A Cluster of Nyāya Flowers 69.p5

69.p5

yāgenāpūrvasādhanamiti pratīyate, tatra yāgo laukikatvājjñāyate, kathaṃ cāpūrvaṃ sādhayedityetanna jñāyate| iha tvapūrvaṃ sādhayedityetāvanmātramuktam, kathaṃ sādhayeditītikartavyatā noktā| teṣāṃ cārthānāṃ jñāyata evetikartavyatā teṣāṃ kartavyatāmātramupadiśyate yathaudanaṃ paceti | yeṣāṃ tu na jñāyate te sahetikartavyatayopadiśyante yathā darśapūrṇamāsau, evaṃ cettanna jñāyate yāgenāpūrvanirvṛttāvitikartavyatā yasmānnoktā| sā cāsti laukikī vaidikī ca| ata itikartavyatāyā avidhiḥ, avidhānena yajateḥ pūrvavattvaṃ vihitetikartavyatākatvam| evaṃ ca laukikī| sā kāryā syād vaidikī niḥsaṃśayā| "sa laukikaḥ syād dṛṣṭapravṛttitvāt" iti laukikīmāśaṅkya "liṅgena vā niyamyeta liṅgasya tadguṇatvāt" ityādinā vaidikyeveti siddhāntitam| sa kartavyatopāyo laukikaḥ syāt pārvaṇasthālopākādau tasyaiva pravṛttidṛṣṭeriti pūrvapakṣasūtrārthaḥ| liṅgena vettikartavyatā niyamyeta vaidikyeva na laukiketi, liṅgaṃ ca saurye caro prayāje kṛṣṇalaṃ juhotītyādi, evamādirliṅgairrñāyate vaidikaiti, kathaṃ kṛtvā ? liṅgasya tadguṇatvāt| ete hi prayājādayo vaidikasya darśapūrṇamāsāpūrvasya guṇāḥ| ato vaidikāḥ pūrvāṅgatvadveṣāṃ vikṛtau darśanamevamupapadyate yadi tad vaidikamapūrvaṃ tebhyo vikṛtiyāgebhyo dharmān prayacchati, te ca tadgrahaṇena tatpūrvakā bhaveyuḥ, nānyathā asti ca darśanam, ato vaidikyeveti dvitīyasūtrārthaḥ| prākṛtavad vaikṛtaṃ karma kartavyamiti| vihiteti kartavyatākasya dharmā avihitetikartavyatāke kartavyā ityarthaḥ| dravyadevatādicodanāsārūpye| tathā ca sūtram "yasya liṅgamarthasaṃyogādabhidhānavat" iti yasya vaidikasya vidhyantasya liṅgaṃ kiñcicchabdagatamarthagataṃ vā vaidikyāṃ karmacodanāyāṃ tadguṇavākye vā dṛśyate, tatra sa vidhyantaḥ syāt| kutaḥ ? arthasaṃyogāt| tasyārthasya liṅgasya tena vidhyantena saṃyogo'nubhūtapūrvaḥ saṃyoginoścānyataro dṛśyamāna itaramadṛśyamānamanumānād buddhau sannidhāpayati, abhidhānavat| yathāgnihotramityabhidhānaṃ kauṇḍapāyināmayane śrūyamāṇaṃ tannaiyamikāgnihotradharmān buddhāvupasthāpayati|