Bhagavadgita 13.2
Sārārthavarṣiṇī 13.2
- Language
- Sanskrit
13.2
śrīviśvanātha—tatra kiṃ kṣetraṃ kaḥ kṣetrajñaḥ? ityapekṣāyāmāha—idamiti| idaṃ sendriyaṃ bhogāyatanaṃ śarīraṃ kṣetram, saṃsāravṛkṣasya prarohabhūmitvāt| tadyo vetti bandhadaśāyāmahaṃ mametyabhimanyamānaṃ svasambandhitvenaiva jānāti, mokṣadaśāyāṃ tvahaṃ mametyabhimānarahitaḥ svasambandharahitameva jo jānāti, tam ubhayāvasthaṃ jīvaṃ kṣetrajñamiti prāhuḥ—kṛṣībalavat sa eva kṣetrajñastatphalabhoktā ca; yaduktaṃ bhagavatā—“adanti caikaṃ phalamasya gṛdhrā grāmecarā ekamaraṇyavāsāḥ| haṃsā ya ekaṃ bahurūpamijyairmāyāmayaṃ veda sa veda vedam||” asyārthaḥ—gṛdhyantīti gṛdhrāḥ grāmecarāḥ baddhajīvāḥ asya vṛkṣasyaikaṃ phalaṃ duḥkhamadanti pariṇāmataḥ svargāderapi duḥkharūpatvāt, araṇyavāsā haṃsā muktajīvā ekaphalaṃ sukhamadanti, sarvathā sukharūpasyāpavargasyāpyetajjanyatvāt| evamekamapi saṃsāravṛkṣaṃ bahuvidhanarakasvargāpavargaprāpakatvādvahurūpaṃ māyāśaktisamudbhūtatvānmāyāmayam| ijyaiḥ pūjyaiḥ pūjyairgurubhiḥ kṛtvā yo vedeti tadvidaḥ kṣetrakṣetrajñayorveditāraḥ|
sā. va. prakāśikā vṛtti—arjunake praśnoṃko sunakara bhagavān śrīkṛṣṇa kaha rahe haiṃ—baddha jīvoṃke bhogāyatana (viṣayoṃko bhogane yogya) prāṇa tathā bhogasādhaka tathā mokṣasādhakake rūpameṃ jānatā hai, donoṃ avasthāoṃmeṃ avasthita 'śarīrātmāvādī tu kṣetrajño na, -kṣetratvena tajjñānābhāvāt' (śrībaladeva) haiṃ, ve loga jar̤īya abhimānameṃ pramatta hokara saṃsārameṃ baddha hote haiṃ| ve abhimānase rahita hokara manuṣya śarīrameṃ rahakara haribhajana karate haiṃ, ve kramaśaḥ 'adanti caikaṃ phalamasya gṛdhrā grāmecarā ekamaraṇyavāsāḥ| haṃsā ya ekaṃ bahurūpamijyairmāyāmayaṃ veda sa veda vedam||' (śrīmadbhā. 11/12/23) arthāt kāmī gṛhastha isake duḥkharūpa phalako aura haṃsa arthāt vivekī “bhagavānne kahā-he arjuna ! maiṃne parama rahasyasvarūpa bhaktitattvako spaṣṭarūpase samajhāneke lie pahale ātmāke 'svarūpa' evaṃ baddha jīvoṃke jñāna, karma tathā bhaktirūpa trividha abhidheyakā vicāra samāpta huā| aba vijñāna-vicāra dvārā jñāna tathā vairāgyakī viśeṣa vyākhyā kara rahā hūm̐, jise śravaṇakara nirupādhika bhaktitattvameṃ tumhārī adhikatara dṛr̤hatā hogī| jisa samaya maiṃne brahmāko bhāgavata-śāstrake mūla catuḥślokīkā upadeśa diyā thā, cāra viṣayoṃkā upadeśa diyā thā| ina cāroṃ viṣayoṃko bhalībhām̐ti na samajhanese buddhi arpita karatā hūm̐| viśuddha bhaktike udita honepara ahaitukī jñāna aura vairāgya sahaja hī udita hote haiṃ| tuma bhaktikā ācaraṇa karate hue ina do ānuṣaṅgika phaloṃkā anubhava karo| he kaunteya! isa śarīrakā hī haiṃ|"-śrībhaktivinoda ṭhākura|
Linked texts (1)
- Bhagavadgītā — Vyāsa, Sanskrit