Pramāṇa · Search · About · API

A Cluster of Nyāya Flowers 1.2.38

Nyāyamañjarī 1.2.38

Language
Sanskrit

1.2.38

na samastyeveti . pratyakṣe prathamaṃ vastugrahaṇamātraṃ, sukhasādhanatvanirṇayaśca parāmarśādhīna iti yathocyate, tathā anumitisthale'pi anumānena dharmimātraṃ gṛhyate . iṣṭasādhanatvanirṇayaśca pāścātya iti khalu vaktavyam . evañcānumityā hānopādānādikaṃ na syādeveti . nanvetadiṣṭameva, yataḥ tatrānumānāntaradvāraiva pravṛttyādirityatrāha tataśceti . na yukte iti . śabdasyopasthityabhāvena, upamānasya śaktigrāhakatvena ceti śeṣaḥ . nanu agneḥ parokṣatve'pi pratyakṣo dhūma eva prathamaṃ vahniṃ, tatastasya sukhasādhanatvaṃ cāvagamayatīti na doṣa iti śaṃkate— dhūmākhyālliṅgādeva sa utpadyata iti cet—na—liṅgasya parāmarśāviṣayīkṛtasyānumeyamitijanananaipuṇyānabhyupagamāt . dhūmāvamarśasya tadānīmatikrāntatvāt . tathā hi—prathamaṃ liṅgajñānaṃ, tato vyāptismaraṇam, tato dhūmaparāmarśaḥ, tato vahnijñānam, tena dhūmaparāmarśasya vinaśyattā, tato'gnau sukhasādhanatvānusmaraṇam . tadā ca dhūmaparāmarśasya vināśa eveti tasmin vinaṣṭe na kevalo dhūmastadānīmanalaparāmarśaṃ janayitumutsahate .. agnau sukhasādhanatvānusmaraṇānantaraṃ punaḥ dhūmajñānaṃ indriyādutpadyata iti cet—maivam—ananubhavāt . bhavatu vā dhūmajñānam, tathā'pi dhūmajñānānantaraṃ punarvyāptismṛtiḥ punaḥ dhūmaparāmarśaścāvaśyaṃ bhavet, ityatrāntare hutabhuji sukhasādhanatvānusmṛtiratikrānteti tatsahāyaparāmarśajanyasukhasādhanatvaniścayotpādo na syāt . sukhasādhanatvānusmaraṇena hi vinaśyadavasthena janyamānaḥ pratyakṣaviṣayo'sau dṛṣṭa iti .. dhūmeti . liṅgasya—liṅgasvarūpasya . anabhyupagamāt . parāmṛśyamānaliṅgasyaivānumitikaraṇatvāt ityarthaḥ . nanu prathamameva parāmarśasya niṣpannatvena parāmṛśyamānaṃ liṅgamastyeveti kā hānirityatrāha—dhūmāvamarśasyeti . tadā— sukhasādhanatvānusmaraṇakāle . kevalaḥ—parāmarśāviṣayaḥ . analaparāmarśe— tathā cāyaṃ jvalanajātīyaḥ iti parāmarśaṃ upādeyatvahetubhūtam ..