Commentary on the Nyāyasūtra 11.4.p36
Nyāyabhāṣya (complete text) 11.4.p36
- Language
- Sanskrit
11.4.p36
pūrvaṃ lakṣyapadārthapraśnāvasare anumīyate'neneti kāraṇārtha ityuttaraṃ dattam| idānīmanumitiḥ kasyāi*cadavasthāyāmanumānaṃ pramāṇaṃ bhavena veti vijñāsāpraśne bhāvaḥ karaṇaṃ vetyuttaram| ato na virodho'śataḥ, paunarūktyaṃ vā| ataḥ ṭīkākṛd api vyāpāratvenāpramāṇyaṃ pūrvapakṣayitvā phalāntarahetutvena prāmāṇyaṃ samarthayati sma| iha yadyapi vijñānapramāṇayoranyatarādhikāreṇa saṃskāranirṇayayorvyudāsaḥ, vijñānādhikāre hi tatpūrvakam anubhavakāraṇamanumānamiti sūtrasaṃbandhaḥ| na caivaṃbhūtau saṃskāranirṇayaviśeṣau, tayoranubhavaṃ pratyahetutvāt| pramāṇādhikāra'pi phalataḥ sa evārthaḥ, tatpūrvakaṃ pramākaraṇamanumānamiti sūtrasaṃbandhāt| tathāpi vivakṣābhedāt vikalpenobhayamubhayatra saṃbhantsyata iti vivakṣitvā ekaikakaniṣṭhatayaikaikaṃ darśitamiti tathaiva vyākhyātavān| vastutastu ubhayamubhayatra saṃbaddham iti nigarvaḥ| vipakṣāvṛttiriti vārttike bahuvrīhisamāsasthito viśeṣaṇatayā vyatireko niṣkṛṣya svapradhānatayā tatpuruṣapadena pradarśito vipakṣāvṛttirvyatireka iti| ato na vārttike hetusāmānādhikaraṇyavirodhaḥ| vyatirekābhāvaṃ vyatirekanirūpaṇābhāvam ityarthaḥ| ihāvastuno vidhiniṣedhavyavahāraviṣayatvaṃ laukikasamīhānurodhād vā,