Commentary on the Nyāyasūtra 11.19-2
Nyāyabhāṣya (complete text) 11.19-2
- Language
- Sanskrit
11.19-2
nanu pūrvaśarīrādiparityāgāditi sūtre nāstyeva| na cotpattimātraṃ pretyabhāvaḥ, ekasminnapi janmani tathāvyavahāraprasaḍgāt| na ca punaḥśabdasyāyamarthaḥ, tasyābhyāsamātrārthatvāt| ata uktaṃ vārttikakṛtā punariti| tad vyācaṣṭe---punarityabhyāsamāheti| abhyāsaṃ vadanneva nāntarīyakatayā pūrvaśarīradiparityāgaṃ pratipādayatītyarthaḥ| tathāpi kiṃ vakrokteḥ prayojanamityata āha---tathā ceti| nanu dvitīyasūtre duḥkhādīnāṃ kāryakāraṇabhāva saṃsāra ityuktam, iha tu punarūtpattiriti, tat kuto na virodha ityāśayavato vārttikakṛta ākṣepaḥ, kaḥ punariti| duḥkhāṃdīnāṃ kāryakāraṇabhāve sati pūrvadehādiparityāgādanyadehādiprāptilakṣaṇaḥ pretyabhāvaḥ| tatasteṣāṃ tathābhūtapravāhavicchede pretyabhāvāparanāmā saṃsāro vicchidyeta iti tulyapravṛttinimittatvāt sa eva tatra saṃsāra uktaityayo na virodha ityāśayavataḥ parihāro duḥkhādīnāmiti| tadetatsmaraṇamātreṇa, vyācaṣṭai, tadetadvārttikajātamiti| seyamuktarūpā punarūtpattiryadyacetanasya manasaḥ saṃsāraḥ kimiti nivartanīyaḥ? athātmanastadāśakyanivṛttiḥ, muktasyāpi saṃsāridehādiparityāgāt tadīyāparadehādiprāptisaṃbhavādityāśayavatā vārttikakṛtā śaḍkitam---so'yamiti| neyaṃ bhogenaviśeṣitā punarūtpattiḥ saṃsāra ityāśayavatā parihṛtam---yadīti| tatrāsphuṭaṃ padaṃ sphuṭayati---kriyāmiti ||