Pramāṇa · Search · About · API

Bhagavadgita 5.58

Vaṃśī 5.58

Language
Sanskrit

5.58

avataraṇam—atha lakṣaṇa-sādhanaviṣayakasya ‘sthitadhīḥ kiṃ prabhāṣeta’tidvitīyapraśnasyottaramāha bhagavān--ya iti |
vyākhyā--pūrvaślokāt munirityanuvartate | yo muniḥ sarvatra dehajīvitādiṣvapi kiṃ punaḥ putradārādiṣu anabhisnehaḥ snehahīnaḥ san (bādhitānuvṛttyā prārabdha phalakakarmaśeṣa prāpitam) tat tat śubhā'śubham, śubham aśubhaṃ vā prāpya labdhvā, na abhinandati na praśaṃsati na dveṣṭi na nindati | arthāt śubhaṃ prāpya na hṛṣyati na ca praśaṃsati, aśubhaṃ prāpya na viṣīdati na ca nindati | kintu kevalam udāsīna eva bhāṣate | tasya evaṃ harṣaviṣādarāhityena praśaṃsānindākriyābhyā varjitasya muneḥ prajñā vivekajā samyagdarśanarūpā buddhiḥ pratiṣṭhitā dṛḍhatayā sthitā bhavati | etena dvitīyasya praśnasyottaraṃ kṛtam |
avataraṇam—atha sthitadhīḥ kimāsīt’ iti tṛtīyapraśnottaramāhacaturbhiṃ—yaṃdeti |
vyākhyā—ca=kiñca | kūrmo'ṅgānīva sarvaśaḥ yathā kūrmaḥ kacchapaḥ svāni aṅgāni bhayāt sarvaśaḥ sarvataḥ upasaṃharati saṃkocayati tathā ayaṃ munirjñānaniṣṭho yatiḥ sarvaśaḥ sarvebhyaḥ, indriyārthebhyaḥ viṣayebhyaḥ, indriyāṇi cakṣurādīni vāhyāni, cittādīni antaḥkaraṇāni ca, yadā upasaṃharati yasmin kāle, yasyāmavasthāyām saṃkocayati, tadā tasyām avasthāyām, tasya prajñā vivekajā samyagdarśanarūpā buddhiḥ pratiṣṭhitā dāḍharyena sthitā bhavati |
avataraṇam—nanu mūḍhasyāpi rogādivaśād indriyairviṣayagrahaṇam akurvata indriyāṇi viṣayebhyo nivartante kūrmasya aṅgānīva saṃhriyante | ata idaṃ lakṣaṇaṃ mūḍheṣu ativyāptam iti cet—satyam mūḍhasya viṣayaviṣayakarāgo na nivartate | viduṣastu so'pi nivartate iti bhedād indriyāṇāṃ nivṛttyā sahaiva

Linked texts (1)