Commentary on the Nyāyasūtra 1.37
Nyāyabhāṣya (complete text) 1.37
- Language
- Sanskrit
1.37
||bhāṣyam||
dṛṣṭāntaudāharaṇamiti prakṛtam| sādhyavaidharmyādataddharmabhāvī ca dṛṣṭānta udāharaṇamiti| anityaḥ śabda utpattidharmakatvāt anutpattidharmakaṃ nityamātmādi, so'yamātmādirdṛṣṭāntaḥ sādhyavaidharmyādanutpattidharmakatvādataddharmabhāvī-yo'sau sādhyasya dharmo'nityatvaṃ sa tasmin na bhavatīti| atrātmādau dṛṣṭānta utpattidharmakatvasyābhāvādanityatvaṃ na bhavatīti upalabhamānaḥ śabde viparyayamanuminoti, utpattidharmakatvasya bhāvādanityaḥ śabda iti| sādharmyoktasya hetoḥ sādhyasādharmyāt taddharmabhāvī dṛṣṭānta udāharaṇam| vaidharmyoktasya hetoḥ sādhyavaidharmyādataddharmabhāvī dṛṣṭānta udāharaṇam| pūrvasmin dṛṣṭānte yau tau dharmau sādhyasādhanabhūtau paśyati sādhye'pi tayoḥ sādhyasādhanabhāvamanuminoti| uttarasmin dṛṣṭānte yayordharmayorekasyābhāvāditarasyābhāvaṃ paśyati tayorekatarasya bhāvāditarasya bhāvaṃ sādhye'numinotīti| tadetaddhetvābhāseṣu na sambhavatītyahetavo hetvābhāsāḥ| tadidaṃ hetūdāharaṇayoḥ sāmarthyaṃ paramasūkṣmaṃ duḥkhabodhaṃ paṇḍitarūpavedanīyamiti ||
1.37.p1
||bhāṣyam||
1.37.p2
udāharaṇāpekṣa udāharaṇatantra udāharaṇavaśaḥ| vaśaḥ sāmarthyam| sādhyasādharmyayukte udāharaṇe sthālyādidravyamutpattidharmakamanityaṃ dṛṣṭam, tathā ca śabda utpattidharmaka iti sādhyasya śabdasyotpattidharmakatvamūpasaṃhriyate| sādhyavaidharmyayuktaṃ punarudāharaṇe ātmādidravyamanutpattidharmakaṃ nityaṃ dṛṣṭam, na