ hi ṣoḍaśe |
Linked texts (1)
- Bhagavadgītā — Vyāsa, Sanskrit