Pramāṇa · Search · About · API

Bhagavadgita 2.45

Gūḍhārthadīpikā 2.45

Language
Sanskrit

2.45

4 madhusūdanīvyākhyā | sukṛtaṃ bhavati' ityevamādayasteṣveva ratā vedārthasatyatvainaivamevaitaditi mithyāviśvāsena saṃtuṣṭāḥ | he pārtha, ataeva nānyadastītivādinaḥ karmakāṇḍāpekṣayā nāstyanyajjñānakāṇḍaṃ, sarvasyāpi vedasya kāryaparatvāt, karmaphalāpekṣayā ca nāstyanyanniratiśayaṃ jñānaphalamiti vadanaśīlāḥ | mahatā prabandhena jñānakāṇḍaviruddhabhāṣiṇa ityarthaḥ | kuto mokṣadveṣiṇaste | yataḥ kāmātmānaḥ kāmyamānaviṣayaśatākulacittatvena kāmamayāḥ | evaṃsati mokṣamapi kuto na kāmayante | yataḥ svargaparāḥ svarga evordhvasyādyupetatvena para utkṛṣṭo yeṣāṃ te tathā | svargātiriktaḥ puruṣārtho nāstīti bhrāmyanto vivekavairāgyābhāvānmokṣakathāmapi soḍhumakṣamā iti yāvat | teṣāṃ ca pūrvoktabhogaiśvaryayoḥ prasaktānāṃ kṣayitvādidoṣadarśanena nivṛttāntaḥkaraṇānāṃ tayā kriyāviśeṣabahulayā vācāpahṛtamācchāditaṃ ceto vivekajñānaṃ yeṣāṃ tathābhūtānāmarthavādāḥ stutyarthāstātparyaviṣaye pramāṇāntarabādhite vedasya prāmāṇyamiti suprasiddhamapi jñātumaśaktānāṃ samādhāvantaḥkaraṇe vyavasāyātmikā buddhirna vidhīyate | na bhavatītyarthaḥ | samādhiviṣayā vyavasāyātmikā buddhisteṣāṃ na bhavatīti vā | adhikaraṇe viṣaye vā saptamyāstulyatvāt | vidhīyata iti karmakartari lakāraḥ | samādhīyate'sminsarvamiti vyutpattyā samādhirantaḥkaraṇaṃ vā paramātmā veti nāprasiddhārthakalpanam | ahaṃ brahmetyavasthānaṃ samādhistannimittaṃ vyavasāyātmikā buddhirnotpadyata iti vyākhyāne tu rūḍhirevāhatā | ayaṃbhāvaḥ-yadyapi kāmyānyagnihotrādīni śuddhyarthebhyo na viśiṣyante tathāpi phalābhisaṃdhidoṣānnāśayaśuddhiṃ saṃpādayanti | bhogānuguṇā tu śuddhirna jñānopayoginī | etadeva darśayituṃ bhogaiśvaryaprasaktānāmiti punaruktam | phalābhisandhimantareṇa tu kṛtāni karmāṇi jñānopayoginīṃ śuddhimādadhatīti siddhaṃ vipaścidavipaścitoḥ phalavailakṣaṇyam | vistareṇa caitadagre pratipādayiṣyate |
4 madhusūdanīvyākhyā | kurvatāṃ karmasvābhāvyātsvargādiphalaprāptau jñānapratibandhaḥ samāna ityāśaṅkyāha-trayāṇāṃ guṇānāṃ karma traiguṇyaṃ kāmamūlaḥ saṃsāraḥ sa eva prakāśyatvena viṣayo yeṣāṃ tādṛśā vedā. karmakāṇḍātmakā., yo yatphalakāmastasyaiva tatphalaṃ bodhayantītyartha | nahi sarvebhyaḥ kāmebhyo darśapūrṇamāsāviti viniyoge'pi sakṛdanuṣṭhānātsarvaphalaprāptirbhavati tattatkāmanāvarahāt, yatphalakāmanayānutiṣṭhati tadeva phalaṃ tasminprayoga iti sthitaṃ yogasiddhyadhikaraṇe | yasmādevaṃ kāmanāvarahe phalavirahaḥ tasmāttvaṃ nistraiguṇyo niṣkāmo bhava he arjuna | etena karmasvābhāvyātsaṃsāro nirastaḥ | nanu śītoṣṇādidvandvapratīkārāya vastrādyapekṣaṇātkuto niṣkāmatvamata āha-nirdvandva | sarvatra bhaveti saṃbadhyate | mātrāsparśāstvityuktanyāyena śītoṣṇādidvandvasahiṣṇurbhava | asahyaṃ du khaṃ kathaṃ vā soḍhavyamityapekṣāyāmāha-nityasattvasthaḥ nityamacañcalaṃ yatsattvaṃ dhairyāparaparyāyaṃ tasmistiṣṭhatīti tathā | rajastamobhyāmabhibhūtasattvo hi śītoṣṇādipīḍayā mariṣyāmīti manvāno dharmādvimukho bhavati, tvaṃ tu, rajastamasī abhibhūya sattvamātrāvalambano bhava | nanu śītoṣṇādisahane'pi kṣutpipāsādipratīkārārtha kiṃcidanupāttamupādeyamupāttaṃ ca rakṣaṇīyamiti tadarthaṃ yatne kriyamāṇe kuta sattvasthatvamityata āha-niryogakṣema | alabdhalābho yoga , labdhaparirakṣaṇaṃ kṣemastadrahito bhava | cittavikṣepakāriparigraharahito bhavetyartha. | nacaivaṃ cintā kartavyā kathamevaṃ sati jīviṣyāmīti | yataḥ sarvāntaryāmī parameśvara eva tava yogakṣemādi nirvāhayiṣyatītyāha-ātmavān ātmā paramātmā dhyeyatvena yogakṣemādinirvāhakatvena ca vartate yasya
na caivaṃ śaṅkanīyaṃ sarvakāmanāparityāgena karma kurvannahaṃ taistaiḥ karmajanitairānandairvañcitaḥ syāmiti | yasmāt udapāne kṣudrajalāśaye | jātāvekavacanam | yāvānarthaḥ yāvatsnānapānādiprayojanaṃ bhavati, sarvataḥsaṃplutodake mahati jalāśaye tāvānartho bhavatyeva | yathā hi parvatānnirkarāḥ sarvataḥ sravantaḥ kvacidupatyakāyāmekatra milanti tatra pratyekaṃ jāyamānamudakaprayojanaṃ samudāye sutarāṃ bhavati, sarveṣāṃ nirjharāṇāmekatraiva kāsāre'ntarbhāvāt, evaṃ sarveṣu vedeṣu vedokteṣu kāmyakarmasu yāvānartho hairaṇyagarbhānandaparyantastāvagvijñānato brahmatattvaṃ sākṣātkṛtavato brāhmaṇasya

Linked texts (1)