Pramāṇa · Search · About · API

A Cluster of Nyāya Flowers 1.2.23

Nyāyamañjarī 1.2.23

Language
Sanskrit

1.2.23

sa punarityādi . dhūmajñānaṃ yathā vahnyanumitihetuḥ, tathā so'yaṃ kapitthajātīyaḥ iti parāmarśaḥ sukhasādhanasāmarthyānumitiheturbhavatītyarthaḥ . pratyakṣajanitaḥ—sukhasādhanatvānusmṛtijanitaḥ . paraṃparayā pratyakṣajanito vā . svānubhavajanita iti yāvat . tathā ca upādānādiṣu sukhasādhanatvānusmṛtiḥ pratyakṣaṃ pramāṇaṃ, parāmarśaścānumānarūpaṃ pramāṇamiti vivekaḥ . prakṛte upādeyaṃ vastu aindriyikaṃ, anumānasthale tu tat parokṣamiti viśeṣaḥ anantaravākyeṣu spaṣṭaḥ .. yadyapi na kācidatīndriyā śaktirasmanmate vidyate; tathā'pi svarūpasahakāryādidṛṣṭādṛṣṭakāraṇasamūhasannidhānasvabhāvamapi sāmarthyamatīndriyameva .. tasmādeṣa kapitthādijātīyo'rthaḥ sukhasādhanamiti vahnimatparvatapratītivat tajjātīyaliṅgakamānumānikamidaṃ jñānam . tadidamanumānaphalamapi sukhasādhanatvaniścayātmakaṃ jñānaṃ indriyaviṣaye kapitthādāvupādeyajñānaṃ indriyārthasannikarṣeṇa saha janayat pratyakṣaṃ pramāṇaṃ bhavati . tadeva ca hṛdi vyavasthāpya bhāṣyakṛt vabhāṣe—yadā jñānaṃ vṛttiḥ tadā hānopādānopekṣābuddhayaḥ pramitiḥ iti .. ālocanājñānaṃ mukhyaṃ pramāṇameva vyākhyātārastu bruvate—nāyamīdṛśo jñānānāṃ kramaḥ; ādyamālocanājñānaṃ sukhasādhanatvānusmṛtiṃ upajanayatīti—satyam— smṛtyā ca tasya vinaśyattā; vinaśyadavasthaṃ cendriyaviṣaye kapitthādau sukhasādhanatvaniścayamādadhāti, sukhasādhanatvajñānameva copādeyatājñānamucyate, nānyat . parāmarśastu na kaścidantarāle saṃvedyate . nanu kathaṃ sukhasādhanasāmarthyaṃ bhavanmate'numeyam ? atīndriyasya śaktyaparaparyāyasya sāmarthyasyānabhyupagamāditi āśaṅkya samādhatte—yadyapītyādi . atīndriyadharmādharmādighaṭitatvāt sāmagryāḥ atīndriyameva sāmarthyamityarthaḥ ..