Pramāṇa · Search · About · API

Bhagavadgita 1

Gītābhāṣya (of Rāmānuja) 1

Language
Sanskrit

Contents

1.1

dhṛtarāṣṭra uvāca ---
dharmakṣetre kurukṣetre samavetā yuyutsavaḥ |
māmakāḥ pāṇḍavāś caiva kim akurvata sañjaya ||

p12237

evaṃ jñātvāpi sarvātmanāndho dhṛtarāṣṭraḥ suyodhanavijayabubhutsayā sañjayaṃ papraccha /

1.2

sañjaya uvāca ---
dṛṣṭvā tu pāṇḍavānīkaṃ vyūḍhaṃ duryodhanas tadā |
ācāryam upasaṃgamya rājā vacanam abravīt ||

1.3

paśyaitāṃ pāṇḍuputrāṇām ācārya mahatīṃ camūm |
vyūḍhāṃ drupadaputreṇa tava śiṣyeṇa dhīmatā ||

1.4

atra śūrā maheṣvāsā bhīmārjunasamā yudhi |
yuyudhāno virāṭaś ca drupadaś ca mahārathaḥ ||

1.5

dhṛṣṭaketuś cekitānaḥ kāśīrājaś ca vīryavān |
purujitkuntibhojaś ca śaibyaś ca narapuṅgavaḥ ||

1.6

yudhāmanyuś ca vikrānta uttamaujāś ca vīryavān |
saubhadro draupadeyāś ca sarva eva mahārathāḥ ||

1.7

asmākaṃ tu viśiṣṭā ye tān nibodha dvijottama |
nāyakā mama sainyasya saṃjñārthaṃ tān bravīmi te ||

1.8

bhavān bhīṣmaś ca karṇaś ca kṛpaś ca samitiñjayaḥ |
aśvatthāmā vikarṇaś ca saumadattis tathaiva ca ||

1.9

anye ca bahavaḥ śūrā madarthe tyaktajīvitāḥ |
nānāśastrapraharaṇās sarve yuddhaviśāradāḥ ||

1.10

aparyāptaṃ tad asmākaṃ balaṃ bhīṣmābhirakṣitam |
paryāptaṃ tv idam eteṣāṃ balaṃ bhīmābhirakṣitam ||

1.11

ayaneṣu ca sarveṣu yathābhāgam avasthitāḥ |
bhīṣmam evābhirakṣantu bhavantaḥ sarva eva hi ||

1.2-11

duryodhanaḥ svayam eva bhīmābhirakṣitaṃ pāṇḍavānāṃ balam, ātmīyaṃ ca bhīṣmābhirakṣitaṃ balam avalokya, ātmavijaye tasya balasya paryāptatām ātmīyasya balasya tadvijaye cāparyāptatām ācāryāya nivedya antarviṣaṇṇo 'bhavat //

1.12

tasya saṃjanayan harṣaṃ kuruvṛddhaḥ pitāmahaḥ |
siṃhanādaṃ vinadyoccaiḥ śaṅkhaṃ dadhmau pratāpavān ||

1.13

tataḥ śaṅkhāś ca bheryaś ca paṇavānakagomukhāḥ |
sahasaivābhyahanyanta sa śabdas tumulo 'bhavat ||

1.14

tataḥ śvetair hayair yukte mahati syandane sthitau |
mādhavaḥ pāṇḍavaś caiva divyau śaṅkhau pradadhmatuḥ ||

1.15

pāñcajanyaṃ hṛṣīkeśo devadattaṃ dhanañjayaḥ |
pauṇḍraṃ dadhmau mahāśaṅkhaṃ bhīmakarmā vṛkodaraḥ ||

1.16

anantavijayaṃ rājā kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ |
nakulaḥ sahadevaś ca sughoṣamaṇipuṣpakau ||

1.17

kāśyaś ca parameṣvāsaḥ śikhaṇḍī ca mahārathaḥ |
dhṛṣṭadyumno virāṭaś ca sātyakiś cāparājitaḥ ||

1.18

drupado draupadeyāś ca sarvataḥ pṛthivīpate |
saubhadraś ca mahābāhuḥ śaṅkhān dadhmuḥ pṛthak pṛthak ||

p15134

tasya viṣādam ālakṣya bhīṣmas tasya harṣaṃ janayituṃ siṃhanādaṃ śaṅkhadhmānaṃ ca kṛtvā, śaṅkhabherīninādaiś ca vijayābhiśaṃsinaṃ ghoṣaṃ cākārayat // tataḥ -- taṃ ghoṣam ākarṇya sarveśvareśvaraḥ pārthasārathī rathī ca pāṇḍutanayas trailokyavijayopakaraṇabhūte mahati syandane sthitau

1.19

sa ghoṣo dhārtarāṣṭrāṇāṃ hṛdayāni vyadārayat |
nabhaś ca pṛthivīṃ caiva tumulo 'py anunādayan ||

1.20

atha vyavasthitān dṛṣṭvā dhārtarāṣṭrān kapidhvajaḥ |
pravṛtte śastrasaṃpāte dhanur udyamya pāṇḍavaḥ ||

1.21

hṛṣīkeśaṃ tadā vākyam idam āha mahīpate |
senayor ubhayor madhye rathaṃ sthāpaya me 'cyuta ||

p15940

trailokyaṃ kampayantau śrīmatpāñcajanyadevadattau divyau śaṅkhau pradadhmatuḥ //

1.12-19

tato yudhiṣṭhiro vṛkodarādayaś ca svakīyān śaṅkhān pṛthak pṛthak pradadhmuḥ / sa ghoṣo duryodhanapramukhānāṃ sarveṣām eva bhavatputrāṇāṃ hṛdayāni bibheda / "adyaiva naṣṭaṃ kurūṇāṃ balam" iti dhārtarāṣṭrā menire / evaṃ tadvijayābhikāṅkṣiṇe dhṛtarāṣṭrāya sañjayo 'kathayat //

p16364

atha yuyutsūn avasthitān dhārtarāṣṭrān dṛṣṭvā laṅkādahanavānaradhvajaḥ pāṇḍutanayo

1.22

yāvad etān nirīkṣe 'haṃ yoddhukāmān avasthitān |
kair mayā saha yoddhavyam asmin raṇasamudyame ||

1.23

yotsyamānān avekṣe 'haṃ ya ete 'tra samāgatāḥ |
dhārtarāṣṭrasya durbuddher yuddhe priyacikīrṣavaḥ ||

1.24

sañjaya uvāca ---
evam ukto hṛṣīkeśo guḍākeśena bhārata |
senayor ubhayor madhye sthāpayitvā rathottamam ||

1.25

bhīṣmadroṇapramukhataḥ sarveṣāṃ ca mahīkṣitām |
uvāca pārtha paśyaitān samavetān kurūn iti ||

1.26

tatrāpaśyat sthitān pārthaḥ pitQn atha pitāmahān |

p17191

jñānaśaktibalāiśvaryavīryatejasāṃ nidhiṃ svasaṅkalpakṛtajagadudayavibhavalayalīlaṃ hṛṣīkeśaṃ parāvaranikhilajanāntarabāhyakaraṇānāṃ sarvaprakāraniyamane 'vasthitam āśritavātsalyavivaśatayā svasārathye 'vasthitam, "yuyutsūn yathāvad avekṣituṃ tad īkṣanakṣame sthāne rathaṃ sthāpaya" ity acodayat //

1.26_2

ācāryān mātulān bhrātQn putrān pautrān sakhīṃs tathā ||

1.27

śvaśurān suhṛdaś caiva senayor ubhayor api |
tān samīkṣya sa kaunteyaḥ sarvān bandhūn avasthitān ||

1.28

kṛpayā parayāviṣṭo viṣīdann idam abravīt |
dṛṣṭvemaṃ svajanaṃ kṛṣṇa yuyutsuṃ samupasthitam ||

1.29

sīdanti mama gātrāṇi mukhaṃ ca pariśuṣyati |
vepathuś ca śarīre me romaharṣaś ca jāyate ||

1.30

gāṇḍīvaṃ sraṃsate hastāt tvak caiva paridahyate |
na ca śaknomy avasthātuṃ bhramatīva ca me manaḥ ||

1.31

nimittāni ca paśyāmi viparītāni keśava |
na ca śreyo 'nupaśyāmi hatvā svajanam āhave ||

1.32

na kāṅkṣe vijayaṃ Kṛṣṇa na ca rājyaṃ sukhāni ca |
kiṃ no rājyena govinda kiṃ bhogair jīvitena vā ||

1.33

yeṣām arthe kāṅkṣitaṃ no rājyaṃ bhogāḥ sukhāni ca |
ta ime 'vasthitā yuddhe prāṇāṃs tyaktvā dhanāni ca ||

1.34

ācāryāḥ pitaraḥ putrās tathaiva ca pitāmahāḥ |
mātulāḥ śvaśurāḥ pautrāḥ syālāḥ saṃbandhinas tathā ||

1.20-25

sa ca tena coditas tatkṣaṇād eva Bhīṣmaḍroṇādīnāṃ sarveṣām eva mahīkṣitāṃ paśyatāṃ yathācoditam akarot / īdṛśī bhavadīyānāṃ vijayasthitir iti cāvocat //

p19026

sa tu Pārtho mahāmanāḥ paramakāruṇiko dīrghabandhuḥ paramadhārmikaḥ sabhrātṛko

1.35

etān na hantum icchāmi ghnato 'pi madhusūdhana |
api trailokyarājyasya hetoḥ kiṃ nu mahīkṛte ||

1.36

nihatya dhārtarāṣṭrān naḥ kā prītiḥ syāj janārdana |
pāpam evāśrayed asmān hatvaitān ātatāyinaḥ ||

1.37

tasmān nārhā vayaṃ hantuṃ dhārtarāṣṭrān sabāndhavān |
svajanaṃ hi katham hatvā sukhinaḥ syāma mādhava ||

1.38

yady apy ete na paśyanti lobhopahatacetasaḥ |
kulakṣayakṛtaṃ doṣaṃ mitradrohe ca pātakam ||

1.39

kathaṃ na jñeyam asmābhiḥ pāpād asmān nivartitum |
kulakṣayakṛtaṃ doṣaṃ prapaśyadbhir ñanārdana ||

1.40

kulakṣaye praṇaśyanti kuladharmāḥ sanātanāḥ |
dharme naṣṭe kulaṃ kṛtsnam adharmo 'bhibhavaty uta ||

1.41

adharmābhibhavāt kṛṣṇa praduṣyanti kulastriyaḥ |
strīṣu duṣṭāsu vārṣṇeya jāyate varṇasaṅkaraḥ ||

1.42

saṅkaro narakāyaiva kulaghnānāṃ kulasya ca |
patanti pitaro hy eṣāṃ luptapiṇḍodakakriyāḥ ||

1.43

doṣair etaiḥ kulaghnānāṃ varṇasaṅkarakārakaiḥ |
utsādyante jātidharmāḥ kuladharmāś ca śāśvatāḥ ||

1.44

utsannakuladharmāṇāṃ manuṣyāṇāṃ ñanārdana |
narake niyataṃ vāso bhavatīty anuśuśruma ||

1.45

aho bata mahat pāpaṃ kartuṃ vyavasitā vayam |
yad rājyasukhalābhena hantuṃ svajanam udyatāḥ ||

1.46

yadi mām apratīkāram aśastraṃ śastrapāṇayaḥ |
dhārtarāṣṭrā raṇe hanyus tan me kṣemataraṃ bhavet ||

p20874

bhavadbhir atighorair māraṇair jatugṛhadāhādibhir asakṛdvañcito 'pi paramapuruṣasahāyenātmanā haniṣya

1.47

sañjaya uvāca ---
evam uktvārjunaḥ saṃkhye rathopastha upāviśat |
visṛjya saśaraṃ cāpaṃ śokasaṃvignamānasaḥ ||

Translations (3)

Commentaries (14)

Other recensions (1)

Linked texts (1)