Commentary on the Nyāyasūtra 11.4.p116
Nyāyabhāṣya (complete text) 11.4.p116
- Language
- Sanskrit
11.4.p116
tasyāpyupādāne tadviparītahānaṃ saṃbhāvyeta| prathame pade saṃbhavasya vidheyatvena ivāsaṃbhavasya niṣedhyatvenānupādānāditi| samuccīyamānetyādi vaicitryeṇa hi nipātasaṃbandhe vākyabhedaprasaṅgaḥ, athaikavākyatvamicchannavaicitryeṇaiva nipātasaṃbandhamicchedityarthaḥ| etadevānūdyamānasamuccayamāśaḍkyamānaḥ sphuṭayati---na ceti| uditaṃ hyanūdyate, natvanuditam na cobhayatvaviśiṣṭaṃ havirūditam| kiṃ tu havirmātram| tathā cānuvādapakṣe ubhayatvamavivakṣitam| ubhayatvavivakṣāyāṃ tu nāyamanuvādaḥ, kiṃ tu vāda eva| tathā ca vākyabhedaḥ| evaṃ dārṣṭāntike'pi yadi sādhyāyogavyacchedaviśiṣṭo heturūditaḥ, yuktamidānīṃ yattathāsāvanūdyate, na tvetadasti| hetumātraṃ tvaviśiṣṭamuddiṣṭam| viśiṣṭasya tu tasyāyameva prathamo vādāvatāraḥ| tadyadi yasyetyayamanuvādo, nūnamanumeye sadbhāva evetyavivakṣitaṃ viśeṣaṇam, vivakṣite tasminnanenaiva vākyena viśiṣṭo vādaḥ kartavyaḥ| paścādidamevāvṛttyānuvāda iti vākyabheda ityarthaḥ| so'yaṃ prayatnāntarīyasthānaśabdasyārthaḥ||