A Cluster of Nyāya Flowers 1.1.73
Nyāyamañjarī 1.1.73
- Language
- Sanskrit
1.1.73
vakṣyata iti . parīkṣyata ityarthaḥ . tena pramāṇādisvarūpapratipādanaparāṇāṃ uttaravākyānāṃ na virodhaḥ . atha vā—upariṣṭāt ityanenottaravākyasandarbha eva vivakṣitaḥ . tathā ca pramāṇādīnāṃ svarūpamātramidānīṃ kathyate, tatparīkṣaṇaṃ ca paścāditi bhāvaḥ . arthasvarūpaniṣkarṣaḥ—arthaparicchittiḥ . tatparicchedyamātmādi prameyam . nānārthāvamarśaḥ saṃśayaḥ . hitāhitaprāptiparihārau, tatsādhanaṃ ca prayojanam . hetoḥ pratibandhāvadhāraṇaṃ dṛṣṭāntaḥ . pramāṇato'bhyupagabhyamānaḥ sāmānyaviśeṣavānarthaḥ siddhāntaḥ . parārthānumānavākyaikadeśabhūtāḥ pratijñādayo'vayavāḥ . sandigdhe'rthe'nyatarapakṣānukūlakāraṇadarśanāt tasmin sambhāvanāpratyayastarkaḥ . sādhanopalambhajanmā tattvāvabodho nirṇayaḥ . vītarāgakathā vastunirṇayaphalā vādaḥ . vijigīṣukathā tu puruṣaśaktiparīkṣaṇaphalā jalpaḥ . tadviśeṣo vitaṇḍā . ahetavo hetuvadābhāsamānāḥ hetvābhāsāḥ . arthavikalpairvacanavighātaḥ chalam . hetupratibimbanaprāyaṃ pratyavasthānaṃ jātiḥ . satyavastvapratibhāsaḥ viparītapratibhāsaśca nigrahasthānam .. tatparicchedyaṃ—pramāṇaiḥ paricchedyaṃ—nirṇeyam . pratibandhaḥ—vyāptiḥ . yasminnadhikaraṇe hetorvyāptirniścīyate sa dṛṣṭānta ityarthaḥ . sāmānyaviśeṣavāniti . sāmānyaviśeṣavadarthābhyanujñā siddhāntaḥ iti vārtikamanusṛtyedamuktam . pratyekamapyavayavavyavahārasatvāt—ekadeśabhūtā ityuktam . tarkaphalabhūto nirṇayaḥ . vitarāgakathā iti lakṣaṇat . vastunirṇayaphala iti prayojanavākyam . na hi jalpe vastunirṇayo niyamena sambhavati; prāmāṇiko'pi san akasmādapratyavasthāne jalpe nigṛhyate, ata evoktaṃ puruṣaśaktiparīkṣaṇaphalā iti . vijigīṣukathā iti viśeṣyavācakam . tadviśeṣaḥ—jalpaviśeṣaḥ, vijigīṣukathātvāt puruṣaśaktiparīkṣaṇaphalatvāñca . svapakṣasthāpanāhīnā vitaṇḍeti tu viśeṣaḥ ..