A Cluster of Nyāya Flowers 1.1.122
Nyāyamañjarī 1.1.122
- Language
- Sanskrit
1.1.122
satyamityādi . ayaṃ bhāvaḥ—sāvāntarabhedo hi padārthaṃ uddeśasūtre uddiṣṭaḥ . ataḥ uddeśe vibhāgo'pyantarbhūta eva . kiñca nirviśeṣaṃ na sāmānyamiti nyāyāt bhedavāneva padārtho nirdiśyate . tadevopapādayati—sāmānyetyādi . vibhāgasyāpyuddeśarūpatve bhāṣyasammatimāha—tathā ceti . ayathārtha ityādi . uddeśādīnāṃ kramaḥ tatroddeśaḥ prathamamavaśyaṃ kartavyaḥ . anuddiṣṭasya lakṣaṇaparīkṣānupapatteḥ . sāmānyaviśeṣalakṣaṇayorapi, paurvāparyaniyamo'styeva . alakṣite sāmānye viśeṣalakṣaṇāvasarābhāvāt . parīkṣā tu lakṣaṇottarakālabhāvinīti tatsvarūpanirūpaṇādeva gamyate . vibhāgasāmānyalakṣaṇayostu nāsti paurvāparyaniyamaḥ . pūrvaṃ vā sāmānyalakṣaṇaṃ tato vibhāgaḥ, pūrvaṃ vā vibhāgaḥ tatassāmānyalakṣaṇamucyata iti . tadihoddeśastāvadvyākhyātaḥ . asmābhistu lakṣaṇasūtrāṇyeva vyākhyāsyante . parīkṣāsūtrasūcitaṃ tu vastu sopayogalakṣaṇavarṇanāvasara eva yathābuddhi darśayiṣyate; na pṛthak parīkṣāsūtravivaraṇaśramaḥ kariṣyate . ata eva prathamasūtrānantaraṃ duḥkhajanma— ityādidvitīyasūtraṃ lakṣaṇānaupayikatvānneha vivṛtam . apavargaparīkṣāśeṣabhūtatvāttu tadavasara eva nirṇayiṣyate .. dvitīyādhyāyadvitīyāhnikopakramabhāṣyamidam . ayamarthaḥ—na catuṣṭvamaitihyārthāpattisaṃbhavābhāvaprāmāṇyāt itisūtramavatārayati bhāṣyakāraḥ—ayathārtha iti . pratyakṣānumānopamānaśabdāḥ pramāṇāni iti nirdeśo na yuktaḥ, aitihyādīnāṃ pramāṇānāṃ bahūnāṃ sattvāt . ataḥ pūrvamuktaḥ pramāṇoddeśaḥ ayathārthaḥ—na vastusthityanuguṇa iti bhāṣyasyārthaḥ . evamākṣepe kḷpteṣveva teṣāmantarbhāvamuktvā upasaṃharati bhāṣyakāraḥ—tasmāditi . atra bahūnāṃ pramāṇānāṃ sattvāt catvāri pramāṇānīti vibhāgo na yukta iti vaktavye pramāṇoddeśeḥ iti kathanena, upasaṃhāre'pi tathaiva kathanena ca vibhāgo'pyuddeśaviśeṣa eveti bhāṣyakārāśayaḥ spaṣṭa iti bhāvaḥ ..