A Cluster of Nyāya Flowers 1.2.299

1.2.299

nanu śabdasmaraṇasya svātantryeṇa pratyakṣakaraṇatvaṃ nāstyeva, kintu sannikarṣavat indriyasahakāryeveti na tena vyavadhānamiti śaṅkate—saṅketeti . vyatiriktetyādi . vastūnāṃ kṣaṇikatvasādhanāvasare kathito'yaṃ vicāro bauddhaiḥ . kusūlasthabījaiḥ aṃkurākaraṇāt kṣetrasthabījairaṅkurakaraṇācca karaṇākaraṇayorekatra virodhāt kusūlasthabījamanyat, kṣetrasthabījaṃ cānyaditi vaktavyam . sahakārisamavadhānavaśāt kusūlasthaṃ bījamevāṅkuraṃ janayatīti tu na vaktuṃ yuktam . sahakāriṇaḥ kiṃ bījasyopakurvanti ? uta svātantryeṇāṅkuraṃ janayanti ? uta kiñcidapi na kurvanti ? na tṛtīyaḥ, sahakāritvāsaṃbhavāt . na madhyamaḥ, bījasyākaraṇatvaṃ tadā hyāpadyeta . na prathamaḥ, sahakāribhiḥ saṃpādyamāna upakāraḥ kiṃ bījasvarūpādatiriktaḥ ? uta na ? yadi na, tarhi bījasvarūpātiriktopakārākaraṇāt vyarthāḥ sahakāriṇaḥ, bījasvarūpaṃ hi pūrvameva siddham . yadi cātiriktaḥ, tarhi ye sahakāriṇaḥ bījātiriktamupakāsmatiśayaṃ vā saṃpādayanti te svātantryeṇa kāryameva nirvartayantu, kiṃ madhye bījena kartavyam . taddhetoreva taddhetutve madhye kiṃ tena iti nyāyāt . tathā cānvayavyatirekavaśāt sahakāritvenābhimatānāmeva karaṇatvaṃ samāyāsyatīti . ayaṃ ca nyāyaḥ prakṛte'pi tulya iti vikalpāḥ nendriyajanyā iti . indriyāpātaḥ—prathamākṣasannipātaḥ . laukikīṃ sthitimiti . pādādisuṃyukte sati daṇḍe daṇḍīti vyavahārābhāvāt, yādṛśarītyā sambandhe viśiṣṭavyavahāraḥ lokasammataḥ tādṛśavailakṣaṇyaṃ ceti tātparyam . tathā— daṇḍītyādirītyā ..