A Cluster of Nyāya Flowers 1.2.102
Nyāyamañjarī 1.2.102
- Language
- Sanskrit
1.2.102
asukhaduḥkhakhacitaṃ—sukhaduḥkhākhacitaṃ—udāsīnasvabhāvam . eṣitavyameveti . sarvamapi sukhaduḥkhānyataroparaktameva bhavatīti na hi pratijñātuṃ meva . tacca na svaccham; api tu kenaciddhaṭādinā viṣayeṇoparaktaṃ, anvayavyatirekābhyāṃ ca ghaṭādyupajananāpāye'pi bodhasvabhāvamanuvartamānaṃ pratīyate . tadidānīṃ sukhajñānamapyanubhūyamānaṃ sukhena viṣayabhāvajuṣā ghaṭādinevoparajyate iti gamyate, na svarūpeṇaiva sukhātmakam; tato bhinnarūpasya bodhamātrasvabhāvasya jñānasyānyadā dṛṣṭatvāditi . tasmāt na bodharūpāḥ sukhādayaḥ .. jñānasukhayoḥ sajātīyakāraṇajanyatvaṃ nāstyeva abhinnahetujatvāditi cāyamasiddho hetuḥ; samavāyikāraṇasyātmanaḥ, asamavāyikaraṇasya cātmamanassaṃyogasya cābhede'pi nimittakāraṇasya sukhatvajñānatvāderbhinnatvāt .. nanu sukhotpādātpūrvamanāśrayaṃ sukhatvasāmānyaṃ kathaṃ tatra syāt ? kaścāsya sukhahetubhiḥ kārakaiḥ saṃsargaḥ ? asaṃsṛṣṭaṃ vā kathaṃ kārakaṃ syāt ?—ucyate—sarvagatāni sāmānyāni sādhayiṣyanta 5 āhnike iti santi tatrāpi sukhatvādīni . yogyatālakṣaṇa eva caiṣāṃ sukhahetubhiḥ kārakaiḥ saṃsargaḥ, dharmādharmavat . dharmādharmau hi sarvasya prāṇināṃ sukhaduḥkhahetoḥ jāyamānasya śālyādeḥ kāryasya kāraṇam . śakyamiti bhāvaḥ . svacchaṃ—viṣayānuparaktam . viṣayānuparaktasya jñānatvāsaṃbhavāditi heturūhyaḥ . api tvityādi . etaduktaṃ bhavati . jñānaṃ hi ghaṭādinā viṣayeṇoparaktaṃ ghaṭajñānaṃ, paṭajñānaṃ ityādinā vyavahniyate . ghaṭajñāne paṭasya paṭajñāne ghaṭasya cāviṣayīkaraṇenānvayavyatirekābhyāṃ hi ghaṭasya jñānasya ca bhedaḥ siddhyatyeva . evameva hi sukhādyuparaktaṃ jñānaṃ sukhajñānamityanubhūyate . tatrāpi ghaṭa-jñānayoriva sukha-jñānayorbheda āvaśyaka eva, sukhaduḥkhānuparaktasya jñānasyānubhavāditi . anyadā—sukhaduḥkhānuparāgakāle ..