Vakyarthamatrika 1.9.2
Vākyārthamātṛkā 1.9.2
- Language
- Sanskrit
1.9.2
“gāmānaya daṇḍene”ti prayukte'pi daṇḍaśabde, tadākāṅkṣā na syāt | tataścaanākāṅkṣitatvāt tasya, tadanvayo na syādvākyārthe | atha daṇḍapadoccāraṇāt
tatrā''kāṅkṣā parikalpyate | 4anyathā daṇḍapadārthasyā'nanvaye tatpadoccāraṇamanarthakaṃ syāt
evama“pyaruṇayaikahāyanyā piṅgākṣyā somaṃ krīṇātī” [tai. saṃ. 6.1.6 ]
tyatrā'pyananvayaprasaṅgaḥ | na hi vedapadoccāraṇenā'narthakena na bhavitavyamiti
kiñcana pramāṇamasti, ato na tatrā''kāṅkṣodaye kiñcitkāraṇamastīti, “somaṃ
krīṇātī”tyato'dhikasyā'nvitatā syāt | api ca laukikatvāt kriyākārakayoḥ, yatkiñcitkriyā-kārakopādāne'pi tatsiddheravighātānnā'tīva viśeṣajijñāsā ghaṭate | ajñāte hi jñānecchā ghaṭate, na punarjāte'pi
svamatenā''kāṅkṣākathanam
‘atrocyate—abhidhānāparyavasānam, abhidheyāparyavasānañca jijñāsodaye
nibandhanam| ekapadaprayoge hi 2dvāramityādāvabhidhānameva na paryavasyati
na hyanuccarite pratiyogisannidhāpake3 pade'nvitābhidhānaṃ śakyate vaktum
vṛddhavyavahāravaśenārnvatārthapratipādanaparatā padānāmavadhāriteti, tadarthaṃ yuktaiva
pratiyogijijñāsā| yasyā'pyabhihitānvaya iti siddhāntaḥ, tanmate'pi
padārthasya 4padārthāntaramantareṇā'nvayāsāmarthyāt, tadupapattaye yuktaiva 5pratiyogijijñāsā| tasyāñca satyāmaparipūrṇavākyaparipūrakatayā loke'dhyāhārasya6
7viditatvāt, prakaraṇādivaśena yogyapratiyogyadhyāhāraḥ kriyate
“amāvāsyāyāmaparāhṇe piṇḍapitṛyajñena carantī” [ā.śrau. 1.3.7.sū.1.
Linked texts (3)
- Śṛṅgāraprakāśa — Bhoja, Sanskrit
- Prakaraṇapañcikā (with the Nyāyasiddhi) — Sanskrit
- Vidhirasāyana — Appayya Dīkṣita 1560, Sanskrit