Commentary on the Nyāyasūtra 11.4.p105
Nyāyabhāṣya (complete text) 11.4.p105
- Language
- Sanskrit
11.4.p105
āha---satyupalabdhīti| upalabhyatetyucyamāne ghaṭāderapi vyāpakatvaprasaṅgaḥ| ata uktaṃ sarvatreti| deśasyāvacchedakatāmātreṇa saptamyā nirdeśo vane sihanāda itivat| tathāpyasiddhaṃ lakṣaṇam, na hyātmādayaḥ sarvatropalabhyante ityata uktam---satyupalabdhikāraṇa iti| tathāpi viṣayasyāpyupalabdhikāraṇatvād yatra yatra ghaṭādiparamāṇvantāḥ svopalabdhisāmagrīsahitāḥ, tatra tatropalabhyanta eveti taireva vyabhicāra ityata uktam---antareti| etacca dravyarūpakāraṇāntarābhiprāyeṇa draṣṭavyam| anyathā yatra ghaṭādayo na santi, tatra tato'nyasya tadupalabdhikāraṇasya tadindriyasaṃyogasyābhāvādeva teṣāmanupalambhaḥ, tatsadbhāve tu sarvatropalambha eva ityetadapyāśaḍkyeta| tathāpi paramāṇvādiguṇaireva yāvaddravyabhāvibhirāśrayādhīnanirūpaṇairvyabhicāraḥ, tannivṛttyarthamanekasaṃbandhitve satīti draṣṭavyam| etacca sarvatretyanena ṭīkākṛtā sūcitam| yadyapi ca sarvatrāstitvaṃ vyāpakatvam, tathāpi lakṣaṇamantareṇa tad duravabodhamiti tadevoktamiti| nyāyetikartavyatābhūtaṃ tarkaṃ pṛcchati| kartrā avyāpāryamāṇasya karaṇasya svayaṃ vyāpārāyogādityāśayavāniti bhāvaḥ||