Bhagavadgita 2.40
Gūḍhārthadīpikā 2.40
- Language
- Sanskrit
2.40
4 madhusūdanīvyākhyā | śrutyā vividiṣāṃ jñānaṃ coddiśya saṃyogapṛthaktvanyāyena sarvakarmaṇāṃ viniyogāttatra cāntaḥkaraṇaśuddherdvāratvānmāṃ prati karmānuṣṭhānaṃ vidhīyate | tatra 'tadyatheha karmajito loka kṣīyata evamevāmutra puṇyajito lokaḥ kṣīyate' iti śrutibodhitasya phalanāśasya saṃbhavāt jñānaṃ vividiṣāṃ coddiśya kriyamāṇasya yajñādeḥ kāmyatvātsarvāṅgopasaṃhāreṇānuṣṭheyasya yatkiṃcidaṅgasaṃpattāvapi vaiguṇyopapatteryajñenetyādivākyavihitānāṃ ca sarveṣāṃ karmaṇāmekena puruṣāyuṣaparyavasāne'pi kartumaśakyatvātkṛtaḥ 'karmabandhaṃ prahāsyasi' iti phale pratyāśetyata āha bhagavān —abhikramyate karmaṇā prārabhyate yatphalaṃ so'bhikramastasya nāśastadyathehetyādinā pratipāditaḥ sa iha niṣkāmakarmayoge nāsti etatphalasya śuddheḥ pāparūparūpalena lokaśabdāvācyabhogyatvābhāvena ca kṣayāsaṃbhavāt, vedanaparyantāyā eva vividiṣāyāḥ karmaphalatvādvedanasya cāvyavadhānenājñānanivṛttiphalajanakatasya phalamajanayitvā nāśāsaṃbhavācciha phalanāśo nāstīti sādhūktam | taduktam-'tadyatheheti yā nindā sā phale na tu karmaṇi | phalecchāṃ tu parityajya kṛtaṃ karma viśuddhikṛt ||' iti | tathā pratyavāyo'ṅgavaiguṇyanibandhanaṃ vaiguṇyamiha na vidyate tamitivākyena nityānāmevopāttaduritakṣayadvāreṇa vividiṣāyāṃ viniyogāt | tatraca sarvāṅgopasaṃhāraniyamābhāvāt, kāmyānāmapi saṃyogapṛthaktvanyāyena viniyoga iti pakṣe'pi phalābhisaṃdhirahitatvena teṣāṃ nityatulyatvāt | nahi kāmyanityāgnihotrayoḥ svataḥ kaścidviśeṣo'sti | phalābhisaṃhitadabhāvābhyāmeva tu kāmyalanityatvavyapadeśaḥ | idaṃca pakṣadvayamuktaṃ vārtike-'vedānuvacanādīnāmaikātmyajñānajanmane | tametamiti vākyena nityānāṃ vakṣyate vidhiḥ || yadvā vividiṣārthatvaṃ kāmyānāmapi karmaṇām |
etadupapādanāya tametamitivākyavihitānāmekārthatvamāha-he kurunandana, iha śreyomārge 'tametam' itivākye vā vyavasāyātmikā ātmatattvaniścayātmikā buddhirekaiva caturṇāmāśramāṇāṃ sādhyā vivakṣitā, 'vedānuvacanena' ityādau tṛtīyāvibhaktyā pratyekaṃ nirapekṣasādhanatvabodhanāt | bhinnārthatve hi samuccayaḥ syāt | ekārthatve'pi darśapūrṇamāsābhyāmitivaddvandvasamāsena 'yaddharmaye ca prajāpataye ce' itivaccaśabdena vā' na tathātra kiṃcipramāṇamastītyarthaḥ | sāṃkhyaviṣayā yogaviṣayā ca buddhirekaphalatvādekā vyavasāyātmikā sarvaviparītabuddhīnāṃ bādhikā nirdoṣaveda-
Linked texts (1)
- Bhagavadgītā — Vyāsa, Sanskrit