A Cluster of Nyāya Flowers 1.1.40
Nyāyamañjarī 1.1.40
- Language
- Sanskrit
1.1.40
taduktamiti . ślokavārtike 1-4-43 bhaṭṭapādairiti śeṣaḥ . vārtikasyāyamarthaḥ . anyataḥ—prakārāntareṇa vedavidbhayaḥ—vedārthamavagatavadbhyaḥ . bhavati ca catuṣprakāraḥ puruṣaḥ; ajñaḥ, sandigdhaḥ, viparyastaḥ, niścitamatiśceti . tatra niścitamatireṣa muniḥ amunā śāstreṇa ajñasya jñānamupajanayati, saṃśayānasya saṃśayamupahanti, viparyasyato viparyāsaṃ vyudasyatīti tān prati yuktaḥ śāstrārambhaḥ .. kutaḥ punarasya muneḥ niścitamatitvaṃ jātam ? ucyate—bhavati tāvadeṣa niścitamatiḥ; sa tu tapaḥprabhāvādvā devatārādhanādvā śāstrāntarābhyāsādvā bhavatu . kimanena ? tatraitat syāt, tata eva śāstrāntarādasmadāderapi tattvādhigamo bhaviṣyatīti kimakṣapādapraṇītena śāstreṇa ?—parihṛtametat— saṅkṣepavistaravivakṣayā śāstrapraṇayanasya sāphalyāt . vicitracetasaśca bhavanti puruṣā ityuktam . yeṣāmita evājñānasaṃśayaviparyayā vinivartante, tān pratyetatpraṇayanaṃ saphalamitīdaṃ praṇītavānācāryaḥ .. tatredamādimaṃ sūtram— pramāṇaprameyasaṃśayaprayojanadṛṣṭāntasiddhāntāvayava— tarkanirṇayavādajalpavitaṇḍāhetvābhāsacchalajā— tinigrahasthānānāṃ tattvajñānānniśreyasādhigamaḥ .. .. 1-1-1 .. sūtrasya tadvṛttervā praṇayanaṃ neṣyate, kintu tadvyatiriktān pratyeveti . bhavati ceti . udyotakārairapyuktaṃ vārtike—puruṣaḥ punaścaturdhā bhidyate—pratipanno'pratipannaḥ sandigdho viparyastaśca iti ..