A Cluster of Nyāya Flowers 5.p15

5.p15

na ca vācyaṃ kathamekasya śabdasya nānārthateti, yato dṛṣṭametadakṣādiṣu śabdeṣu; tadāha akṣādivaditi | yathā bibhītakāditrayavācino akṣaśabdasya yugapat trayavācitvāsambhavāt vikalpena trayavācitve'pi prakaraṇādivaśāt kvacideva vyavasthite niyate viṣaye vṛttiḥ | evaṃ deśāntare anyasminnanyasmin svārthe prayuktānāṃ śabdānāṃ vikalpenānekārthavācitve'pi deśavaśānniyatapadārthe vṛttirbhaviṣyati | tataśca ‘yava’śabdamāryā dīrghaśūkeṣu prayuñjate, mlecchāstu priyaṅguṣu, tat mlecchaprasiddhiṃ bādhitvā dīrghaśūkeṣvayaṃ yavaśabdaḥ prayoktavyo na priyaṅguṣviti na vācyam, ubhayavācakatve'pi deśavaśād vyavasthāyāḥ siddheḥ | pikanematāmarasādiśabdānāmiti | pikanemādhikaraṇe hi “coditaṃ tu pratīyetāvirodhāt pramāṇena” ityatraitaccintitam | bhavatu yavādiśabdānāmāryaprasiddha evārthaḥ, ye tu pikanematāmarasādayaḥ āryairna kvacit prayujyante teṣāṃ kiṃ mlecchaprasiddha evārtha uta vyākaraṇādivyutpattisamāśrayaṇenārthāntaraṃ kalpanīyamiti | tatrāśiṣṭācāratvānamlecchavyavahārasya varaṃ vyākaraṇādinevārthakalpaneti pūrvapakṣayitvoktam “aśiṣṭairapi yaccoditaṃ śiṣṭānavagataṃ tadapi pratīyeta pratyetavyaṃ pramāṇenāviruddhaṃ sat na cātramlecchaprasiddhyāśrayaṇe kaścit pramāṇavirodhaḥ” ityarthaḥ “coditaṃ tu pratīyeta” iti sūtrasya |