Nayaviveka 9.4

9.4

etadapyadhikaraṇaṃ bhāvārthasya viṣayatādhiṣṭhānatve nirūpite tadviśeṣavivekārthaṃ na tu godohanāderāpyādisādhyakarmatvanirṇayārthaṃ tasyāprakrāntatvāt | ānuṣaṅgikaṃ tadityupodghātasaṅgatameva | ata evāvagatametat
bhāvaśabdāḥ pradhānakarmaṇo vācakāḥ ityatra bhāṣye pradhānaśabdo viṣayatābhiprāyeṇa vyākhyātaḥ | tasyaiva bhāvārthādhikaraṇe'dhigatatvāt‌1 | tadabhiprāyeṇa
ca vyavasthopapatterdravyādyapekṣayā pradhānatāvyākhyāne dṛṣadupalāpekṣayā
peṣaṇāderapi pradhānatāpātādavyavasthā | adhikaraṇaśarīrantu sarveṣāmeva
bhāvārthānāmapūrvaviṣayatā yuktā, sākṣātsambandhalābhāt | na ca śabdāvagatakriyākārakānvayavirodhaḥ dvitīyāmantantrīkṛtya vicārāt, na tu dvitīyāntamatantrīkṛtya, tasya pūrvapakṣāvirodhāt | prayojanānuguṇyācca | pūrvapakṣe
maiṣvyaṅgave carau vrīhyupādānasya dvitīyāntānvayādhīnatvāt
na ca vācyaṃ dvitīyātantratvepyanīpsitārthatayā pūrvapakṣo'stviti
kriyājanyaphalabhāgyarthatve drāgīpsite dhīḥ asambhave tvanīpsite, vyaktivācīva sannihitālābhāt asannihitapratītauyanīpsitepi iha śrutihā'nameva
ata evottarādhikaraṇe'pi nānīpsitārthatayā pūrvapakṣaḥ, kintu karaṇe'pi
prakārāntareṇa vyākhyātam | adhikāraviṣayayogyatā pradhānatā | sā ca
niyogaviṣayatayaiveti vacanabhaṅgīviśeṣeṇāpūrvaviṣayatayaiva pradhānatā'bhimatā
anadhikāraviṣayāṇāmapi samidādīnāṃ tadyogyatāstīti pradhānatāsiddhiḥ
nīcaissadomānādīnāntvadhikāraśravaṇe'pi nādhikāraviṣayatvayogyatā
prakṛtādhikāraviṣayasya yāgādereva nīcaistvādiyuktasyaivādhikāraviṣayatābhyupagamāt taduktam- "eka eva niyogaḥ phalabhūyastvaṃ tu viśeṣa" iti
nanvekasyāpi yāgādeḥ adhikārarūpasādhyabhedonneyānubandhabhedo1
yuktaḥ | darśapūrṇamāsayoriva kāmyanityādhikārabhedādanubandhabhedaḥ | ataḥ
kathameko niyogaḥ | ucyate | prakṛtādhikāraviṣayasya nīcaistvādiyuktasya
viṣayatvāttadanubandhyatāpratyabhijñānānnaniyogabhedaḥ | darśapūrṇamāsayostu
parasparanirapekṣādhikāraviṣayatvāt na pratyabhijñeti viśeṣaḥ | etacca vastu-