Pramāṇa · Search · About · API

Sarvadarshanasangraha 3.102

Sarvadarśanasaṅgraha 3.102

Language
Sanskrit

3.102

sahajacidrūpapariṇatiṃ svīkurvāṇe jñānadarśane upayogaḥ/ sa parasparapradeśānāṃ pradeśabandhāt karmaṇaikībhūtasyātmano ´nyatvapratipattikāraṇaṃ bhavati/ sakalajīvasādhāraṇaṃ caitanyam upaśamakṣayakṣayopaśamavaśād aupaśamikakṣayātmakakṣāyaupaśamikabhāvena karmodayavaśāt kaluṣānyākāreṇa ca pariṇatajīvaparyāyavivakṣāyāṃ jīvasvarūpaṃ bhavati/ yad avocad vācakācāryaḥ: aupaśamikakṣāyikau bhāvau miśraś ca jīvasya svatattvam audayikapāriṇāmikau ca iti/ anudayaprāptirūpe karmaṇa upaśame sati jīvasyotpadyamāno bhāva aupaśamikaḥ/ yathā paṅke kaluṣatāṃ kurvati katakādidravyasaṃbandhād adhaḥpatite jalasya svacchatā/ ārhatatattvānusaṃdhānavaśād rāgādipaṅkakṣālanena nirmalatāpādakaḥ kṣāyiko bhāvaḥ/ karmaṇaḥ kṣaye sati jāyamāno bhāvaḥ kṣāyikaḥ yathā paṅkāt pṛthagbhūtasya nirmalasya sphāṭikādibhājanāntargatasya jalasya svacchatā/ yathā mokṣaḥ/ ubhayātmā bhāvo miśraḥ/ yathā jalasyārdhasvacchatā/ karmodaye sati bhavan bhāva audayikaḥ/ karmopaśamādyanapekṣaḥ sahajo bhāvaś cetanatvādiḥ pāriṇāmikaḥ/ tad etad yathāsaṃbhavaṃ bhavyasyābhavyasya vā jīvasya svarūpam iti sūtrārthaḥ/ tad uktaṃ svarūpasaṃbodhane:

"The two highest predicaments are 'soul' and 'non-soul;' 'discrimination' is the power of discriminating these two, in one who pursues what is to be pursued, and rejects what is to be rejected. The affection, &c., of the agent are to be rejected; these are objects for the non-discriminating; the supreme light [of knowledge] is alone to be pursued, which is defined as upayoga."

Edward Byles Cowell & Archibald Edward Gough 1882, The Sarva-darśana-saṃgraha, or Review of the Different Systems of Hindu Philosophy

Translations (2)