Nayaviveka 7.1
Nayaviveka 7.1
- Language
- Sanskrit
7.1
uktaṃ samāmnāyaidamarthyaṃ tasmāt sarvaṃ tadarthaṃ syāt
7.1.p1
tasya nimittaparīṣṭiriti prāmāṇyamadhyāyārtha iti pratijñātam | tadarthaṃ
bāhyahetūtthamaprāmāṇyaṃ sthūlatamaṃ ādyapāde nirasya dvitīye sthūlataraṃ arthavādamantrotthaṃ nirastam | tṛtīye sthūlaṃ smṛtyutthaṃ nirastam
adhunā vidhiprabhedotthaṃ sūkṣm nirasyata iti pādārthabhedaḥ anukramaśca
karmaguṇaśrutau guṇavidhireva guṇaparatvādvākyasya raktaḥ paṭo bhavatīti hi
guṇasaṃbandhārthaṃ vākyaṃ dṛṣṭam | ayaṃ bhāvaḥ-ubhayaparatve tātparyagauravāt vākyasya
ekamātraparatvam | tatra karmamātraparatve guṇaśrutirvyarthā | guṇaparatve tu
āśrayasamarpakatayā karmaśrutirapyarthavatīti guṇavidhireva | sarvatraivaṃ
karmāvidheḥ laukikakarmāśrayo guṇavidhireva | ato mānāntarataḥ karmakartavyatayaiva guṇakartavyateti vedo mānāntarāpekṣaḥ kartavyatāyāmityapramāṇam
na ca lokataḥ pravṛtte bhojaneprāṅmukhatādiniyamavadanapekṣatā | prāṅmukhatā hi bhojane pravṛttasya puruṣārthatayā niyamyate, na karmāṅgatayā
udbhidādestu karmāṅgatayā vidhiḥ
ayaṃ bhāvaḥ-prasiddhe'nyataḥ pravṛtte karmaṇyāśrito vidhiḥ puruṣārtha eva
yatra tu yāgādāvanyataḥ pravṛttirasiddhā tadāśrito guṇaḥ tatraiva vidheyaḥ | nahi
adṛṣṭaphale yāgādau lokataḥ pravṛttiḥ siddhā | evaṃ karmaṇi guṇavidhau sthite
vede karmāvidheḥ pariśeṣāt laukikaṃ karma mṛgyam | loke'pi cennāsti
varaṃ dṛṣṭārthastyāgādireva yajetetyanenoktaḥ prāptārthe yathāprāpti tātparyam
na caivaṃ sāpekṣateti vyāvṛttya nyāyyo yāgavidhyaṅgīkāraḥ, laukike
mātṛgaṇayāge guṇavidhiriti ca mandam | nānumeyavedamūlo mātṛgaṇayāgaḥ,
śrutavede 'karmavidhyayogye na yogyānumā | avedamūlakaścet bhragamūlo na
yāgaḥ syāt | vedaspṛṣṭadevatānvayī hi yāgaḥ, na ca devatāguṇavidhereva
laukike devatālābhaḥ, guṇavidherevābhāvāt | tadāhi vedoktāpi devatā na
vedameyeti na devatā syāditi tyāgamātra eva guṇavidhiḥ | kiñcopapadārtho'pi kāmī vidhātumaśakyaḥ tatparatve vidhiśūnyatā | kāmipadaṃ na
kartṛ paraṃ kintu phaliparaṃ, na ca phalaṃ vidheyam
nanu guṇavatkarmavidhau kāmīcānvayī guṇo'pi sannihitakarmāśrayaḥ
bhāvārthasya ca vidhiviṣayatā bhāvārthanayasiddhā | guṇasya ca vidhisa্পর্শ
7.1.p2
iti sarvaṃ sustham | yathā daṇḍiśabdāt daṇḍavati dhīḥ tathaiva guṇavatkarma dhīsthaṃ vidheyamiti na viruddhatrikadvayaṃ bādhakam | na cānekavidhiḥ