A Cluster of Nyāya Flowers 1.2.86
Nyāyamañjarī 1.2.86
- Language
- Sanskrit
1.2.86
na saṅgṛhītamiti . sūtre ghrāṇarasanacakṣustvakchrotrāṇi bhūtebhyaḥ iti kathanāt ebhirindriyaiḥ sukhāderagrahaṇāt, indriyārthasannikarṣajanyatvaṃ sukha tadgrāhyatvāt . bhautikaghrāṇādīndriyadharmavailakṣaṇyāttu manasastadvarge parigaṇanaṃ na kṛtamiti .. sannikarṣāṇāmupayogaprakāraḥ taccedaṃ pratyakṣaṃ catuṣṭaya-traya-dvayasannikarṣāt pravartate . tatra bāhye rūpādau viṣaye catuṣṭayasannikarṣāt jñānamutpadyate—ātmā manasā saṃyujyate, mana indriyeṇa, indriyamartheneti . sukhādau tu trayasannikarṣāt jñānamutpadyate, tatra cakṣurādivyāpārābhāvāt . ātmani tu yoginaḥ dvayorātmamanasoreva saṃyogāt jñānamupajāyate; tṛtīyasya grāhyasya grāhakasya vā tatrābhāvāt . tasmāt sukhādijñānasaṅgrahāt indriyārthasannikarṣotpannamiti yuktamuktam . ātmamanasostu sadapi jñānajanakatvamiha na sūtritam, sarvapramāṇasādhāraṇatvāt .. jñānapadaprayojanam jñānagrahaṇaṃ viśeṣyanirdeśārtham . tasya hi indriyārthasannikarṣotpannatvādīni viśeṣaṇāni . tānyasati viśeṣye kasya viśeṣaṇāni syuriti .. athavā sukhādivyāvṛttyarthaṃ jñānapadam . indriyārthasannikarṣotpannaṃ hi sukhamapi bhavati . tatra tajjanakaṃ kārakacakraṃ pramāṇaṃ mā bhūt, jñānajanakameva pramāṇaṃ yathā syāditi jñānagrahaṇam .. pratyakṣe nāstītyavyāptirityarthaḥ . nanu yadi manaḥ indriyaṃ, tarhi indriyasūtre kutaḥ na paṭhitamityatrāha—bhautiketi . vailakṣaṇyopapādakatayā bhautikepadam ..