A Cluster of Nyāya Flowers 1.2.75
Nyāyamañjarī 1.2.75
- Language
- Sanskrit
1.2.75
liṅgabhūteneti . liṅgasyānumitikaraṇatvādityarthaḥ . madīyaṃ cakṣuḥ, gamanaśāli, dūrasthena ghaṭena saṃyuktatvāt, ityanumānākāraḥ . atra cānumāne naitadevam—indriyeṇa svaviṣayasannikṛṣṭena satā tatraiva yadvijñānamutpadyate tat indriyārthasannikarṣotpannamiha brūmahe . na cedṛśamindriyagatyanumānam .. kuto viśeṣapratilambha iti cet—utpannagrahaṇāditi brūmaḥ . utpannagrahaṇena hi sannikarṣamya kārakatvaṃ khyāpyate . taccāpīndriyaviṣaye'rthe jñānamutpādayato nirvahati . indriyagatyanumāne tu na sannikarṣaṃ kārakamāhuḥ, api tu jñāpakam . ata eva svagrahaṇasāpekṣaḥ tadanumāne' vyāpriyate, na rūpādipramitāviva tannirapekṣa iti .. indriyārthapadavivaraṇam indriyāṇi ghrāṇarasananayanasparśanaśrotrāṇi pṛthivyādibhūtapañcakaprakṛtīni vakṣyante 8 āhnike . arthāstu gandharūparasasparśaśabdāḥ gandhatvādisvajātyavacchinnāḥ, tadadhikaraṇāni pṛthivyaptejāṃsi dravyāṇi, tadadhiṣṭhānāḥ saṅkhyādayo guṇāḥ, utkṣepaṇādīni karmāṇi, tadvṛttīni indriyārthasannikarṣa eva heturiti liṅgavidhayā indriyārthasannikarṣajanyatvaṃ etadanumāne vartata ityarthaḥ . tatraiveti . yatra indriyaṃ saṃyuktaṃ, tadviṣayakaṃ jñānaṃ atra vivakṣitam . uktānumāne tu indriyārthayoḥ sannikarṣeṇa indriyagateranumānaṃ, na tu sannikarṣaviṣayasyeti . tathā ca indriyārthasannikarṣaniṣṭhakāraṇatānirūpitaṃ yat svaviṣayaviṣayakaniṣṭhaṃ kāryatvaṃ tadvadityarthaḥ ..