Pramāṇa · Search · About · API

A Cluster of Nyāya Flowers 1.1.132

Nyāyamañjarī 1.1.132

Language
Sanskrit

1.1.132

sāmagrī pramāṇam ityuktimākṣipati—nanviti . sāmagryāścaikatvāditi . nikhilakārakasamudāyasyaiva sāmagrīpadārthatvāt tadatiriktasya api ca kasmin viṣaye sāmagryāḥ pramāṇatvam ? pramīyamāṇo hi karmabhūto viṣayaḥ sāmagryantarbhūtatvāt sāmagryeveti karaṇatāmeva yāyāt . nirālambanāścedānīṃ sarvapramitayo bhaveyuḥ, ālambanakārakasya cakṣurādivat pramāṇāntaḥpātitvāt .. kaśca sāmagryā prameyaṃ pramimīte ? pramātā'pi tasyāmeva līnaḥ . evañca yaducyate pramātā pramāṇaṃ prameyaṃ pramitiriti catasṛṣu vidhāsu tattvaṃ parisamāpyate iti, tadvyāhanyate . na ca lokopi sāmagryāḥ karaṇabhāvamanumanyate tasyāṃ karaṇavibhaktimaprayuñjānaḥ . na hyevaṃ vaktāro bhavanti laukikāḥ, sāmagryā paśyāma iti; kintu dīpena paśyāmaḥ, cakṣuṣā nirīkṣāmaha ityācakṣate . tasmānna sāmagrī kāraṇam, akāraṇatvācca na pramāṇamiti nedaṃ sādhu pramāṇasvarūpam .. sāmagryāḥ karaṇatvasiddhāntaḥ atrocyate—yata eva sādhakatamaṃ karaṇaṃ, karaṇasādhanaśca pramāṇaśabdaḥ, tata eva sāmagryāḥ pramāṇatvaṃ yuktam; tadvyatirekeṇa kārakāntare kvacidapi tamabarthasaṃsparśānupapatteḥ . anekakārakasannidhāne tatkāraṇatvaprasakterevābhāve na hyatiśaya upapādayituṃ śakyeta . viduṣorhi dvayoḥ kaścanātiśete, na tu vidvadaviduṣoḥ . pratyekaṃ tu kāraṇānāṃ sādhakatvameva nāsti iti bhāvaḥ ..