A Cluster of Nyāya Flowers 1.1.120
Nyāyamañjarī 1.1.120
- Language
- Sanskrit
1.1.120
pradīpa ityādi . pramāṇameva khalu parīkṣakāṇāṃ cakṣuḥ . pramāṇaśāstraṃ cedaṃ sarvavidyānāṃ bhavati pradīpatulyam . evaṃ aharahaḥpravṛttīnāṃ sarvāsāmapi anumānamūlatvāt sarvakarmaṇāmupāyaḥ . bhojanādāvapi hi hyodṛṣṭeṣṭasādhanatvaniścayātpravartante sarve . ata eva sarvadharmāṇāṃ āśrayaḥ—ādhāraḥ— ityeṣa ṣoḍaśapadārthanibandhanena niḥśreyasasya muninā niradeśi panthāḥ . anyastu sannapi padārthagaṇo'pavarga- mārgopayogavirahādiha nopadiṣṭaḥ .. 37 .. iti uddeśasūtravivaraṇam tredhā śāstraṃ pravartate trividhā cāsya śāstrasya pravṛttiḥ—uddeśaḥ, lakṣaṇaṃ, parīkṣā ceti . nāmadheyena padārthābhidhānamuddeśaḥ . uddiṣṭasya tattvavyavasthāpako dharmo lakṣaṇam . lakṣitasya tallakṣaṇamupapadyate na veti vicāraḥ parīkṣā .. caturtho'pi prakāro'traivāntarbhavati nanu ca vibhāgalakṣaṇā caturthyapi pravṛttirastyeva . bhedavatsu pramāṇasiddhāntacchalādiṣu tathā vyavahārāt—satyam—prathamasūtroddiṣṭe bhedavati padārthe bhavatyeva vibhāgaḥ; uddeśarūpānapāyāttu uddeśa evāsau . sāmānyasaṃjñayā kīrtanamuddeśaḥ, prakārabhedasaṃjñayā kīrtanaṃ vibhāga iti . tathā coddeśatayaiva tatra tatra bhāṣyakāro vyavaharati ayathārthaḥ pramāṇoddeśaḥ—ityākṣepe—tasmādyathārtha eva pramāṇoddeśaḥ iti samādhānamabhidadhānaḥ . tasmāt trividhaiva pravṛttiḥ .. sannyāyavyutpādanāt . tathoktaṃ—ārṣaṃ dharmopadeśaṃ ca vedaśāstrāvirodhinā . yastarkeṇānusandhatte sa dharmaṃ veda netaraḥ iti . ata iyaṃ ānvīkṣikī vidyāsthāneṣu gaṇyata iti . prakīrtitā iti prāyaḥ pāṭhaḥ . vyākhyābhedāstu vārtika-ṭīkādiṣu draṣṭavyāḥ ..