Commentary on the Nyāyasūtra 11.25
Nyāyabhāṣya (complete text) 11.25
- Language
- Sanskrit
11.25
na ca sāmānyalakṣaṇamantareṇa viśeṣalakṣaṇāvatāra iti tatsūcakaṃ sūtraṃ tathaiva vyācaṣṭe---sādhyasādharmyāditi| atrānvayavyatirekavati prakāradvaye'pi sādhyasādhanayoravinābhāvasiddhireva phalaṃ pratīyate| tathā cāvinābhāvaviṣayatayā aryyate yaḥ, so'rtho dṛṣṭānta iti sāmānyalakṣaṇalābhaḥ| viśeṣe tu ṭīkā sphuṭaiva| nanvevaṃrūpo'rtha iti kuta etadityata āha---udāharaṇeti| kṣīranīravadavivecitāni sāṃvyavahārikāṇi pramāṇāni nisargaḥ| tadbhāvo naisargikaḥ| khalitailavad vivecitāni durnirūpārthagocarāṇi pramāṇāni vinayaḥ| sa eva vainayikaḥ| tamāha---śāstreti| sārūpyavyutpattyartha iti vārttike sārūpyagrahaṇamavinābhāvamātropalakṣaṇaparamityabhisaṃdhāyāha---dṛṣṭāntasya prayojanamāheti| na khalviti| api tu vastusthita eva jñāpyata iti śeṣaḥ| tadetacchalena sāmānyalakṣaṇamāviṣkṛtam ||
11.25.p1
||iti nyāyapūrvāṅgalakṣaṇaprakaraṇam||
11.25.p2
||nyāyāśrayasiddhāntalakṣaṇaprakaraṇam||
11.25.p3
||pariśuddhiḥ||
11.25.p4
evaṃ nyāyapūrvāṅgaprakaraṇaṃ samarthya parikalitasāmarthyaṃ sādhanaṃ yatropaneyaṃ sa siddhāntāparanāmā nyāyasyāśrayo'vasaraprāptatvāducyata iti| atha siddhānta iti bhāṣyaṃ sphuṭārtham| sūtramapaṭhitvā vyākhyānaṃ tu kuta ityata āha---atreti| bhāṣyakārasya rītiriyam, svapratibhayā svatantrasūtravivaraṇaṃ bhāṣyamiti lakṣaṇāditi bhāvaḥ|
11.25.p5
saṃsthitiritthambhāvavyavastheti bhāṣyaṃ dṛṣṭvā idamiti sāmānyābhyupagame siddhāntabhramaḥ syāt, ato vyācaṣṭe, bhāṣye ceti||