Commentary on the Nyāyasūtra 11.4.p96
Nyāyabhāṣya (complete text) 11.4.p96
- Language
- Sanskrit
11.4.p96
kṣityādikaṃ sakartṛkaṃ kāryatvādityatra sarvajñatvamantareṇa kṣityādīnāṃ kartṛtvameva nopapadyate, paramāṇvadṛṣṭādīnāmajñāne tadadhiṣṭhānānupapatteḥ| tadadhiṣṭhāne vā asarvajñatvānupapatteḥ| tasmāt sarvajñatvamantareṇa pratijñātārthānupapattau tadabhiprāyavyāptam| ābhiprāyikatvācca pakṣadharmatāgocaraḥ| icchādayaḥ paratantrā guṇatvādityatra punarātmā nābhiprāyavyāptaḥ| na hīcchādīnāṃ kṣityādipāratantryamasaṃbhāvit, api tu mānasapratyakṣavedyatvādibhaḥ bādhitam| dhūmagatanīlatveneva dhūmasyāpālālatvam| tasmādubhayathāpi saṃbhavādātmā naivābhiprāyavyāptaḥ, tadavyāptatvācca na pakṣadharmatā tamaṅkamāropayitumarhati, api tvicchāsaṃbaddhaparamātramādāyaiva nivartate| etaduttarakālaṃ kṣityādau bādhite tadanyāsiddhau vidhāyakapramāṇābhāvānniṣedhamukhena vyatirekī pravartate| tamimaṃ viśeṣaṃ hṛdi nidhāyoktam---bādhakairapanīte dravyāṣṭakaguṇatva iti||