Pramāṇa · Search · About · API

Bhagavadgita 5.19

Vaṃśī 5.19

Language
Sanskrit

5.19

mṛgatṛṣṇikodakādau sadbuddhiranuvṛttā pramāṇanirūpaṇānte vicchidyate, sa tasyāantaḥ | tathā antavantaḥ | svapnamāyādehādivacca antavantaḥ (asantaḥ) ityuktāḥ | tattvajñānibhiritiśeṣaḥ | yasmādevaṃ nityojvikriyaścātmā, ‘san’ iti na śokasthānam | tasya dehā asanta iti te'pi na śokasthānam | mātrāsparśāśca soḍhavyā eveti te'pi na śokasthānamiti | tasmād bhārata he bharatavaṃśodbhavārjuna, bharatavaṃśodbhavatvenāpi śokamohayoranaucityaṃ sūcitam | yudhyasva, yuddhāduparamaṃ mā kārṣīḥ | atra bhāṣye “nahyatra” yuddhakarttavyatā vidhīyate | yuddhe pravṛtta eva hyasau śokamohapratibaddhastūṣṇīm āste | tasya karttavyapratibandhāpanayanamātraṃ bhagavatā kriyate | tasmād 'yudhyasva' ityanuvādamātraṃ na vidhiḥ” ityuktam | ‘etena ātmano nityatvādisyarūpam upapādya yuddhakarttavyatvavidhānāda, mokṣaṃ prati jñānakarmasamuccayasya sādhakatvaṃ pratibhāti’ ityapāstam | kevalasya brahmasākṣātkāramātrasyaiva sākṣānmokṣasādhakatvāt | ‘tameva viditvā'timṛtyumeti nānyaḥ panthā vidyate'yanāya’ (śve.) ityādiśrutyā brahmasākṣātkāramātrasya mokṣaṃ prati sādhakatvasya nirṇayāt | granthānte vistareṇaitad nirūpayiṣyate | asya gītāśāstrasya ca tatraiva tātparyamiti tatraiva varṇayiṣyate vistareṇetyavadheyam |
avataraṇam —upaniṣacchāstramiva śokamohādisaṃsārakāraṇanivṛttyarthamidaṃ gītāśāstramapi vidyate | na karmakāṇḍaśāstravat pravarttakamasti | ityasyārthasyaikadeśānumatyā sākṣibhūte kaṭhopaniṣadantargate dve ṛcau iha ānināya bhagavān | tatra ‘ahameṣāṃ bhīṣmādīnāṃ hantā’ ‘ete bhīṣmādayo mayā hanyante’ ityarjunasya buddhemṛṣātvaṃ bodhayituṃ tāvat prathamām ṛcamudāharati bhagavān— enamiti |
vyākhyā—yaḥ puruṣaḥ, enaṃ dehinam ātmānam, ‘dehinaḥ’ ‘śarīriṇaḥ’ ityevaṃ pūrvatra prakṛtam, hantāram hananakriyāyāḥ karttāraṃ ‘hantā'ham’ iti vetti jānāti | yaśca anyo janaḥ, enam ātmānam hatam dehahanane ‘hato'ham’ iti hananakriyāyāḥ karmabhūtam, manyate jānāti | tau ātmani hananakartṛtvakarmatvā''ropiṇau, ubhau dvāvapi, na vijānītaḥ na vivekena ahaṃpratyaya-, viṣayam ātmānaṃ jānītaḥ | dehe sthūle sūkṣme vā hantari sati ‘hantā'ham’ iti,

Linked texts (1)