A Cluster of Nyāya Flowers 1.1.56
Nyāyamañjarī 1.1.56
- Language
- Sanskrit
1.1.56
aniścitaprāmāṇyamiti . na hi pramāṇāntarasaṃvādadārḍhyamantareṇa pratyakṣādīnyapi pramāṇabhāvaṃ bhajante, kimuta tadadhīnavṛttireṣa śabdaḥ iti khalūktam . ato ādivākyaśravaṇamātrāt na prayojananirṇayo bhavedityarthaḥ . vedārthe'pi tathaiva syāditi . vedaprāmāṇyaniścaya etacchāstrādhīna iti pūrvamuktam . etacchāstre prāmāṇyasaṃśaye'pi yadi kaścidadhīyītemaṃ śāstraṃ, tarhi vede prāmāṇyaniścayābhāvepi tadarthānuṣṭhānāyaiva yatatām, madhye kimanena saṃśayagrahagrastaprāmāṇyena śāstreṇetyāśayaḥ . sarvasminnadhīta iti . na hyādimavākyārthajñānamātrāt yuktīnāṃ avagamaḥ saṃbhavati, kintu śāstrādhyayanānantarameva yuktiparijñānaṃ bhavediti . vede hīti . yadyapi śāstrādhyayanāraṃbhakāle prayojanajñānaṃ nirvicikitsaṃ na jātameva; athāpyāpātataḥ prayojanajñāne jāte pravṛttāḥ puruṣāḥ prāmāṇyaṃ tadvaiparītyaṃ vā svayameva jānanti . vedārthānuṣṭhānasya tu atikleśasādhyatvāt na kevalamatyāyāsasādhye tādṛśe karmaṇi āpātapratītyā buddhimān pravarteta iti tatra prāmāṇyaniścayaḥ prathamamāvaśyakaḥ . sukare tu śāstrādhyayane sāmānyataḥ prayojanaparijñānādapi pravṛttiryuktaiveti samādhānagranthāśayaḥ . vede prāmāṇye asiddhe sati mahākleśamayeṣu karmasu, niṣprayojanatvaśaṅkāyāṃ anuṣṭhāne pravṛttirna yuktetyarthaḥ . mahākleśeṣviti bahuvrīhiḥ ..