A Cluster of Nyāya Flowers 1.2.47
Nyāyamañjarī 1.2.47
- Language
- Sanskrit
1.2.47
sā'pi—anatiriktā'pi . asya śaktirityatrānvayaḥ . taditareti . adṛṣṭādikaṃ kāryasāmānyakāraṇam . na tasya pratyekānumānena kāraṇatvaṃ grāhyam, sannidhānātmikāyāḥ śakteḥ pratyakṣagrāhyatvasaṃbhavāt upapannaṃ tajjātīyatvaliṅgasya saṃbandhagrahaṇam .. mānasapratyakṣeṇa sukhasādhanatvaniścayasaṃbhavaḥ nanu ! kapitthādikāryasya sukhasyedānīṃ na cakṣurgrāhyatvamiti tatsambandhigrahaṇābhāvāt kathaṃ cākṣuṣapratyayagamyaḥ sambandhaḥ ? na cākṣuṣagamyaḥ sambandhaḥ, kintu mānasapratyakṣagamyaḥ . sukhādi manasā budhdvā kapitthādi ca cakṣuṣā . tasya kāraṇatā tatra manasaivāvagamyate .. 6 .. manasā sukhasādhanatvagrahaṇe'tiprasaṅgaparihāraḥ nanu ca ! manasā kapitthādeḥ sukhasādhanatvagrahaṇābhyupagame bāhyaviṣayapramitiṣu mana eva niraṅkuśaṃ karaṇamidānīṃ saṃvṛttamiti kṛtaṃ cakṣurādibhiḥ . ataśca na kaścidandho vā badhiro vā syāt— naiṣa doṣaḥ—prathamapravṛttasamanaskavāhyendriyajanitavijñānaviṣayīkṛtavapuṣo vāhyasya vastuno manogrāhyatvābhyupagamāt, tasyaiva niyāmakatvāt nocchṛṅkhalamantaḥkaraṇaṃ bāhyaviṣaye pravartate .. dharmigrāhakānumānagrāhyatvāt . ataḥ tadvyatiriktasahakārisannidhānamevātra grāhyam . tasya ca pratyakṣatvaṃ saṃbhavatyeveti . sambandhagrahaṇamiti . pratyakṣeṇeti śeṣaḥ ..