Pramāṇa · Search · About · API

A Cluster of Nyāya Flowers 54.7.20

Nyāyamañjarīgranthibhaṅga 54.7.20

Language
Sanskrit

54.7.20

bhavanti kecid bhāvārthā na karmaśabdā iti | nanu bhāvaśabdena bhāvanābhipretā | bhavaterṇyantād bhāvyate'neneti vyutpattyā paravikṛtena ca bhāvo bhavanaṃ bhūtirityādibhiḥ sa pratyāyayituṃ śakyate'ta evamudāhāryaṃ bhāvayet kuryāditi | atrāhuḥ, bhāvaśabdastāvad ṇijantādbhavateḥ paravikṛte bhāvanāvācye vā bhavanabhūtiśabdau tu prayojyavyāpārāṃśena kathañcid bhāvārthī syātām | śyenaikatrikādayaḥ | śyenaḥ prasiddhaḥ, ekatrikeṇa yajetetyekatrikākhyo yāgaviśeṣaḥ, ekasyāṃ tisṛṣu catasṛṣu yatra stotrāṇi kriyante, sa ekatrika iti | akarmaśabdatvaṃ caiṣāṃ bhāvo bhavanaṃ bhūtirityādīnāṃ karmaviśeṣavācakatvābhāvāt, niṣpādyena rūpeṇa bhāvanāyā anabhidhānādvā | śyenādayastu niṣkṛṣṭayāgamātramācakṣate na bhāvanāmapi, yajisāmānādhikaraṇyaṃ teṣāmiti | prābhākarāstu vyācakṣate "karmaśabdā ityetadvinā bhāvārthā ityukte bhāvo bhavanamityādibhyo'pi anyotpādanamātrapratipādakebhyaḥ kriyāpratītiḥ prasajyeta | bhāvārthā ityetatparihāreṇa ca karmaśabdā ityuktānyotpādakatvarahitasādhyamātrapratipādakebhyo'pi śyenādiśabdebhyaḥ kriyāpratītiprasaṅgaḥ | ubhayoccāraṇe tu anyotpādakatvaṃ pūrvāparībhāvasya sādhyarūpatvaṃ yebhyo'vagamyate tebhyo yajetetyādibhyaḥ kriyā pratīyata iti siddhaṃ bhavati | ekaikapadoccāraṇe hi vivakṣitārthāsiddharbhāvo bhavanaṃ bhūtirityādinā bhāṣyakṛtā darśitā ca, svayaṃśca vyākhyātam 'yajyādyarthaścāto'vagamyate bhāvayediti ca' iti |